III SA/Kr 1442/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 1 lipca 2024 r., znak: SKO-NP-4115-113/24, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną przez R. K., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 1 lipca 2024 r., znak: SKO-NO-4115-113/24, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Nowego Sącza z dnia 9 lutego 2024 r., znak: MOPSIII.524.Od.000721.SP.02.2024, o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Decyzją z dnia 9 lutego 2024 r., znak: MOPSIII.524.Od.000721.SP.02.2024, Prezydent Miasta Krakowa odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na niepełnosprawną matkę. W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji powołał treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazał, iż zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do matki. Następnie wskazał, że aktualny stan zdrowia wymagającej opieki i zakres sprawowanej opieki zawiera wywiad środowiskowy z dnia 7 lutego 2024 r. Zakres wykonanych czynności w ramach opieką obejmuje codzienną toaletę, kąpiel, pomoc w ubieraniu się, przygotowywanie i podawanie posiłków, podawanie lekarstw, konsultacje i wizyty lekarskie. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej z dnia 22 stycznia 2024 r. powyższe uniemożliwia podjęcie jej zatrudnienia. Z przedłożonych dokumentów wynika nadto, że zobowiązanymi - obok skarżącej do alimentacji na rzecz wymagającej opieki, są jej pozostałe córki: Z. W. oraz A. P. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej ww. nie mają jednak kontaktu z matką i uchylają się od obowiązku alimentacyjnego względem rodzica. Wobec powyższego skarżąca jest jedyną osobą mogącą zapewnić opiekę, której zakres uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze. Organ ustalił nadto, że wymagająca opieki porusza się na wózku inwalidzkim, nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić podstawowych potrzeb, wymaga udziału osób trzecich w wykonywaniu czynności dnia codziennego. Ww. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, z którego nie wynika jednak od kiedy niepełnosprawność istnieje. Z kolei ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 28 marca 2019 r. Na podstawie przedłożonego orzeczenia nie można zatem ustalić daty powstania niepełnosprawności, a niepełnosprawność w stopniu znacznym powstała w momencie gdy niepełnosprawna miała 78 lat. Zdaniem organu wobec braku spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką nie przysługuje skarżącej. Ponadto organ pierwszej instancji wskazał, że znana jest mu treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38113, lecz z uwagi na fakt, że przepisy zawarte w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie uległy zmianie nie może go stosować. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła skarżąca. Wymienioną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium wyjaśniło, że materialnoprawną podstawę decyzji organu pierwszej instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Z uwagi na fakt, że skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w 2023 r. niniejsza sprawa zgodnie z zapisem art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, podlega rozpatrzeniu w oparciu o przepisy ustawy w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Następnie Kolegium powołało treść przepisów art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem Kolegium stanowisko organu pierwszej instancji jest nieprawidłowe i wynika z błędnie przeprowadzonej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym w szczególności wskazanych w art. 17 ust. 1b tej ustawy. Przepis ten stanowił przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 (Dz. U. z 23 października 2014 r. poz. 1443) stwierdził, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest tzw. wyrokiem zakresowym, którego skutkiem jest zmiana zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie treści w nim ujętej. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie. Przekładając powyższe na stan faktyczny niniejszej sprawy organ wskazał, że okoliczność, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w okresie późniejszym niż wymaga tego art. 17 ust. 1b ustawy, jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie niniejszej ustaleniu podlega jednak także i to, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie. Kolegium ustaliło, że skarżąca od około miesiąca zamieszkuje razem z mamą w wynajmowanym przez skarżącą mieszkaniu w N. Matka skarżącej ma własny dom w C., ale mieszkające w pobliżu pozostałe córki nie interesowały się wymagającą opieki matką. Skarżąca podjęła próbę zatrudnienia, ale z uwagi na zakres czynności przy opiece nad matką musiała zrezygnować z pracy. Obecnie zamieszkują w wynajętym mieszkaniu w bloku z 9 letnim synem skarżącej. Matka skarżącej ma orzeczoną pierwszą grupę inwalidzką. Jest osobą bardzo schorowaną, przeszła udar, choruje na cukrzycę, musi mieć regularnie