III SA/Kr 1398/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Danielec Sędziowie NSA Piotr Lechowski WSA Tadeusz Wołek (spr.) Protokolant Monika Pilch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2007r. sprawy ze skargi H. K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia 19 sierpnia 2002 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w [...] na rzecz skarżącego H. K. kwotę [...],zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu [...].2002 r. H. K. zgłosił w Urzędzie Celnym w [...] Odział Celny [...] do procedury dopuszczenia do obrotu, towar w postaci samochodu osobowego marki [...], według dokumentu SAD nr [...] Decyzją z dnia [...].2002 r. Naczelnik Urzędu Celnego w [...] Odział Celny [...] uznał za nieprawidłowe przedmiotowe zgłoszenie celne, określając kwotę długu celnego i obejmując towar procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym. Skarżący potwierdził odbiór decyzji w dniu [...].2002 r. i udzielił na piśmie pełnomocnictwa do występowania w tej sprawie przed organami celnymi adwokatowi M. O., które wpłynęło do Urzędu Celnego w [...] w dniu [...].2002 r. W dniu [...].2002 r. została nadana w urzędzie pocztowym przesyłka polecona zawierająca odwołanie od decyzji organu celnego z dnia [...].2002 r. Odwołanie zostało sporządzone na papierze firmowym Kancelarii Adwokacko-Radcowskiej - [...] spółka jawna, podpisane przez osobę o nazwisku L. w zastępstwie adwokata M. O. i opieczętowane pieczęcią tego adwokata. Dyrektor Izby Celnej w [...] zwrócił się do pełnomocnika skarżącego o złożenie wyjaśnień, kto w jego zastępstwie złożył powyższe odwołanie i wezwał o przesłanie odpowiedniego pełnomocnictwa, jeżeli odwołanie podpisała osoba nie mająca właściwego upoważnienia. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącego pismem nadanym listem poleconym w dniu [...].2002 r., wyjaśnił, że omyłkowo egzemplarz podpisany przez adwokata, został przesłany skarżącemu, natomiast egzemplarz dla skarżącego został wysłany do Izby Celnej w [...]. Ponadto oświadczył, że D. L. jest sekretarką i ma upoważnienie do podpisywania korespondencji wysyłanej do klientów Kancelarii. Na dowód powyższego załączył oświadczenie D. L., a także odwołanie z dnia [...].2002 r. podpisane przez adwokata M. O. Dyrektor Izby Celnej w [...] postanowieniem z dnia 19.08.2002r., na podstawie art.223 § 2 pkt 1, art.228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej w zw. z art.262 Kodeksu celnego-stwierdził, że odwołanie od decyzji organu celnego pierwszej instancji wniesione zostało z uchybieniem terminu do jego wniesienia i pozostawił je bez rozpatrzenia. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że podpisana pod pierwotnie przesłanym odwołaniem D. L. posiadała upoważnienie wyłącznie do podpisywania pism kierowanych do klientów Kancelarii. Upoważnienie to nie obejmowało czynności dokonywanych przed organami celnymi. Ponadto mimo wezwania organu odwoławczego - nie zostało przedstawione pełnomocnictwo do działania w niniejszej sprawie, a zatem należało uznać, że odwołanie wysłane pocztą w dniu [...].2002 r. zostało złożone przez osobę nieuprawnioną, działającą bez upoważnienia skarżącego i w związku z czym nie podlega rozpatrzeniu. Natomiast odwołanie podpisane przez adwokata M. O. zostało przesłane listem poleconym w dniu [...].2002 r., a więc po terminie przewidzianym do jego wniesienia, który upłynął z dniem [...] 2002 r. H. K. wniósł skargę do sądu administracyjnego na powyższe postanowienie. W uzasadnieniu podniósł, że sekretarka, jako osoba czynna w lokalu przedsiębiorstwa przeznaczonego do obsługiwania publiczności, jest umocowana do dokonywania czynności prawnych na rzecz i w imieniu kontrahentów Spółki, za wyjątkiem czynności objętych przymusem adwokackim lub radcowskim, co oznacza, że mogła podpisać odwołanie w zastępstwie pełnomocnika i pracodawcy. Odwołanie zostało sporządzone na papierze firmowym, zawierało adnotację, iż jest podpisane w zastępstwie adwokata M. O. a także jego pieczątkę. Zdaniem skarżącego, Dyrektor Izby Celnej pominął również art. 137 § 4 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, póz. 926 ze zm.) w związku z art. 97 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, póz. 93 ze zm.) i art.95 § 2 k.c. W świetle tych przepisów osobę czynną w lokalu przedsiębiorstwa przeznaczonym do obsługiwania publiczności poczytuje się w razie wątpliwości za umocowaną do dokonywania czynności prawnych. W skardze podniesiono, że skoro w postępowaniu procesowym pełnomocnika