III SA/Kr 1410/24
WyrokWSA w Krakowie2025-02-19
Skład orzekający: Bogusław Wolas, Janusz Kasprzycki, Magdalena Gawlikowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy skarżąca spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, uwzględniając przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. oraz wpływ wyroku Trybunału Konstytucyjnego na możliwość odmowy przyznania świadczenia ze względu na datę powstania niepełnosprawności?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, uznając, że organy błędnie oceniły stan faktyczny i prawny sprawy. Sąd stwierdził, że nie można odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie z powodu daty powstania niepełnosprawności, zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Ponadto, sąd uznał, że skarżąca faktycznie sprawuje stałą i absorbującą opiekę nad matką, co wyklucza jej możliwość podjęcia zatrudnienia, a argumentacja organu o możliwości współdzielenia opieki z rodzeństwem była nieuzasadniona. Sąd nakazał organom ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem tych ustaleń oraz przepisów przejściowych dotyczących świadczenia wspierającego.Stan faktyczny
Skarżąca K. Ł. wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia, wskazując na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (niepełnosprawność powstała po 25. roku życia). Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, choć uznało, że nie można odmówić świadczenia tylko z powodu daty powstania niepełnosprawności. Kolegium stwierdziło jednak, że zakres opieki skarżącej nie jest wystarczająco absorbujący i że rodzeństwo może partycypować w opiece, co umożliwiłoby skarżącej podjęcie pracy. Skarżąca wniosła skargę do WSA w Krakowie, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wolas Sędziowie Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 lutego 2025 roku sprawy ze skargi K. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 26 czerwca 2024 r., nr SKO-NP- 4115-112/24 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości.
Wnioskiem z 22 listopada 2023 r. (data wpływu do organu) K. Ł. (dalej: skarżąca) wniosła o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką M. G. Matka skarżącej (ur. 1939 r.) legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z 19 lipca 2022 r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji oraz orzeczeniem z 5 maja 2016 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe.
Decyzją Wójta Gminy C. z 25 stycznia 2024 r., znak: WSW.5411.58.2023 orzeczono o odmowie przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu swojej decyzji, organ pierwszej instancji jako podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazał brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. z powodu tego, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 25 roku życia.
Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, w którym zarzuciła decyzji organu pierwszej instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i pominięcie okoliczności, że w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.
Decyzją z 26 czerwca 2024 r., nr SKO-NP-4115-343/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia zaaprobowano stanowisko wyrażone w odwołaniu, że na skutek zapadnięcia powołanego tam wyroku Trybunału Konstytucyjnego brak zaistnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy świadczeniach rodzinnych nie może stanowić samoistnej podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem uznano, że ustalenia wymaga, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie.
W tym zakresie odwołując się do ustaleń organu pierwszej instancji wskazano, że z ustaleń wywiadu środowiskowego jak i załączonych oświadczeń złożonych przez skarżącą oraz orzeczeń o niepełnosprawności wynika, że skarżąca sprawuje całodobową opiekę nad niepełnosprawną matką, która jest osobą leżącą, ma problemy ze stawem biodrowym. Cierpi także na niedosłuch, zaćmę, niedoczynność tarczycy. W ostatnim czasie pojawiły się także problemy ginekologiczne. Stan matki skarżącej pogarsza się. Wymaga pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego. Skarżąca pomaga matce m. in. w takich czynnościach jak: gotowanie, sprzątanie, załatwianie wizyt lekarskich oraz spraw urzędowych, pomoc w utrzymaniu higieny osobistej oraz poruszaniu się. Skarżąca, jak podała, zrezygnowała z pracy w 2016 r. gdyż zmusiła ją do tego konieczność zaopiekowania się matką. Na chwilę obecną skarżąca nie jest w stanie podjąć żadnego zatrudnienia.
Ustalono też, że skarżąca ma siedmioro rodzeństwa. Jak wynika ze złożonych przez rodzeństwo skarżącej oświadczeń, żadne z nich nie ma możliwości zajmować się matką. Siostra skarżącej, która mieszka razem z matką i skarżącą cierpi na schizofrenię, a dwaj bracia skarżącej, również mieszkający pod tym samym adresem co skarżąca, nadużywają alkoholu; jeden z braci mieszkający S. ma problemy zdrowotne i z przyczyn rodzinnych nie może zając się matką; siostra mieszkająca w tej samej miejscowości co skarżąca i matka pracuje na zmiany; siostra mieszkająca w S. ma ciężko chorego męża i pracuje, natomiast brat mieszkający w C. pracuje i zajmuje się chorą teściową.