mierzony cukier i podawaną insulinę. Nadto, ma problemy z nerkami i ma dużą trudność z utrzymaniem moczu. Ww. jest pampersowana, ale z uwagi na odczuwany dyskomfort potrzebuje regularnie pomocy w zmianie pampersa. Z uwagi na zwyrodnienia kręgosłupa oraz poważne uszkodzenia bioder porusza się na wózku inwalidzkim. Nie jest w stanie chodzić, ma trudności żeby samodzielnie podnieść się z łóżka na wózek, ma również poważny ubytek słuchu i w efekcie niedosłyszy. Z uwagi na stan zdrowia ww. jest pod regularną opieką lekarzy specjalistów, tj. ortopedy, nefrologa. Wizyty są na terenie N. Matka skarżącej nie jest w stanie samodzielnie się ubrać, czynności te wykonuje skarżąca, która nadto przygotowuje jej posiłki dostosowane do diety cukrzycowej, podaje leki i dba o wizyty u lekarzy. Zakres czynności wykonywanych w ramach opieki nad niepełnosprawną matką, ustalonych w trakcie wywiadu środowiskowego pokrywa się z czynnościami wskazanymi w oświadczeniu skarżącej złożonym w dniu 22 stycznia 2024 r. W oświadczeniu tym skarżąca podała również, że mama wymaga całodobowej opieki polegającej na podawaniu leków trzy razy dziennie, podawaniu insuliny, zakładaniu pieluchomajtek, codziennym myciu, gotowaniu, ubieraniu, przebieraniu. Ponadto Kolegium wskazało, że skarżąca pracowała do czerwca 2021 r. Następnie w dniu 7 grudnia 2023 r. do 8 grudnia 2023 r. podjęła próbne zatrudnienie na umowę zlecenia, a obecnie – jak podaje nie jest w stanie podjąć zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Mając na uwadze wszystkie okoliczności sprawy Kolegium wskazało, że skarżąca wraz z niepełnosprawną matką prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Z kolei czynności takie jak: gotowanie, sprzątanie, załatwianie wizyt lekarskich oraz spraw urzędowych, pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, podawanie lekarstw, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej. Ww. czynności to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Pewne czynności związane z "prowadzeniem domu", tj. robienie zakupów, pranie, sprzątanie, przygotowywanie posiłków skarżąca wykonuje nie tylko specjalnie dla matki ale również i dla siebie chociażby z racji wspólnego zamieszkania i gospodarowania. Zakres opieki sprawowany przez skarżącą nad niepełnosprawną matkę sprowadza się do zwykłych czynnościach dnia codziennego, co daje możliwość zorganizowania opieki nad matką przy współudziale rodzeństwa - w sposób bezpośredni lub pośredni czy przy skorzystaniu z usług opiekuńczych tak aby odwołująca nie musiała rezygnować z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i mogła podjąć zatrudnienie choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jednocześnie Kolegium nie zakwestionowało faktu, iż skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która niewątpliwie ze względu na stan zdrowia i wiek opieki tej wymaga. Niemniej jednak z materiału dowodowego wynika, że skarżąca pozostawała w zatrudnieniu do czerwca 2021 r. i była w stanie łączyć obowiązki zawodowe z opieką nad matką, która legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności od 2019 r. Nadto, w aktach sprawy brak jest jakiejkolwiek dokumentacji medycznej wskazującej, na to że po 2021 r. stan zdrowia niepełnosprawnej matki skarżącej uległ drastycznemu pogorszeniu i wymagała ona wzmożonej niż dotychczas opieki. W niniejszej sprawie nie można zatem przyjąć, że zachodzi brak możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przy współudziale jej rodzeństwa, czy też przy uzyskaniu pomocy w opiece poprzez usługi opiekuńcze realizowane w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo. Kolegium wyjaśniło nadto, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Fakt, że ustawodawca w powołanym art. 17 ust. 1 ustawy nie poprzestał na uwarunkowaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie od tego, czy osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ale również od konieczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna w celu sprawowania opieki, jest zrozumiały z tego względu, iż sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna. Tak więc w grupie tej są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności, a są też osoby, które nie potrzebują stałej opieki, ale będąc niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie umożliwiając opiekunom zarobkowanie. W przypadku tych osób czynności związane z opieką mogą być wykonywane po zakończeniu pracy przez opiekuna. Z powyższego wynika, iż musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym. Ponadto, jak podało Kolegium w niniejszej sprawie, oprócz skarżącej są jeszcze dwie osoby tj. rodzeństwo skarżącej obciążone - w tym samym stopniu jak skarżąca - ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym wobec niepełnosprawnej matki. W sytuacji gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i osoby te powinny się stosownie podzielić wykonywaniem tego obowiązku tak, aby nie