może zastąpić substytut, to tym bardziej pismo procesowe może podpisać pracownik pełnomocnika, któremu powierzono stanowisko obejmujące m.in. taki zakres pracy. Skarżący zarzucił ponadto naruszenie art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej poprzez; zaniechanie stwierdzenia z urzędu nieważności decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 15.05.2002 r., w związku z rażącym naruszeniem prawa ( art. 23 § 1 i § 7 Kodeksu celnego). W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Odpowiadając na zarzut rażącego naruszenia art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej poprzez zaniechanie stwierdzenia z urzędu nieważności decyzji z dnia [...].2002 r. organ celny wyjaśnił, że w opisanym stanie sprawy weryfikację decyzji organu l instancji w trybie nadzwyczajnym, jakim jest stwierdzenie nieważności decyzji, należy uznać za przedwczesną. Wyrokiem z dnia 30.05.2005r. (sygn. akt. l SA/Kr 2371/02) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę H. K. Powyższe orzeczenie H. K. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargą kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 5 października 2006 roku (sygn akt l GSK 2767/05) uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu, W uzasadnieniu wyroku NSA wskazał, iż sąd pierwszej instancji trafnie stwierdził, że znajdujące się w aktach sprawy pełnomocnictwo zostało udzielone M. O. - jako adwokatowi, świadczącemu usługi adwokackie w ramach kancelarii adwokacko-radcowskiej "[...] spółka jawna w [...]". W świetle art. 137 § 1 Ordynacji podatkowej pełnomocnikiem strony może być osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnej, z tym wszakże zastrzeżeniem, że ta :norma prawna nakazuje w zakresie nieuregulowanym uwzględnić regulacje zawarte w przepisach prawa cywilnego (§ 4). Oznacza to, że w świetle art. art. 95 K.c. oraz art. 25 ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r., Nr 123, póz. 1058, ze zm ) w zw. z art. 91 pkt 3 i art. 92 k.p.c. pełnomocnictwo procesowe udzielone adwokatowi obejmuje z mocy prawa umocowanie do udzielenia dalszego pełnomocnictwa procesowego adwokatowi lub radcy prawnemu. Brak jest podstaw prawnych do rozszerzenia substytucji na inne osoby. Dlatego rozważając zakres pełnomocnictwa - należy odróżnić stosunek zachodzący między stroną a jej pełnomocnikiem, od stosunku zewnętrznego, zachodzącego między pełnomocnikiem a odbiorcą jego czynności. Stosunek wewnętrzny jest unormowany przepisami prawa materialnego, natomiast o działaniach pełnomocnika w procesie administracyjnym, bądź sądowym, decydują przepisy prawa procesowego. NSA podkreślił, iż z art. 168 Ordynacji podatkowej wynikają warunki, jakim muszą :odpowiadać podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia, wnioski). Podanie ( odwołanie) powinno m. in. zawierać treść żądania, wskazanie osoby, od której pochodzi, w :szczególności czynić zadość innym wymogom ustalonym w przepisach szczególnych (§2), a także - w przypadku wniesienia podania pisemnie albo ustnie do protokółu - powinno być podpisane przez wnoszącego (§3). W orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony został pogląd, iż w wypadku, gdy strona wniosła pismo procesowe do sądu za pomocą osoby, która nie mogła być pełnomocnikiem, istnieje prawna możliwość dopuszczenia instytucji :potwierdzenia środka odwoławczego przez samą stronę. W poruszanym kontekście normatywnym, zwłaszcza mając na względzie treść art. 137 § 4 Ordynacji podatkowej stanowiący o tym, że w zakresie nie uregulowanym w § 1-3 stosuje się przepisy prawa cywilnego, uzasadnionym jest przywołanie stanowiska Sądu Najwyższego, który w podobnych okolicznościach wywiódł, iż w razie dokonania przez osobę trzecią czynności procesowej -jeżeli osoba ta działała bez porozumienia się ze stroną, za którą dokonała czynności - zachodzi typowe działanie osoby trzeciej bez zlecenia (negotiorum gestio). Jeżeli zaś osoba ta działała, wprawdzie z upoważnienia zainteresowanej strony, ale nie może być jej pełnomocnikiem, to działania tego nie można traktować jako działania osoby trzeciej bez zlecenia, jednakże ważność czynności dokonanej przez taką osobę - podobnie jak w wypadku działania osoby trzeciej bez zlecenia -zależy od zatwierdzenia przez zainteresowaną stronę lub jej przedstawiciela ustawowego. Sąd Najwyższy wyraził przy tym aprobowany w literaturze przedmiotu i orzecznictwie pogląd, iż w razie stwierdzenia braku umocowania do prowadzenia sprawy sąd powinien dążyć do usunięcia tego braku bądź