III SA/Kr 1406/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący S WSA Ewa Michna (spr.) Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 lutego 2024 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 14 lipca 2023 r., SKO.ŚR/4111/224/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącej B. S. 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z 24 marca 2022 r. Prezydent Miasta Krakowa odmówił skarżącej (B. S.) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem . Organ wskazał, że mąż skarżącej, legitymuje się orzeczeniem z 12 października 2021 r. ustalającym, że jest osobą zaliczoną do znacznego stopnia niepełnosprawności od 1 września 2021 r. – bezterminowo. Fakt ten stanowił jednak negatywną przesłankę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie został spełniony wymóg art. 17 ust.1b 2a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 390), dalej określanej jako: "u.ś.r.", w zakresie, w jakim warunkuje on przyznanie tego świadczenia od daty powstania niepełnosprawności. Organ podał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13 nie usunął z ustawy kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto wskazano, że skarżąca w związku małżeńskim, więc – zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny wobec małżonka. W odwołaniu skarżąca podniosła zarzuty naruszenia: art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust.5 pkt 2 u.ś.r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z 14 lipca 2023 r., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium wyjaśniło, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13 orzeczono, że w zakresie, w jakim art. 17 ust.1b u.ś.r. różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust.1 Konstytucji RP. W związku z tym, przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej – wobec wynikającego z tego wyroku wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki – organy mają obowiązek zbadać czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia, z wyłączaniem tej części przepisu art. 17 u.ś.r., która z tym dniem została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Zdaniem Kolegium w sprawie brak było jednak związku przyczynowego między koniecznością opieki nad mężem, a niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą. Mąż skarżącej legitymował się aktualnym orzeczeniem zaliczającym go do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 października 2023 r., niepełnosprawność ta istnieje od – "nie da się ustalić", natomiast stopień niepełnosprawności datował się od 1 września 2021 r. W lipcu 2021 r. mąż skarżącej przeszedł udar. Natomiast ostatnie zatrudnienie skarżącej ustało w 2003 r., zatem trudno uznać, że po 18 latach przerwy w zatrudnieniu skarżąca obecnie podjęłaby pracę, a jedynie na przeszkodzie w tym stanęła choroba męża. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a nadto o zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Decyzji Kolegium skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie ponieważ Kolegium z naruszeniem poniżej przytoczonych przepisów procedury administracyjnej dowolnie oceniło przesłankę braku związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem dalszego zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Na wstępie Sąd zaznacza, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z kolei z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednocześnie, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. W ocenie Sądu, słuszne było stanowisko Kolegium, zgodnie z którym, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b cyt. ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 cyt. ustawy, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać zatem z pominięciem tego kryterium. Wobec powyższego, Kolegium prawidłowo uznało, że moment powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b cyt. ustawy. Odnosząc się natomiast do pozostałych okoliczności sprawy to należałoby podkreślić, że stan faktyczny sprawy co do przyczyn powstania niepełnosprawności męża skarżącej nie był kwestionowany. Kolegium praktycznie oparło się na stwierdzeniu, że skoro skarżąca nie pracowała zawodowo od 2003 r. to niepełnosprawność męża jaka powstała 1 września 2021r. (data powstania niepełnosprawności wskazana w orzeczeniu męża skarżącej – k. 4 akt administracyjnych) nie miała związku z niepodejmowaniem zatrudnienia. Kolegium pominęło jednak bardzo istotną w sprawie okoliczność, że skoro niepełnosprawność męża miała związek z nagłym zdarzeniem tj. udarem (oświadczenie skarżącej z 21 lutego 2022 r. oraz notatka pracownika socjalnego – k. 33 akt administracyjnych) to logicznym było, że skarżąca, która dotychczas nie pracowała zawodowo (z akt wynikało, że pobierała rentę), rozważała czy podjąć pracę zawodową. Sąd zwraca przy tym uwagę, że orzecznictwo sądów administracyjnych jest zgodne, że bez znaczenia pozostaje przy tym, czy wnioskodawca zrezygnował z zatrudnienia wcześniej (z innych przyczyn), jeżeli w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała realna konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca podjęcie zatrudnienia (por. wyrok NSA z 30 stycznia 2024 r., I OSK 781/22). W ponownym postępowaniu organy będą związane stanowiskiem Sądu wyrażonym w niniejszym wyroku zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) oraz rozważą zastosowanie w sprawie art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm.). Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł zgodnie z art. 200 i 205 § 2 powołanej ustawy zasadzając na rzecz skarżącej od Kolegium 480 zł. tytułem wynagrodzenia za świadczoną pomoc prawną. Wynagrodzenie określono zgodnie z godnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.).