Skarżąca jest uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego, który został jej przyznany decyzją z 10 października 2023 r. na okres od 1 listopada 2023 r. do 31 października 2024 r. Działający imieniem skarżącej pełnomocnik w dniu 20 listopada 2023 r. oświadczył, że na podstawie art. 27 ust. 5 o świadczeniach rodzinnych z dniem przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje ona z przysługującego jej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, od miesiąca złożenia wniosku i ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W tak ustalonym stanie faktycznym Kolegium wskazało, że wykazany zakres opieki nad niepełnosprawną matką sprowadza się do w zwykłych czynnościach dnia codziennego i istnieje możliwość zorganizowania opieki nad matką przy współudziale rodzeństwa, czy też przy skorzystaniu z usług opiekuńczych, tak aby skarżąca nie musiała rezygnować z podjęcia pracy zarobkowej i mogła podjąć zatrudnienie choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Podkreślono, że część rodzeństwa skarżącej mieszka w tym samym domu, część w sąsiedniej miejscowości, a część w S. i żadne z rodzeństwa nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Kolegium nie kwestionowało faktu, że skarżąca sprawuje opiekę nad matką jednakże, jak wskazano, jest do tego zobowiązana nie tylko moralnie ale także prawnie z racji ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego względem matki. Stwierdzono zatem, że stan faktyczny ustalony przez organ w niniejszej sprawie daje podstawy do odmowy wnioskowanego świadczenia - pomimo częściowo błędnego uzasadnienia prawnego.
Wskazano też, że skoro w ocenie organu odwoławczego skarżąca nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, to w przedmiotowej sprawie nie dochodzi do zbiegu uprawnień do świadczeń opiekuńczych przewidzianych w ustawie, a tym samym w sprawie nie ma zastosowania art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Końcowo, pouczono skarżącą o zmianie prawa w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego, jakie nastąpiło od 1 stycznia 2024 r. oraz wejściu w życie ustawy o świadczeniach wspierających.
Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zaskarżonej decyzji zarzuciła:
1/ naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji,
2/ rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż rodzeństwo skarżącej może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.". Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jednocześnie zgodnie z treścią art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), powoływanej dalej także jako "u.ś.r." w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. W tym miejscu należy wskazać, że od dnia 1 stycznia 2024 r. nastąpiła zmiana przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429) dalej u.ś.w. Organ drugiej instancji wydał zaskarżoną decyzję 26 czerwca 2024 r., a zatem już po wejściu w życie ustawy o świadczeniu wspierającym, które nastąpiło w dniu 1 stycznia 2024 r. Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed wskazanym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Aby ustalić, czy wszystkie warunki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zostały w niniejszej sprawie spełnione do dnia 31 grudnia 2023 r., należy dokonać oceny stanu faktycznego na podstawie przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do tej daty (por. wyrok WSA w Łodzi z 12 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 104/24).
Zgodnie treścią art. 17 ust. 1 cyt. ustawy w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Sąd podkreśla, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19). Konieczne jest poczynienie w tym zakresie kompleksowych ustaleń i poddanie ich wszechstronnej ocenie.
Odnosząc powyższe do realiów kontrolowanej sprawy Sąd stwierdza, że słuszne jest stanowisko Kolegium, zgodnie z którym, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b cyt. ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b cyt. ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 cyt. ustawy, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać zatem z pominięciem tego kryterium. Wobec powyższego, Kolegium prawidłowo uznało, że brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b cyt. ustawy.
Sąd nie podziela natomiast stanowiska organu odwoławczego, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy zaprzestaniem lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Z akt sprawy bezsprzecznie wynika, że matka skarżącej jest osobą w wielu 85 lat, w 2018 r. w wyniku zasłabnięcia doznała złamania kości krzyżowej i wstrząśnienia mózgu, wcześniej przeszła alloplastykę biodra prawego. Jest osobą leżącą, z niedosłuchem, zaćmą, zmaga się również z problemami ginekologicznymi. W uzasadnieniu orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z 19 lipca 2022 r. stwierdzono, że schorzenia matki skarżącej mają charakter utrwalony i zaawansowany o rokowaniu niekorzystnym. Matka skarżącej wymaga pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego, w tym asekuracji w przemieszczaniu się, prowadzenia do toalety, pielęgnacji przeciwodparzeniowej, przygotowywania i podawania posiłków, pomocy w ubieraniu, czy w czynnościach higienicznych oraz czuwania podczas snu. Ponadto skarżąca wykonuje czynności gospodarcze jak sprzątanie, robienie zakupów załatwianie spraw urzędowych czy wizyty lekarskich. Skarżąca jest jedyną osobą, która zajmuje się matką. Jak wskazał pracownik socjalny we wnioskach z wywiadu środowiskowego, skarżąca sprawuje stałą opiekę nad matką i brak jest przeciwwskazań do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślić należy, że te obserwacje pracownika socjalnego w miejscu zamieszkania matki skarżącej są niebagatelne. Obrazują one stwierdzony stan funkcjonowania matki skarżącej w życiu codziennym, która bez pomocy skarżącej nie jest w stanie samodzielnie egzystować.
