III SA/Kr 1406/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Dąbek Sędziowie WSA Janusz Bociąga WSA Maria Zawadzka (spr.) Protokolant st. sekretarz sądowy Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2016 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Decyzją z dnia 10 sierpnia 2015 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (DzU.2013.267, dalej k.p.a.), art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2015.114) oraz art. 2, art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze. zm.), po rozpatrzeniu odwołania A. G. (dalej: skarżącego) od decyzji z dnia [...] 2015 r., znak: [...] Wójta Gminy odmawiającej przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad synem - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu 19 grudnia 2014 r. skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem T. G. W toku postępowania ustalono, że T. G. ur. w 1987 r. po odwołaniu się od orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 15 października 2014 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, legitymuje się obecnie orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 1 grudnia 2014 r. znak. [...], na podstawie którego został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Z treści tej decyzji wynika, że niepełnosprawność u T. G. istnieje od 22 roku życia, a znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 5 września 2014 r. Ustalono ponadto, że T. G. nie pozostaje w związku małżeńskim, naukę w szkole ukończył w 2006 r., tj. w wieku 19 lat, a na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec syna. Natomiast skarżący nie pracuje, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy i nie podejmuje zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem, nie posiada prawa do żadnych świadczeń emerytalno-rentowych, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na syna skarżącego inna osoba nie ma ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, zasiłku dla opiekuna lub prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie organu, w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki ustawowe wynikające z art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ niepełnosprawność syna skarżącego powstała po ukończeniu przez niego 22 roku życia, w czasie gdy nie kontynuował już nauki. W odwołaniu skarżący opisał stan zdrowia syna oraz podniósł, że syn wymaga stałej opieki i rehabilitacji. Skarżący podkreślił, że w 2014 r. nie miał żadnych dochodów, a dochody żony nie wystarczają na pokrycie podstawowych potrzeb i opieki nad synem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję wskazało, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego obwarowane jest szeregiem przesłanek, których kumulatywne występowanie nakazuje organowi administracji ustalenie prawa do tego świadczenia. Nie kwestionując niepełnosprawności syna skarżącego oraz sprawowanej nad nim opieki przez skarżącego, jak też rezygnacji przez skarżącego z tego powodu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo niepodejmowania przez niego zatrudnienia, organ odwoławczy wskazał, że nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która uniemożliwiła przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia tj. niepełnosprawność syna skarżącego powstała po ukończeniu przez niego 22 roku życia, w czasie gdy nie kontynuował już nauki. Kolegium wskazało również na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał stwierdził, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Kolegium stwierdziło jednak, że Trybunał Konstytucyjny orzekając o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie usunął go jednak z ustawy. Nadto orzekł, że wyrok ten nie kreuje nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli ich niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 (24) lat. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący podniósł te same argumenty, co uprzednio w odwołaniu oraz wskazał, że syn leczy się u wielu specjalistów, tj.: kardiologa, neurologa, psychologa oraz pozostaje pod opieką rehabilitantów. Koszty leczenia są bardzo wysokie, a cała rodzina utrzymuje się z zarobków jego żony, które wynoszą ok. 1600 zł. Skarżący wskazał także, że żona nie może sprawować opieki nad sy nem, gdyż wymaga to dużej siły fizycznej. Nadto skarżący dołączył do skargi obszerną dokumentację medyczną syna oraz zarzucił organom niewłaściwą interpretacje powołanego powyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a") stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uchylenie aktu administracyjnego, względnie stwierdzenie jego nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 P.p.s.a.). Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy na gruncie obowiązujących przepisów, w kontekście wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r. w sprawie sygn. akt K 38/13, skarżącemu przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pomimo że niepełnosprawność syna skarżącego nie powstała nie później, niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, nie później niż do ukończenia 25. roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy). Niepełnosprawność T. G. datuje się od ukończenia przez niego 22. roku życia, w czasie, gdy nie kontynuował już nauki. Materialną podstawę odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad synem stanowił przepis art. 17 ust. 1 i ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2015.114), w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu (...) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (...), jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 (opublikowanym 23 października 2014 r. w Dz.U.2014.1443) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny zastrzegł jednak, że: "skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazał również, że poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki." Po ogłoszeniu ww. wyroku Trybunału powstał więc problem interpretacyjny w zakresie jego skutków. Z sentencji wyroku wynika bowiem, że art. 17 ust 1b powołanej ustawy traci moc obowiązującą. Natomiast z uzasadnienia wyroku wynika, że skutkiem orzeczenia TK nie jest uchylenie art. 17 ust. 1b. Podkreślić jednak należy, że zgodnie z dominującym poglądem doktryny uzasadnienia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie wiążą sądów (por. J. Mikołajewicz, Zasady orzecznicze Trybunału Konstytucyjnego. Zagadnienia teoretyczne, Poznań 2008, s. 84). Wiążące są wyroki Trybunału Konstytucyjnego co do swojej sentencji, a ta w przedmiotowej sprawie jednoznacznie stanowi o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skoro zatem stwierdzona została niezgodność przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją RP, to Sąd orzekający w niniejszej sprawie zobligowany był tę okoliczność wziąć pod uwagę przy ocenie legalności wydanych w sprawie decyzji. Sąd administracyjny jest bowiem związany orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, które weszło w życie z dniem ogłoszenia go w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443. Nie jest zatem właściwa ocena organu odwoławczego, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmienił sytuacji prawnej skarżącego. Przeciwnie, wynika z niego, że organy, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej w obecnym stanie prawnym (tj. dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia, określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. W rozpoznawanej sprawie organy orzekły na podstawie przepisu, który został uznany za niekonstytucyjny w zakresie wprowadzającym przeszkodę w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego, polegającego na wprowadzeniu wymogu powstania u osoby wymagającej opieki niepełnosprawności przed ukończeniem 18. roku życia lub gdy się uczy - 25. roku życia. W konsekwencji powyższe okoliczności obligowały Sąd do uchylenia wydanych decyzji, jako wydanych z naruszeniem przepisów prawa materialnego. Wskazać należy, że orzecznictwo sądów administracyjnych, aprobujące powyżej zaprezentowane stanowisko jest stosunkowo jednolite (por. m. in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2015 r. o sygn. akt I OSK 1668/14 oraz Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2015 r., II SA/Bd 366/15; z dnia 16 czerwca 2015 r., II SA/Bd 434/15 i z dnia 24 czerwca 2015 r., II SA/Bd 327/15; w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 10 grudnia 2014 r., II SA/Go 818/14; w Poznaniu z dnia 23 października 2014 r., IV SA/Po 969/14; w Białymstoku z dnia 2 grudnia 2014 r., II SA/Bk 1022/14; w Łodzi z dnia 10 grudnia 2014 r., II SA/Łd 1034/14; w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2015 r., II SA/Ol 623/15; w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2015 r., VIII SA/Wa 1026/14, z dnia 13 stycznia 2015 r., I SA/Wa 3139/14, z dnia 21 października 2015 r., VII SA/Wa 237/15; w Gdańsku z dnia 17 września 2015 r., III SA/Gd 551/15; w Rzeszowie z dnia 22 stycznia 2015 r., II SA/Rz 1029/14; w Gliwicach z dnia 10 marca 2016 r., IV SA/Gl 869/15. Wyjątek stanowią nieliczne jedynie wyroki np.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego: Lublinie z dnia 15 marca 2016 r., II SA/Lu 677/16 lub wyrok WSA w Łodzi z dnia 18 marca 2016 r., II SA/Łd 41/16 - wszystkie orzeczenia są dostępne na http//orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe argumenty należało skargę uwzględnić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy będą obowiązane uwzględnić poczynione powyżej uwagi odnośnie konieczności rozstrzygnięcia wniosku skarżącego z pominięciem wyżej omówionego derogowanego przez Trybunał Konstytucyjny zakresu przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.