przez wezwanie osoby działającej bez pełnomocnictwa, a mogącej występować w tym charakterze w danej sprawie, do usunięcia tego braku, bądź też przez wezwanie samej zainteresowanej strony do zatwierdzenia dokonanych przez osobę trzecią czynności wówczas mianowicie, gdy osoba ta nie może być ustanowiona pełnomocnikiem (uchwała z dnia 20 grudnia 1968 r., sygn. III CZP 93/68, opubl. w OSNC 1969/7-8/129). Naczelny Sąd Administracyjny podzielił, zatem zasadność zarzutu skargi kasacyjnej, co do naruszenia art. 262 Kodeksu celnego w związku z art. 168 i art. 169 Ordynacji podatkowej poprzez "usankcjonowanie" przez Wojewódzki Sąd Administracyjny niespełnienia przez organ obowiązku wezwania strony do usunięcia w terminie 7 dni dostrzeżonych braków formalnych wniesionego odwołania. Dalszych zarzutów skargi kasacyjnej NSA nie uwzględnił. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając ponownie sprawę zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, póz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, przy czym w sprawowaniu tej kontroli nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną rozstrzygając w granicach danej sprawy(art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 ; póz. 1270). Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art.145§ 1 w/w ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponadto zgodnie z art. 190 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Skarga H. K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia 19.08.2002r. nr [...], zasługuje na uwzględnienie a organ naruszył prawo w zakresie poniżej wskazanym. Bezspornym w sprawie poddanej kontroli sądu jest, że H. K. upoważnił adwokata M. O. do reprezentowania w postępowaniu administracyjnym dotyczącym wwozu na polski obszar celny samochodu marki [...]. W odniesieniu do niniejszej sprawy zastosowanie mają przepisy art. 137 Ordynacji Podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu Celnego i art. 25 ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze. Art. 137 § 1 Ordynacji podatkowej stanowi, że pełnomocnikiem strony może być osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnej, z tym wszakże zastrzeżeniem, że ta norma prawna nakazuje w zakresie nieuregulowanym uwzględnić regulacje zawarte w przepisach prawa cywilnego(§4). Oznacza to, że w świetle art. art. 95 K.c. oraz art. 25 ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2002 r., Nr 123, poz.1058, ze zm.) w zw. z art. 91 pkt 3 i art. 92 k.p.c. pełnomocnictwo procesowe udzielone adwokatowi obejmuje z mocy prawa umocowanie do udzielenia dalszego pełnomocnictwa procesowego adwokatowi lub radcy prawnemu. Brak jest podstaw prawnych do rozszerzenia substytucji na inne osoby. W tym kontekście normatywnym, należy odróżnić stosunek zachodzący między stroną a jej pełnomocnikiem, od stosunku zewnętrznego, zachodzącego między pełnomocnikiem a odbiorcą jego czynności. Stosunek wewnętrzny jest unormowany przepisami prawa materialnego, natomiast o działaniach pełnomocnika w procesie administracyjnym, bądź sądowym, decydują przepisy prawa procesowego. Przepisy Ordynacji Podatkowej zwłaszcza zaś art. 168 wprowadzają w zakresie unormowania instytucji podań formę komunikowania się podmiotów administrowanych z organami celnymi. Z tego względu mają szersze znaczenie i znajdują zastosowanie nie tylko, gdy chodzi o wszczęcie postępowania administracyjnego, ale także w sprawie wnoszenia odwołań, zażaleń i składania wyjaśnień. Procedura administracyjna w wielu rozwiązaniach przyjmuje zasadę ograniczonego formalizmu; odnosi się to także do wskazanego przepisu. Odformalizowanie postępowania na korzyść strony, co do formy i treści żądania wszczęcia postępowania ma prowadzić do tego, aby sprawa mogła być rozpoznana zgodnie z intencją i interesem strony (wyrok NSA z dnia 20 lipca 1981 r., SA 1461/81, ONSA 1981, nr 2, póz. 71). Wskazany art. 168 Ordynacji podatkowej jednoznacznie reguluje kwestie związane z podpisywaniem podań. W podpisie wnoszącego podanie wystarczy podanie samego nazwiska. Ustawa, bowiem w tym przypadku, odmiennie niż np w art. 210§1 pkt 8 Ordynacji podatkowej, nie wskazuje, że chodzi tu o podpis z podaniem imienia i nazwiska. Inaczej powinno być w przypadku podpisu zastępczego, należałoby tu wymagać podania imienia i nazwiska, zważywszy na możliwe wątpliwości dowodowe przy ewentualnym sprawdzaniu istnienia i zakresu upoważnienia, z którym mamy do czynienia przy zastępczym podpisaniu pisma Ustawa nie wymaga szczególnej formy upoważnienia, wystarcza