Zatem stan matki skarżącej oraz zakres pomocy jaki świadczy jej skarżąca nie wskazuje zdaniem Sądu, że są to, jak przyjął organ, jedynie zwykłe czynności dnia codziennego. Sąd zauważa, że ten sam rodzaj czynności opiekuńczych w zależności od stopnia ich nasilenia i potrzeb niepełnosprawnego może być uznany jedynie za zwykłe czynnościach dnia codziennego, jak i wypełniać przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W okolicznościach niniejszej sprawy, zdaniem Sądu, przedstawiony wyżej stan matki skarżącej, który ulega stopniowemu pogorszeniu oraz zakres opieki jakiej wymaga i jaką świadczy jej skarżąca wskazuje, że jest to opieka o charakterze stałym, wpisująca się rodzaj opieki uprawniającej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Chodzi zatem o taki zakres i charakter tej opieki, który wyklucza jakąkolwiek aktywność zawodową ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne.
Ponadto Sąd zwraca uwagę, że rodzaj podejmowanych przez skarżącą czynności takich jak np. mycie matki czy pomoc w czynnościach higienicznych, dla komfortu niepełnosprawnego, wymagała istnienia relacji z opiekunem. Jak trafnie wskazał NSA w wyroku z 23 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 786/21, wykonywanie wobec niepełnosprawnego czynności opiekuńczych o osobistym, częstokroć intymnym charakterze, dodatkowo podkreśla konieczność istnienia szczególnej relacji zaufania między opiekunem, a podopiecznym.
Sąd zauważa też, że również organ I instancji uznał, że matka skarżącej z uwagi na wiek i stan zdrowia wymaga stałej opieki, którą świadczy jej skarżąca. Nie jest więc zasadna argumentacja Kolegium, że świadczenie to należy się tylko tym, których podopieczny jest obłożenie chory, leżący i nie jest w stanie się w ogóle poruszać. Czasami bowiem osoba schorowana ale będąca w stanie się poruszać może stworzyć dla siebie większe zagrożenie i wymaga stałego nadzoru przez opiekuna. Każdy zatem przypadek należy indywidualnie oceniać.
Sąd nie podziela też oceny zawartej w argumentacji organu II instancji, stanowiącej główny argument odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, że skarżąca może współdzielić opiekę nad matką z licznym rodzeństwem w sposób, który umożliwi jej podjęcie pracy zarobkowej.
Odnośnie udziału rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad osobą niepełnosprawną, jako okoliczności przemawiającej za odmową przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego, Sąd wskazuje, że kwestia rodzeństwa nie pozostaje bez wpływu na ocenę istnienia związku przyczynowego bowiem obrazuje możliwości rodziny związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem w kontekście możliwości wykonywania pracy zarobkowej przez wnioskodawcę (por. wyrok NSA z 14 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 229/23).
W realiach niniejszej sprawy, postępowanie dowodowe jednoznacznie wykazało, że skarżąca jest jedyną osobą, która może i zajmuje się matką. Siostra i dwaj bracia zamieszkujący wspólnie ze skarżącą i jej matką, nie są w stanie zajmować się matką z uwagi na schizofrenię siostry i nadużywanie alkoholu przez braci. Pozostałe rodzeństwo z przyczyn rodzinnych, zawodowych lub zdrowotnych, również takiej opieki nie może się podjąć. Każde z rodzeństwa skarżącej (za wyjątkiem cierpiącej na schizofrenię siostry) złożyło stosowne oświadczenia w tym zakresie, a organowi nie udało się skutecznie tych okoliczności podważyć. Organ nie dowiódł, że którekolwiek z rodzeństwa skarżącej zajmuje się matką w stopniu umożliwiającym podjęcie zatrudnienia przez skarżącą. Zatem za nieuprawnione należało uznać stanowisko organu odwoławczego jakoby możliwe było współdzielenie opieki nad matką przez skarżącą i jej rodzeństwo, w sposób umożliwiający skarżącej podjęcie zatrudnienia choćby w częściowym wymiarze czasu pracy. Organ nie zdołał też wykazać, że skarżąca jest w stanie uzyskać od rodzeństwa pomoc finansową na zorganizowanie opieki nad matką bo z uwagi na powyższe okoliczności chorób rodzeństwa i wskazanych przeszkód doświadczenie życiowe przeczy stanowisku Kolegium.
Wobec stwierdzenia zaistnienia związku przyczynowego pomiędzy zaprzestaniem lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a opieką nad niepełnosprawną matką, organ odwoławczy przedwcześnie uznał, że w sprawie nie zachodzi zbieg uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ będzie obowiązany uwzględnić ww. stanowisko Sądu i rozważyć kwestię ewentualnego zbiegu ww. uprawnień. Konieczna będzie zatem ocena oświadczenia skarżącej z 20 listopada 2023 r. o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego pod kątem tego czy skarżąca skutecznie dokonała wyboru świadczenia korzystniejszego.