była nim obciążona tylko jedna z nich. Zgodnie bowiem z art. 129 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023, poz. 2809, zwanej dalej w skrócie - K.r.o.), krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Z kolei art. 135 § 1 K.r.o. przewiduje, że zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Z kolei wskazane przez skarżąca okoliczności o braku wiedzy na temat sytuacji rodzinnej i finansowe jej rodzeństwa, brak kontaktu pozostałego rodzeństwa z matką nie można uznać za okoliczności o charakterze obiektywnym, które pozwoliłyby na swoiste "anulowanie" ich obowiązku alimentacyjnego wobec niepełnosprawnej matki. W ocenie Kolegium przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa ale także z zasadami współżycia społecznego, ponieważ przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który - z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach wymagającej opieki. W rezultacie odbywałby się to kosztem rodzin, które rzeczywiście (z racji chociażby tego, że w rodzinie jest jedno dziecko i nie ma innych osób zobowiązanych do alimentacji) muszą rezygnować z zatrudnienia po to aby zrealizować swój obowiązek alimentacyjny wobec rodziców. W przypadku odwołującej nie ma takiej konieczności, a zatem organ postąpił prawidłowo odmawiając przyznania świadczenia. Na marginesie Kolegium wskazało, że w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo realizowane są również usługi opiekuńcze, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym jej zakresie czasowym. W skardze do powyższą decyzje złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów: - art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; - art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżąca zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż rodzeństwo skarżącej może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z wnioskiem pełnomocnika skarżącej, zawartym w skardze (k. 3 akt sądowych) i postanowieniami art. 119 pkt 2 P.p.s.a. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przeprowadzona bowiem w niniejszej sprawie kontrola według wyżej wskazanych kryteriów wydanych w niej decyzji nie wykazała, by tkwiły w nich kwalifikowane wady skutkujące stwierdzeniem ich nieważności, czy wznowieniem postępowania. Sąd nie dopatrzył się też takich naruszeń przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego, które skutkowałyby uchyleniem kontrolowanych decyzji. Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym na datę zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – córka (skarżąca), a opieka sprawowana jest nad jej matką, legitymującą się, jak wynika z akt administracyjnych, orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w nowym Sączu z dnia 3 lipca 2019 r. nr [...], którym została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Ustalony stopień datuje się, jak wynika z tego orzeczenia, od 28 marca 2019 r., natomiast od kiedy istnieje niepełnosprawność – nie da się ustalić. Zdaniem Sądu w okolicznościach stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu mogło skorzystać z przyznanych mu kompetencji art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, zwaną dalej w skrócie - k.p.a.) i utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Po pierwsze, trafne i zasadne były uwagi Kolegium co do wykładni i niewłaściwego zastosowania przez organ pierwszej instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a to w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r, poz. 1443), zgodnie z którym art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skoro zatem nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia na podstawie przepisu w stosunku, do którego - w związku z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego - odpadło domniemanie zgodności z Konstytucją, to doszło do naruszenia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP (zob. wyrok NSA z 14 grudnia 2016 r., sygn. akt l OSK 1614/16).W obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku. Ten błąd organu pierwszej instancji w wykładni wskazanego co dopiero art. 17 ust. 1b ustawy i jego zastosowania nie mógł jednak przesądzić o nieprawidłowym rozstrzygnięciu podjętym przez organ pierwszej instancji. Po drugie, racje ma bowiem Kolegium podnosząc, że w sprawie niniejszej ustaleniu podlega przede wszystkim to, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie. W tym zakresie trafna i przekonywująca jest dokonana przez Kolegium ocena zebranego materiału dowodowego, że w niniejszym przypadku brak jest podstaw do stwierdzenia istnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawną matką. Z ustaleń Kolegium wynika, że skarżąca zamieszkuje obecnie razem z mamą w wynajmowanym przez skarżącą mieszkaniu w N. z 9 letnim synem skarżącej. . Matka skarżącej ma własny dom w C., ale mieszkające w pobliżu pozostałe córki nie interesowały się wymagającą opieki matką. Skarżąca podjęła próbę zatrudnienia, ale z uwagi na zakres czynności przy opiece nad matką musiała, jak twierdzi, zrezygnować z pracy. Matka skarżącej ma orzeczoną pierwszą grupę inwalidzką, jest osobą bardzo schorowaną, przeszła udar, choruje na cukrzycę, musi mieć regularnie mierzony cukier i podawaną insulinę. Nadto, ma problemy z nerkami i ma dużą trudność z utrzymaniem moczu. Jest pampersowana, ale z uwagi na odczuwany dyskomfort potrzebuje regularnie pomocy w zmianie pampersa. Z uwagi na zwyrodnienia kręgosłupa oraz poważne uszkodzenia bioder porusza się na wózku inwalidzkim. Nie jest w stanie chodzić, ma trudności żeby samodzielnie podnieść się z łóżka na wózek, ma również poważny ubytek słuchu i w efekcie niedosłyszy. Z uwagi na stan zdrowia ww. jest pod regularną opieką lekarzy specjalistów, tj. ortopedy, nefrologa. Wizyty są na terenie N. Matka skarżącej nie jest w stanie samodzielnie się ubrać, czynności te wykonuje skarżąca, która nadto przygotowuje jej posiłki dostosowane do diety cukrzycowej, podaje leki i dba o wizyty u lekarzy. Zakres czynności wykonywanych w ramach opieki nad niepełnosprawną matką, ustalonych w trakcie wywiadu środowiskowego pokrywa się z czynnościami wskazanymi w oświadczeniu skarżącej złożonym w dniu 22 stycznia 2024 r. W oświadczeniu tym skarżąca podała również, że mama wymaga całodobowej opieki polegającej na podawaniu leków trzy razy dziennie, podawaniu insuliny, zakładaniu pieluchomajtek, codziennym myciu, gotowaniu, ubieraniu, przebieraniu. Wobec powyższego zgodzić się należało z oceną Kolegium, że czynności takie jak: gotowanie, sprzątanie, załatwianie wizyt lekarskich oraz spraw urzędowych, pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, podawanie lekarstw, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej. Ww. czynności to istotnie, jak stwierdziło Kolegium, typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Pewne czynności związane z "prowadzeniem domu", tj. robienie zakupów, pranie, sprzątanie, przygotowywanie posiłków skarżąca wykonuje nie tylko specjalnie dla matki ale również i dla siebie chociażby z racji wspólnego zamieszkania i gospodarowania. Zasadnie więc podniosło Kolegium, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Fakt, że ustawodawca w powołanym art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie poprzestał na uwarunkowaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie od tego, czy osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ale również od konieczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna w celu sprawowania opieki, jest zrozumiały z tego względu, iż sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna. Tak więc w grupie tej są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności, a są też osoby, które nie potrzebują stałej opieki, ale będąc niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie umożliwiając opiekunom zarobkowanie. W przypadku tych osób czynności związane z opieką mogą być wykonywane po zakończeniu pracy przez opiekuna. Z powyższego wynika, że musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Za przekonywujące należało uznać zatem argumenty Kolegium, że skoro skarżąca pozostawała w zatrudnieniu do czerwca 2021 r. i była w stanie łączyć obowiązki zawodowe z opieką nad niepełnosprawną matką, która legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności od 2019 r., a w aktach sprawy brak jest jakiejkolwiek dokumentacji medycznej wskazującej, na to że po 2021 r. stan zdrowia niepełnosprawnej matki skarżącej uległ drastycznemu pogorszeniu i wymagała ona wzmożonej niż dotychczas opieki, iż zachodzą teraz podstawy do przyznania skarżącej żądanego świadczenia. Trafnie stwierdziło Kolegium, że w takim stanie rzeczy, nie można przyjąć, iż zachodzi brak możliwości podjęcia przez skarżącą jakiegokolwiek zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zwłaszcza przy współudziale jej rodzeństwa, czy też przy uzyskaniu pomocy w opiece poprzez usługi opiekuńcze realizowane w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo. Sąd zdaje sobie sprawę z trudności w funkcjonowaniu codziennym matki skarżącej związanych z dysfunkcją ruchową oraz przy schorzeniu związanym z insulinoodpornością. Mając jednak na uwadze wszystkie okoliczności sprawy budzi poważne wątpliwości to, że osoba ubiegająca się o świadczenie, działająca w dodatku przez profesjonalnego pełnomocnika, nie wykazuje w sposób dostateczny, choćby dokumentacją medyczną, w tym dokumentem obrazującym zdolność samodzielnego funkcjonowania matki skarżącej według skali Barthel, że wymagająca opieki nie jest w stanie funkcjonować bez pomocy skarżącej, a zakres opieki istotnie wyklucza jakakolwiek aktywność zawodową skarżącej. Przy czym zwrócić należy uwagę, że ten zakres i charakter czynności opiekuńczych zawsze należy odnosić do stanu zdrowia opiekowanego, jego dysfunkcji, a co za tym idzie i możliwości samodzielnego funkcjonowania w życiu codziennym. Trafnie zwróciło