stosowna wzmianka obok podpisu. W niniejszej sprawie odwołanie od decyzji organu celnego zostało podpisane przez pracownicę pełnomocnika skarżącego D. L., która nie posiadała stosownego uprawnienia do podejmowania czynności z tytułu substytucji adwokata M. O. Brak ten był jednak jest usuwalny na podstawie art. 169 §1 Ordynacji podatkowej w zw. z ; art. 262 Kodeksu Celnego. Stosownie do tego przepisu: Jeżeli podanie nie spełnia wymogów określonych przepisami prawa, organ podatkowy wzywa wnoszącego podanie do usunięcia braków w terminie 7 dni, z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia. Organ był, zatem zobowiązany do wezwania skarżącego lub jego pełnomocnika do uzupełnienia braków formalnych przedmiotowego odwołania. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w orzeczeniu z dnia 26.05.2003 roku sygn akt. FPK 3/03 (publ. ONSA 2003/4/125) stwierdził, iż: pozostawienie tego wniosku bez rozpatrzenia może nastąpić po wezwaniu wnioskodawcy na podstawie art. 169 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, póz 926 ze zm ) do usunięcia tych braków w terminie 7 dni, z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia. Wymogowi temu organ nie zadośćuczynił. Pełnomocnik skarżącego został jedynie wezwany do udokumentowania, iż osoba, która się na odwołaniu podpisała była do tego uprawniona. Tymczasem prawidłowo organ powinien był wezwać skarżącego do podpisania odwołania. Odwołanie nie jest obarczone przymusem adwokacko- radcowskim, dlatego nie istniała potrzeba wnoszenia odwołania przez profesjonalnego pełnomocnika. Na tym etapie postępowania skarżący mógł sam wnieść odwołanie od decyzji pierwszoinstancyjnej. Wskazać także należy, iż art. 169 Ordynacji podatkowej ma charakter gwarancyjny bowiem wnoszący podanie, co do zasady, ma możliwość naprawienia błędów i uzupełnienia braków w podaniu. Dopiero niewykonanie wskazówek organu może spowodować negatywne skutki w postaci pozostawienia pisma bez rozpoznania. Tryb usuwania braków podań przewidziany w art. 169 Ordynacji podatkowej ma zastosowanie niezależnie do tego, czy stron, jest reprezentowana w postępowaniu przez profesjonalnego pełnomocnika, czy też uczestniczy w nim sama. Wezwanie wnoszącego podanie do usunięcia braków podania jest obowiązkiem organów. Jeżeli zatem pismo cechują uchybienia, co do treści, brak jest wymaganych prawem załączników bądź też zaniedbano uiszczenia opłaty, która zgodnie z odrębnymi przepisami powinna zostać uiszczona z góry, organ wzywa wnoszącego podanie do usunięcia powyższych uchybień w terminie 7 dni, z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia. Wezwanie, o którym mowa we wskazanym przepisie, powinno odpowiadać wymogom określonym w art. 155-160 Ordynacji podatkowej. Dodatkowym elementem takiego wezwania jest pouczenie, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia. Brak tego pouczenia uniemożliwia pozostawienie pisma bez rozpatrzenia, o ile osoba wzywana nie uzupełni braków w określonym terminie. Nie jest zasadny zarzut skargi, że Dyrektor Izby Celnej w [...] naruszył art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej poprzez zaniechanie stwierdzenia z urzędu nieważności decyzji Urzędu Celnego w [...] z dnia [...].2002 r., w związku z rażącym naruszeniem prawa (art. 23 § 1 i § 7 Kodeksu celnego). W opisanym stanie sprawy weryfikację decyzji organu l instancji w trybie nadzwyczajnym, jakim jest stwierdzenie nieważności decyzji, należy uznać za przedwczesną, ponieważ granice orzekania wyznaczone są tylko i wyłącznie granicami sprawy rozpatrywanej przez Sąd, czyli ogółem elementów stosunku administracyjno-prawnego będącego przedmiotem zaskarżonej decyzji (wyrok NSA z dnia 20.07.2005 r., l FSK 68/05, LEX nr 172990). Zgodnie, bowiem z art. 134 § 1 ustawy- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Granice sprawy w rozumieniu powyższego przepisu wyznacza przedmiot rozstrzygnięcia w zaskarżonej ostatecznej decyzji organu odwoławczego (wyrok NSA z dnia 2.11.2005 r., l FSK 264/05, LEX nr 187951). Granice sprawy poddanej kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu zakreśliło postanowienie o pozostawieniu odwołania skarżącego bez rozstrzygnięcia, w którym to postanowieniu nie odnoszono się do trafności merytorycznej decyzji organu celnego l instancji. Uznając, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem powyżej wskazanych przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 c ustawy- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art.200 tej ustawy.