III SA/Kr 1403/23

|Sygn. akt III SA/Kr 1403/23 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 1 lutego 2024 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Jakub Makuch, Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura, Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.), Protokolant: Specjalista Agata Zaręba-Piotrowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lutego 2024 r., sprawy ze skargi V. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 6 czerwca 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/741/2021 w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Zaskarżoną decyzją z dnia 6 czerwca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 5 maja 2021 r. orzekającej o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego ustalonego w dniu 18 września 2019 r. na dziecko I. O., W. O. oraz S. O. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 4, art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 810, dalej: "u.p.p.w.d.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: "k.p.a."). Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 10 sierpnia 2019 r. V. B. (dalej: "skarżąca") złożyła wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na dzieci: I. O., W. O., S. O. Do akt sprawy dołączono wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 30 maja 2018 r. (sygn. akt [...]) orzekający rozwód skarżącej z A. O. (pkt I), powierzający wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron obojgu rodzicom (punkt IV), nie orzekający o kontaktach z małoletnimi dziećmi stron (pkt V), kosztami utrzymania małoletnich dzieci stron obciążający obie strony, zasądzający na rzecz każdego z dzieci od ojca kwotę 800 zł miesięcznie płatną do rąk skarżącej (pkt VI). W aktach znalazła się również ugoda zawarta w dniu 9 kwietnia 2018 r. przed stałym mediatorem, na mocy której ustalono zasady sprawowania opieki nad dziećmi przez oboje rodziców. Z akt sprawy wynika również, że w dniu 13 sierpnia 2019 r. zawiadomiono ojca dzieci o przyznaniu świadczenia wychowawczego na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. na rzecz małoletnich S., I. oraz W. w kwocie po 250 zł miesięcznie. W dniu 18 września 2019 r. skarżąca została poinformowana o przyznaniu świadczenia wychowawczego w kwocie 250 zł na każde dziecko. W odwołaniu od decyzji skarżąca wskazała, że nie zgadza się z ustaleniami poczynionymi przez organ. W ocenie skarżącej centrum życiowym dzieci jest mieszkanie skarżącej. Ugoda reguluje wyłącznie kontakty ojca z dziećmi, ale faktycznie większość czasu spędzają one z matką. Podniosła, że w wyroku rozwodowym orzeczono o obopólnej władzy rodzicielskiej, co nie jest równoznaczne z opieką naprzemienną. Skarżąca wskazała, że utrzymanie dzieci obciąża ją, a skarżący płaci jedynie alimenty. Początkowo nie występował o świadczenie wychowawcze, za poprzedni okres świadczeniowy zostało ono przyznanie w całości skarżącej. Postanowieniami z dnia 4 listopada 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie stwierdziło niedopuszczalność odwołania złożonego przez skarżącą. Decyzją z dnia 21 stycznia 2020 r., wydaną po rozpatrzeniu wniosku z dnia 10 sierpnia 2019 r., Prezydent Miasta Krakowa odmówił przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na dzieci: I., W. oraz S. O. w okresie od 1 października 2019 r. do 31 maja 2021 r. w wysokości 250 zł miesięcznie. Organ wskazał, że z okoliczności sprawy wynika, że opieka nad dziećmi ma charakter opieki naprzemiennej, a zatem przysługuje skarżącej świadczenie w wysokości 250 zł, a nie 500 zł. Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 21 stycznia 2020 r. Skarżąca w dniu 27 marca 2020 r. oświadczyła, że nie występowała do Sądu o zatwierdzenie ugody zawartej przed mediatorem, nie ma również wiedzy, aby taka czynność miała miejsce. Postanowieniem z dnia 23 lipca 2020 r. Prezydent Miasta Krakowa wznowił z urzędu postępowanie w sprawie wniosku skarżącej z dnia 10 sierpnia 2019 r. w sprawie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci: I., S. i W. O. W uzasadnieniu organ wskazał, że w sprawie wyszły na jaw nowe okoliczności, ponieważ uzyskano informację, że ugoda zawarta przed stałym mediatorem nie została zatwierdzona przez Sąd, w sprawie wydano wyrok rozwodowy powierzający wykonywanie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom. W rezultacie, organ stwierdził, że w sprawie brak jest orzeczenia o opiece naprzemiennej, a zatem uległa zmianie sytuacja rodzinna skarżącej, mająca wpływ na treść decyzji. W dniu 28 października 2020 r. skarżąca została zawiadomiona o wszczęciu postępowania administracyjnego mającego na celu uchylenie lub zmianę prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci: I., W. oraz S. Organ wskazał, że z formularzy wywiadów środowiskowych wynika, że opieka nad dziećmi jest sprawowana przez oboje rodziców, a skarżąca złożyła wniosek później niż ojciec dzieci (w dniu 10 sierpnia 2019 r., a ojciec dzieci w dniu 26 lipca 2019 r.). Decyzją z dnia 29 października 2020 r. Prezydent Miasta Krakowa umorzył postępowanie wznowione postanowieniem z dnia 23 lipca 2020 r. w sprawie wniosku skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z dnia 10 sierpnia 2019 r. z uwagi na fakt, że ustalono, że opieka sprawowana jest przez oboje rodziców, a ojciec dzieci pierwszy złożył wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego. Skarżąca złożyła odwołanie od decyzji. Decyzją z dnia 18 stycznia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa o umorzeniu wznowionego postępowania. Z adnotacji urzędowej z dnia 12 lutego 2021 r. wynika, że w ocenie skarżącej spoczywa na niej całość odpowiedzialności związanej z opieką nad wychowaniem dzieci, ojciec skarżącej realizuje jedynie obowiązki zawarte w ugodzie, a dzieci traktują pobyt u ojca jak odwiedziny. Decyzją z dnia 5 maja 2021 r. Prezydent Miasta Krakowa uchylił prawo do świadczenia wychowawczego ustalonego w dniu 18 września 2019 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że ugody przed stałym mediatorem sądowym nie zostały zatwierdzone, a zatem brak było podstaw do przyjęcia, że opieka nad małoletnimi dziećmi ma charakter opieki naprzemiennej, ponieważ nie istniało orzeczenie sądu, z którego wynikałaby taka okoliczność. Dalej organ stwierdził, że z formularzy wywiadów środowiskowych wynika, że oboje rodzice sprawują opiekę nad dziećmi. Natomiast, wniosek o przyznanie świadczenia pierwszy złożył ojciec dzieci, a dopiero później skarżąca. Z tej przyczyny uchylono prawo do świadczenia wychowawczego na trójkę dzieci od dnia 1 maja 2021 r. W odwołaniu od decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 22 u.p.p.w.d. poprzez wskazanie przepisu jako podstawy rozstrzygnięcia podczas, gdy przepis nie znajduje zastosowania w sprawie; - art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. poprzez jego niezastosowanie, - art. 27 u.p.p.w.d. poprzez jego błędne zastosowanie w niniejszej sprawie nie wystąpiła bowiem zamiana sytuacji mająca wpływ na przyznanie skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego; - art. 77 oraz art. 7 k.p.a. poprzez oparcie decyzji na nierzetelnie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym z naruszeniem równości stron, poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z pominięciem przedstawionych przez skarżącą dowodów. W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia w całości. Decyzją z dnia 6 czerwca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że w sprawie brak było podstaw przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego w kwocie 250 zł na każde z dzieci, ponieważ nie został spełniony w sprawie warunek opieki naprzemiennej. Organ zwrócił uwagę, że w sprawie nie doszło do zbiegu uprawnień rodziców do świadczenia wychowawczego, a zatem brak było podstaw do zastosowania art. 22 u.p.p.w.d. Z wywiadów środowiskowych przeprowadzonych w dniach 16 lutego oraz 24 lutego wynika, że opieka nad dziećmi sprawowana jest przez oboje rodziców, a zatem zaskarżona decyzja jest prawidłowa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 22 u.p.p.w.d. poprzez wskazanie przepisu jako podstawy rozstrzygnięcia; - art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. poprzez jego niezastosowanie. W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie skarżącej świadczenia w całości. W uzasadnieniu wskazała, że sprawuje całość opieki nad dziećmi, przy niej dzieci mają miejsce zamieszkania, ojca jedynie odwiedzają. Skarżąca podniosła, że w sprawie w ogóle nie może mieć zastosowania art. 22 u.p.p.w.d. dotyczy on bowiem wyłącznie sytuacji, w której oboje rodzice mieszkają razem z dzieckiem, wykonują władzę rodzicielską, nie ma też żadnych wątpliwości co do sprawowania przez nich opieki. Tymczasem, z okoliczności sprawy wynika, że dzieci mieszkają ze skarżącą, tam są zameldowane, uczęszczają do szkoły, podlegają leczeniu w POZ, u skarżącej znajduje się ich centrum spraw życiowych. W rezultacie, całość świadczenia powinna zostać przyznana skarżącej. Skarżąca zwróciła uwagę, że ojciec dzieci nie przekazuje uzyskiwanych świadczeń na utrzymanie dzieci. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane przez organy właściwe w sprawie. Decyzja Prezydenta Miasta Krakowa została wydana w dniu 5 maja 2021 r. Ustawa z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 1981, dalej: "ustawa zmieniająca") weszła w życie z dniem 1 stycznia 2022 r. Zgodnie natomiast z art. 20 ust. 1 ustawy zmieniającej odwołania, zażalenia, ponaglenia, skargi na bezczynność dotyczące wydanych na podstawie przepisów dotychczasowych przez wójtów, burmistrzów, prezydentów miast, starostów i wojewodów rozstrzygnięć w sprawie ustalenia prawa odpowiednio do świadczenia wychowawczego lub dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1a, art. 113a albo art. 115 ust. 2a ustawy zmienianej w art. 15 w brzmieniu dotychczasowym, są rozpatrywane na podstawie przepisów dotychczasowych. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego. Zgodnie z treścią art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. (w brzmieniu znajdującym zastosowanie w sprawie): organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Należy zwrócić uwagę, że norma zawarta w powołanym przepisie dotyczy cofnięcia przyznanego uprzednio uprawnienia w postaci prawa do świadczenia wychowawczego. Regułą jest przyznanie uprawnień do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy (por. art. 18 u.p.p.w.d.). Wyjątek został określony w art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., a zatem powinien podlegać ścisłej wykładni. Przesłanką zastosowania powołanej normy jest ustalenie przez organ, że uległa zamianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. W ocenie Sądu, aby organ mógł zastosować normę określoną w art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., powinien w sposób niebudzący wątpliwości ustalić, że zaistniała przesłanka w nim określona. Skoro w treści zaskarżonych decyzji wskazano, że w ocenie organu I i II instancji w niniejszej sprawie doszło zmiany sytuacji rodzinnej skarżącej, która uzasadnia uchylenie przyznanego uprzednio świadczenia, konieczne było wykazanie, że pomiędzy sytuacją rodzinną skarżącej istniejącą w dacie przyznania świadczenia, a istniejącą w dacie wydania decyzji zaistniała różnica mająca wpływ na przyznanie świadczenia skarżącej. Tymczasem, w ocenie Sądu taka zamiana nie miała miejsca. Z akt postępowania wynika bowiem, że organ przyznając świadczenie skarżącej w kwocie 250 zł miesięcznie oparł się na dwóch dokumentach- wyroku rozwodowym wydanym przez Sąd Okręgowy w Krakowie z dnia 30 maja 2018 r. (sygn. akt [...]) oraz ugodzie, na której brak jest jakiejkolwiek adnotacji o jej zatwierdzeniu przez Sąd Okręgowy. Co więcej, z treści wyroku nie wynika, aby opieka nad dziećmi skarżącej miała charakter opieki naprzemiennej. Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że skarżąca podnosiła, że w jej ocenie brak jest podstaw do przyjęcia, że opieka nad dziećmi skarżącej ma charakter opieki naprzemiennej, podnosiła, że w wyroku nie została ona określona, a ponadto nie wynika ona z treści porozumienia zawartego między skarżącą a byłym mężem. Należy zatem zwrócić uwagę, że w sprawie nie doszło do zmiany sytuacji rodzinnej skarżącej, a jedynie do zmiany jej oceny przez organy prowadzące postępowanie. Niedopuszczalne jest zatem uchylenie przyznanego świadczenia w oparciu o zmienioną ocenę stanu faktycznego (istniejącego w dacie przyznania świadczenia). Zwrócić należy uwagę, że skarżąca ani w treści wniosku o przyznanie świadczenia, ani na żadnym etapie postępowania nie twierdziła, że sprawuje opiekę naprzemienną razem z mężem, wręcz przeciwnie, stała na stanowisku, że świadczenie powinno zostać w całości przyznane skarżącej, ponieważ to ona przez większość czasu opiekuje się małoletnimi dziećmi stron. W ocenie Sądu, aby można było zasadnie twierdzić, że doszło do zmiany sytuacji skarżącej mającej wpływ na możliwość przyznania świadczenia, konieczne było ustalenie okoliczności, które uległy zmianie w okresie od przyznania świadczenia do wydania decyzji o cofnięciu przyznanych uprawnień. Tymczasem, z treści zaskarżonych decyzji oraz zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że zmianie uległa ocena stanu faktycznego sprawy, a takiej przesłanki uchylenia prawa do świadczenia powołany art. 27 u.p.p.w.d. nie przewiduje. Zgodnie z treścią powołanego w zaskarżonej decyzji art. 22 u.p.p.w.d.: w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 i 3 stosuje się. Rację ma skarżąca, że norma ta nie może stanowić podstawy uchylenia przyznanego skarżącej świadczenia, jednakże z treści zaskarżonej decyzji wynika, że organ zastosował prawidłową podstawę prawną zaskarżonej decyzji, czyli art. 27 u.p.p.w.d. Mając na względzie powyższe, w ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę, organy uwzględnią wskazania zawarte w niniejszym uzasadnieniu, a następnie wydadzą odpowiednie rozstrzygnięcie zgodne z art. 27 u.p.p.w.d. oraz przepisami k.p.a. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) orzekł jak w sentencji wyroku.