III SA/Kr 1425/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 sierpnia 2021 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz M. B. 480 zł /czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 20 sierpnia 2021 r. znak [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania M. B. (dalej: skarżący), od decyzji Wójta Gminy z dnia [...] 2021 roku nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2021/2022 dla M. B., na dzieci: N. B. – ur. [...] 2008 r. oraz K. B. – ur. [...] 2012 r., na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407, dalej: ustawa), przepisów rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz zakresu informacji jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1465) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021, poz. 735 z późn. zm., dalej: k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją objętą odwołaniem, organ I instancji orzekł o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2021/2022 dla skarżącego na dzieci: N. B. i K. B. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż skarżący zwrócił się do Wójta Gminy o przyznanie świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2021/2022 na dzieci: N. B. oraz K. B. Dalej wskazano, że przed wydaniem decyzji ustalono, iż wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2021/2022 na dzieci: N. B. oraz K. B. został także złożony przez A. S. - B. Skarżący złożył wniosek w dniu 1 lutego 2021 r. o godzinie 00:06:32, a A. S. – B. złożyła wniosek w dniu 1 lutego 2021 r. o godzinie 00:06:28. Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie ma miejsce sytuacja wskazana w treści art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zgodnie z którym, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jednakże w sytuacji gdy opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku natomiast, gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka, złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę, i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Wskazano, że w dniu 10 maja 2021 roku został przeprowadzony wywiad środowiskowy w domu znajdującym się przy ulicy Z, w miejscowości S. Osoby, z którymi przeprowadzono wywiad, to małżonkowie A. S. – B. i M. B. - rodzice N. B. i K. B. Ustalono, że rodzice wspólnie sprawują opiekę nad małoletnimi dziećmi. Przedstawili jak wygląda ich plan dnia. Z wywiadu wynika, że obydwoje łożą na utrzymanie dzieci, dbają o nie, robią zakupy. Organ przyjął że oboje rodzicie mają pełnię władzy rodzicielskiej, mieszkają razem, utrzymują dzieci, zaspokajają ich potrzeby bytowe, wychowawcze i emocjonalne, co należało traktować jako wspólne sprawowanie opieki nad dziećmi i zgodnie z poczynionymi ustaleniami orzekł o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2021/2022 dla skarżącego. Odwołanie od powyższej decyzji, złożył skarżący. W uzasadnieniu odwołania zakwestionowano wszystkie ustalenia organu I instancji. Wskazał w szczególności, że A. S. –B. nie mieszka przy ulicy Z, w miejscowości S. Mieszka natomiast w miejscowości W, przy ulicy J. Na potwierdzenie tego, do odwołania dołączono umowę najmu lokalu mieszkalnego. Ponadto, zdaniem skarżącego, A. S. – B. przyjeżdża do domu, w którym mieszkają dzieci okazjonalnie. W rzeczywistości bowiem mieszka w wynajętym mieszkaniu. Podniósł także, iż przedstawione przez nią paragony potwierdzające wydatki ponoszone na dzieci, nie są imienne, a tym samym nie mogą stanowić dowodu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania oraz zapoznaniu się z materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy, wskazało że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i przywołało treść art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 oraz art. 22 ustawy. Organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie Wójt Gminy, wobec złożenia w wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2021/2022 na dzieci: N. B. i K. B., przez A. S. – B. i skarżącego przeprowadził, zgodnie z powołanymi regulacjami, postępowanie wyjaśniające celem ustalenia kto sprawuje opiekę nad dziećmi, i kto z nimi zamieszkuje. W szczególności, organ przeprowadził w dniu 10 maja 2021 roku, wywiad środowiskowy z A. S. – B. i skarżącym. Z treści wywiadu wynika, że dzieci i A. S. – B. i skarżącego (T., N. i K.) zamieszkują z obojgiem rodziców i pozostają pod opieką obojga rodziców (N. i K.), sprawa o rozwód nie została jeszcze zakończona. Ponadto opiekę nad małoletnimi dziećmi (N. i K.) sprawują oboje rodzice. Odnosząc się do zarzutu podniesionego w treści odwołania, dotyczącego niecodziennego nocowania A. S. – B. pod adresem Z, w miejscowości S, Kolegium stwierdziło, że nie kwestionując zapisów zawartych na dostarczonych przez skarżącego płytach CD, jak i nie kwestionując istnienia umowy najmu lokalu mieszkalnego w miejscowości W, przy ulicy J, opierając się na oświadczeniu A. S. – B. w zakresie jej codziennego nocowania w domu pod adresem Z, w miejscowości S i na stwierdzeniu skarżącego, ze nie nocuje tam codziennie, bez zaprzeczenia, iż w ogóle pod tym adresem nie nocuje, uważa zarzut ten za bezzasadny. Biorąc pod uwagę dostarczony przez skarżącego dowód - pismo Przewodniczącego Zespołu Interdyscyplinarnego do Spraw Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie z dnia 24 lutego 2020 roku, Kolegium uznało za potwierdzoną okoliczność ustaloną przez organ I instancji dotyczącą zdarzających się w rodzinie kłótni i faktu trwającej sprawy rozwodowej. Zdaniem Kolegium, z zebranego materiału dowodowego wynika również, że oboje rodzice ponoszą wydatki związane z utrzymaniem dzieci. Wobec wskazanych wyżej ustaleń, Kolegium podzieliło ocenę Wójta Gminy, że w niniejszej sprawie opieka nad dziećmi sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców. W takim przypadku świadczenie wychowawcze wypłaca się temu rodzicowi, który pierwszy złoży wniosek. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęła skarga M. B. na powyższą decyzję. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 107 § 1 pkt. 9 k.p.a. poprzez błędne pouczenie o przysługującym prawie sprzeciwu, podczas, gdy w niniejszej sprawie przysługuje skarga; - art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, poprzez uznanie za wiarygodny wadliwie przeprowadzony środowiskowy wywiad rodzinny, ograniczony do informacji uzyskanych wyłącznie od rodziców małoletnich, podczas gdy w związku ze sprzecznymi stanowiskami rodziców małoletnich, przeprowadzający wywiad powinien zasięgnąć informacji od dorosłego syna stron T. B., a także małoletnich synów stron w wieku 13 lat i 9 lat oraz niepoddanie materiału dowodowego dokładnej analizie i badaniu, w szczególności treści środowiskowego wywiadu rodzinnego, umowy najmu mieszkania, zawartej przez matkę małoletnich i sprawozdań detektywistycznych oraz dowodów na potwierdzenie ponoszonych wydatków na utrzymanie małoletnich i ich mocy dowodowej; - art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez brak prawidłowego uzasadnienia faktycznego decyzji. Ponadto, zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów materialnego prawa administracyjnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to: - art. 4 ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez przyjęcie, że matka zamieszkuje wspólnie z małoletnimi, prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe oraz ich utrzymuje, podczas gdy zamieszkuje oddzielnie w mieszkaniu wynajętym w W, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z nowym partnerem W. B. i nie utrzymuje małoletnich. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, jak również uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu i instancji. Skarżący zarzucił, że organ administracyjny II instancji, błędnie pouczył o przysługującym prawie do wniesienia sprzeciwu w trybie art. 64a p.p.s.a., podczas, gdy stronie przysługuje prawo do wniesienia skargi w trybie art. 53 § 1 p.p.s.a. Skarżący podniósł, że ustalenia Kolegium w kwestii wspólnego zamieszkiwania matki małoletnich z synami, oraz wspólnego utrzymywania dzieci, są nieprawidłowe. Skarżący podkreślił, że Organ II instancji w żaden sposób nie wskazał, na jakich dowodach się oparł, stwierdzając ustaloną przez siebie okoliczność. Stwierdzenie, że oparł się na materiale dowodowym jest absolutnie niewystarczające. Z treści rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że rodzice prezentują odmienne stanowiska, gdy matka małoletnich coś stwierdza, ojciec małoletnich zaprzecza. W związku z powyższym krąg osób uczestniczących z wywiadzie powinien zostać rozszerzony o dzieci, tj. dorosłego syna T., który jest domownikiem oraz małoletnich synów N. i K. Organ II instancji nie wyjaśnił, dlaczego i w jakim celu ustalił, że z pisma przewodniczącego Zespołu Interdyscyplinarnego do spraw przeciwdziałania przemocy w rodzinie z dnia 24 lutego 2020 r., wynika że w rodzinie zdarzały się kłótnie i trwa sprawa rozwodowa; skoro matka małoletnich nawiązała romans z 12 lat młodszym trenerem personalnym, to jest oczywiste, że z tego powodu musiały zaistnieć kłótnie, tym bardziej, że matka małoletnich postanowiła rozwieść się i poślubić swego nowego partnera. Skarżący podniósł, że matka małoletnich zamieszkuje w W z partnerem, okazjonalnie odwiedza dzieci (przykładowo wizyta na urodziny syna K w dniu 18 września 2021 r. trwała 1 godzinę), świadczenia wykorzystuje na własne potrzeby, np. utrzymanie wynajmowanego mieszkania. W odpowiedzi organ II instancji, wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację. W toku postępowania sądowoadministracyjnego, do akt sprawy wpłynęło postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 22 grudnia 2021 r., sygn. [...], którym Sąd ten powierzył skarżącemu sprawowanie pieczy nad małoletnimi dziećmi do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie o rozwód. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., co oznacza, że jeżeli sąd administracyjny dostrzega naruszenie prawa w zaskarżonej decyzji, to niezależnie od argumentów skarżącego, tenże sąd administracyjny uprawniony jest do uwzględnienia skargi. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy, celem świadczenia wychowawczego, jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy, stanowi że świadczenie wychowawcze przysługuje m.in. matce, ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Ustawodawca uzależnił zatem przyznanie świadczenia wychowawczego od faktu utrzymywania dziecka i wspólnego z nim zamieszkiwania. Jest to usprawiedliwione celem przedmiotowego świadczenia. Organ administracji ma więc przede wszystkim ocenić, jak wygląda sytuacja w danej rodzinie, czy wnioskujący o świadczenie rodzic, faktycznie zamieszkuje razem z dzieckiem, i w związku z tym ponosi wydatki związane z jego wychowywaniem. Zgodnie z art. 13 ust. 2a ustawy, informacje przedstawione we wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego, składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Natomiast stosownie do art. 13 ust. 4 pkt 3 ustawy, do wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego dołącza się odpowiednio zaświadczenia lub oświadczenia oraz dowody niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego: a) zaświadczenie sądu opiekuńczego lub ośrodka adopcyjnego o prowadzonym postępowaniu sądowym w sprawie o przysposobienie dziecka; b) prawomocne orzeczenie sądu orzekające rozwód lub separację; c) orzeczenie sądu opiekuńczego o ustaleniu opiekuna prawnego dziecka;... d) inne dokumenty, w tym oświadczenia, potwierdzające spełnianie warunków do przyznania lub ustalenia wysokości świadczenia wychowawczego będącego przedmiotem wniosku. Odpowiednie orzeczenie sądu powszechnego jest wymagane wyłącznie w sytuacji, gdy o świadczenie wychowawcze wnioskuje: - opiekun faktyczny dziecka (na potwierdzenie przysposobienia dziecka lub wszczęcia w tym przedmiocie postępowania sądowego); - rodzic dziecka, który sprawuje nad nim opiekę naprzemienną (na potwierdzenie sprawowania opieki naprzemiennej w rozumieniu art. 5 ust. 2a ustawy); - opiekun prawny dziecka (na potwierdzenie objęcia dziecka opieką prawną). W pozostałych przypadkach orzeczenie sądu nie jest niezbędne do przyznania prawa do świadczenia wychowawczego. W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną jest złożenie przez oboje rodziców małoletnich, wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego - przez ojca w dniu 1 lutego 2021 r. o godzinie 00:06:32, a przez matkę w dniu 1 lutego 2021 r. o godzinie 00:06:28. Organy obydwu instancji stwierdziły, że taka sytuacja obligowała do odmowy przyznania świadczenia skarżącemu, którego wniosek został złożony później. Wskazać należy, że zgodnie z art. 22 ustawy, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku, gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka, drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka, złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 stosuje się. Powołany przepis reguluje w szczególności sytuację, w której rodzice w różnym czasie składają wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego - obliguje ona, zgodnie z art. 22 ustawy, organ prowadzący postępowanie do ustalenia, który z rodziców sprawuje opiekę nad dzieckiem. W ocenie Sądu, organy obydwu instancji przedwcześnie odmówiły skarżącemu przyznania świadczenia wychowawczego. Sytuacja, w której oboje rodzice składają wniosek o przyznanie świadczenia, obliguje organ do przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego na okoliczność tego, który z rodziców sprawuje opiekę nad dzieckiem, dopiero bowiem ustalenie, że opieka jest sprawowana równocześnie przez oboje rodziców daje organowi podstawę do stwierdzenia, że świadczenie powinno być wypłacone temu z rodziców, który pierwszy złożył wniosek. Organy obydwu instancji zaniechały przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego dla ustalenia okoliczności, który z rodziców sprawuje opiekę nad małoletnimi, czy też czy sprawują tę opiekę wspólnie. Dopiero bowiem ustalenie, po przeprowadzeniu wyczerpującego postępowania dowodowego, że oboje rodzice sprawują opiekę nad synami, dawałoby podstawę odmowy świadczenia skarżącemu, z powołaniem się na okoliczność późniejszego złożenia wniosku. Organy administracji mają obowiązek prowadzić postępowanie z zastosowaniem zasad określonych w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania, organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie z art. 77 § 1 kpa, organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie do art. 80 k.p.a., dopiero na podstawie wyczerpująco zebranego materiału dowodowego, organ administracji publicznej ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona. Organy administracji w sposób nieuprawniony pominęły dowody wskazane przez skarżącego, zwłaszcza wskazanie, że wiedzę w zakresie tego, kto faktycznie sprawuje opiekę nad małoletnimi synami, posiada pełnoletni syn skarżącego i A. S. – B. – T. B., zamieszkujący wspólnie ze skarżącym i małoletnimi; i tym samym nie przeprowadziły wyczerpującego postępowania dowodowego. W aktach sprawy znajdują się rachunki potwierdzające utrzymywanie małoletnich przez skarżącego, nie ma natomiast rachunków wystawionych na nazwisko A. S. –B., brak było zatem podstaw do przyjęcia przez organ II instancji, że "oboje rodzice ponoszą wydatki związane z utrzymaniem dzieci". W tym stanie sprawy, uznając że skarga jest usprawiedliwiona, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji. O kosztach postępowania w pkt II sentencji wyroku, orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Ponownie rozpatrując sprawę, organ przeprowadzi wyczerpujące postępowanie dowodowe, celem ustalenia, który z rodziców sprawuje opiekę nad małoletnimi i ponosi koszty ich utrzymania, i w zależności od dokonanych ustaleń, podejmie rozstrzygnięcie w sprawie.