więc uwagę Kolegium na aspekt, że w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo realizowane są również usługi opiekuńcze, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym. Rzeczywiście dysfunkcja ruchowa, trudności w samodzielnym ubraniu się, czy zdejmowaniu odzieży z pewnością nastręczają trudności, niemniej jednak można je przezwyciężyć odpowiednio wykonując je w określonym czasie przez osobę opiekującą się przed aktywnością zawodową. Matka skarżącej ma zakładane pampersy, zaś cukrzyca jest niestety chorobą cywilizacyjną, której postępy można zminimalizować właściwą, konsekwentną, skuteczną terapią i odpowiednią dietą, co jak wynika z oświadczeń skarżącej i wywiadu środowiskowego jest realizowane. Wobec tego Sąd nie dostrzegł takich okoliczności, które by pozwalały uznać twierdzenia skarżącej o konieczności jej ciągłej dyspozycyjności – "24 godzin na dobę..". jak stwierdziła, za wiarygodne. Podkreślić należy, że przyznanie prawa do przedmiotowego świadczenia nie jest "za sprawowanie opieki", której wykonywanie nie neguje ani Sąd, ani nie uczyniło tego także Kolegium. Świadczenie to jest jednak przyznawane wówczas, gdy wyczerpane zostały wszelkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. odpowiednio współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ewentualne. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność tej opieki. Wprawdzie Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyeksponowało również i kwestię związaną z istnieniem innych osób oprócz skarżącej zobowiązanych do alimentacji wobec niepełnosprawnej matki, lecz zwrócić należy uwagę, że nie jest to żadna negatywna przesłanka, jak to stwierdza w orzeczenia NSA, którego to poglądu nie podziela Sąd orzekający w tej sprawie. Istotnie, istnienie innych osób zobowiązanych do alimentacji nie może bowiem samo przez się stanowić negatywnej przesłanki do przyznania przedmiotowego świadczenia lecz okoliczność ta nie jest zupełnie bez znaczenia. Mianowicie, chodzi tu o coś innego - o wykazanie jakie w tym przypadku miała możliwości rodzina (w tym sama skarżąca) związane z organizacją opieki nad niepełnosprawną matką (por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2024 r., sygn. akt I OSK 1280/23; CBOSA). W tym zakresie argumenty skarżącej sprowadzające się do tego, że nie posiada wiedzy na temat sytuacji rodzinnej i finansowej jej rodzeństwa, brak kontaktu pozostałego rodzeństwa z matką, nie można było uznać za okoliczności o charakterze obiektywnym, które pozwoliłyby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego sióstr wobec niepełnosprawnej matki. Prawo do przedmiotowego świadczenia może być przyznane tylko wówczas, gdy zaistniały wszystkie przewidziane ku temu przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych pozytywne przesłanki, a jednocześnie nie zachodzi żadna z negatywnych przesłanek wykluczających przyznanie prawa do tego świadczenia. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest przecież, powtórnie powtórzyć należy, częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. np. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18). Czynności opiekuńcze wykonywane przez opiekuna musza być więc tego rodzaju i obejmować taki zakres, że absorbują opiekuna w takim wymiarze, że nie jest on w stanie podjąć pracy i to nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. W rozpatrywanej sprawie, zdaniem Sądu, nie można więc skutecznie postawić Kolegium zarzutu ani naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego - art. 17 ust. 1, w tym art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez ich błędną wykładnię i zastosowanie. Nie można też Kolegium zarzucić naruszenia przepisów postępowania: art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez błędną ocenę zebranego materiału dowodowego i sprzeniewierzenie się innym naczelny zasadom postępowania administracyjnego, które by skutkowały uchyleniem kontrolowanych decyzji. Ratio legis pomocy społecznej polega na jej subsydiarnym jej charakterze. To rodzina w pierwszym rzędzie zobowiązana jest do zapewnienia opieki najbliższym. Pomoc państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny. Tego aspektu w procesie wykładni, a co za tym idzie i stosowania przepisów, będącą tego konsekwencją, nie sposób pominąć. Z takim stanem rzeczy jednak w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia. Kolegium mogło więc, skorzystać z przyznanych mu kompetencji art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i utrzymać w mocy trafne i odpowiadające prawu rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Skarga nie mogła zatem wywrzeć zamierzonego skutku, gdyż podniesione w niej zarzuty, w szczególności naruszenia prawa materialnego - art. art. 17 ust. 1, 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych – okazały się nieuzasadnione. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), orzekł, jak w sentencji wyroku.