Z uwagi na wydanie decyzji organu I instancji z naruszeniem prawa materialnego oraz wydanie decyzji organu II instancji z naruszeniem prawa procesowego z zakresie niewłaściwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, ww. kwestia nie była przedmiotem rozważań przez organy, a Sąd nie może ich w tym zastąpić.
Organ będzie zobowiązany dokonać wskazanych wyżej ocen, mając na uwadze regulację zawartą w art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, która dopuściła możliwość stosowania w czasie obowiązywania nowych przepisów o świadczeniu pielęgnacyjnym, a zatem od dnia 1 stycznia 2024 r., unormowań poprzednio obowiązujących stanowiąc, że jest to dopuszczalne wówczas, kiedy prawo do tego świadczenia powstało do 31 grudnia 2023 r. Do 31 grudnia 2023 r., musiały więc zaistnieć przesłanki pozytywne warunkujące przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i nie mogły istnieć przesłanki negatywne.
W tym kontekście, ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy, wbrew obowiązującym zasadom, nie skierowano do skarżącej zawiadomienia czyniącego zadość wymaganiom określonym w art. 10 i art. 79a k.p.a. Ponadto wydanie decyzji pierwszej instancji w niniejszej sprawie, której nie można uznać za szczególnie skomplikowaną, nastąpiło z naruszeniem norm czasowych określonych w art. 35 § 3 k.p.a. Sąd wskazuje na te okoliczności aby uwypuklić, że gdyby organ procedował i rozstrzygnął w sposób prawidłowy, od dnia 22 listopada 2023 r. do końca 2023 r. był wystarczający czas do wydania rozstrzygnięcia, wraz z wyeliminowaniem ewentualnych negatywnych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ pierwszej instancji jest bowiem właściwy zarówno do wydania decyzji w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego jak i ewentualnej zmiany lub uchylenia decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Odnośnie powyższego oraz cytowanych wyżej przepisów przejściowych Sąd wskazuje, że strona nie może ponosić negatywnych konsekwencji z tytułu nieprawidłowego lub opieszałego działania organów przy pierwotnym rozpoznaniu sprawy.
Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a.
O kosztach orzeczono na zasadzie 206 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części. Cytowany przepis obejmuje swoim zakresem także uprawnienie Sądu do określenia wysokości wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika strony, w ramach oceny czynności tego pełnomocnika podejmowanych w postępowaniu sądowym. Przy określaniu wysokości wynagrodzenia pełnomocnika uwzględniać trzeba bowiem każdorazowo szereg okoliczności, wśród których wymienić należy m.in. stopień zawiłości sprawy, jak też wkład pełnomocnika w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Sądowi z urzędu jest wiadomym, że pełnomocnik skarżącego wnosi do sądu jednobrzmiącej treści skargi na decyzje wydawane w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skargi te zwierają przytoczone orzeczenia sądów administracyjnych bez odniesienia ich do okoliczności faktycznych danej sprawy. Także skarga wniesiona w tej sprawie wpisywała się w stosowany dotychczas przez pełnomocnika schemat treściowy i nie zawierała elementów indywidualizujących kontrolowany przypadek, w zakresie istotnym do skutecznego postawienia zarzutu. Dodatkowo Sąd zauważa, że pełnomocnik w treści skargi nie zarzucił organowi odwoławczemu uchybień natury procesowej, które dostrzegł orzekający w niniejszej sprawie Sąd i uznał za podstawę do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Wywiedziona skarga nie przyczyniła się więc do wyjaśnienia tej sprawy. W takich okolicznościach, w ocenie Sądu, wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania (tj. w tej sprawie, z uwagi na ustawowe zwolnienie skarżącego z wpisu sądowego, jedynie kosztów zastępstwa procesowego profesjonalnego pełnomocnika) – nie mógł zostać uwzględniony, zatem Sąd, odstąpił od zasądzenia zwrotu tych kosztów w całości, stosując cytowany wyżej art. 206 p.p.s.a. (por. wyroki WSA w Krakowie z 12 stycznia 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 1252/23, z 24 stycznia 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1394/23, czy z 8 lutego 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1511/23). Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku WSA w Olsztynie, w świetle którego sporządzenie skargi o charakterze szablonowym, wielokrotnie wykorzystywanym przez tego samego pełnomocnika w tożsamych przedmiotowo sprawach, dotyczących ponadto nieskomplikowanego staniu faktycznego i prawnego, niewątpliwie uprawnia sąd do zastosowania art. 206 p.p.s.a. (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 20 lutego 2020 r., sygn. akt II SAB/Ol 3/20).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło