III SA/Kr 1461/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie WSA Barbara Pasternak (spr.) WSA Janusz Kasprzycki Protokolant specjalista Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję w całości oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji w punkcie 1 tj. w części dotyczącej nieprzyznania świadczenia wychowawczego na dziecko: K. L., data urodzenia: 2008- [...] na okres od 2016-04-01 do 2017-09-30. Decyzją z dnia 23 czerwca 2016 r. ([...]) na podstawie art. 1, art. 2, art. 4, art. 5, art. 10, art. 13, art. 18, art. 20, art. 27, art. 28, art. 48; art. 49 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ( Dz. U. 2016 r., poz.195), art. 104; art. 107 kpa, Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze (Dz. U. z 2016, poz. 214) Wójt Gminy nie przyznał J. L. świadczenia wychowawczego na dziecko K. L., ur. [...] 2008 r. na okres od 01-04-2016 r. do dnia 30-09-2017 r. oraz przyznał świadczenie wychowawcze na dziecko M. L. ur. [...] 2013 r. w wysokości 500, 00 zł. miesięcznie na okres od 01-04-2016 r. do 30-09-2017 r. Organ I instancji podał, że dnia 13 kwietnia 2016 r. J. L. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci K. L. i M. L. Wyjaśnił, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł., natomiast w przypadku, gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, dochód w przeliczeniu na osobę nie może przekroczyć kwoty 1200,00 zł. (art. 5 ust. 3 i ust. 4). Dochód to przychód pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu i składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 pkt. 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych Dz. U. z 2015 r. poz. 114 ze zm.). Pod pojęciem dochodu rozumie się również inne dochody nieopodatkowane niepodlegające opodatkowaniu m.in. dochód z tytułu alimentów na rzecz dzieci. Dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny (art. 2 pkt. 4). Z kolei dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalone jest prawo do świadczenia wychowawczego z wyłączeniem dochodu utraconego oraz uwzględnieniem dochodu uzyskanego (art. 2 pkt. 2) Mając na uwadze powyższe organ ustalił, że rodzina J. L. składa się z 4 osób (J. L., mąż M. L. i dwoje dzieci). Dochód rodziny ustalono na podstawie dochodów uzyskanych w 2014 roku: J. L. - 2 364,89 zł (dochód miesięczny - dochód uzyskiwany z tyt. zatrudnienia od 2004 roku i nie nastąpiła utrata dochodu ) - 286,66 zł. (dochód z umowy - zlecenia, utracono ponieważ na dzień składania wniosku nie jest uzyskiwany), 50,83 zł. (dochód nieopodatkowany miesięczny, z tyt. pełnienia obowiązków społecznych - 610,00 zł.), M. L. - 788,59 zł (dochód miesięczny - dochód uzyskiwany z tyt. renty od 2014 roku i nie nastąpiła utrata tego dochodu). Miesięczny dochód rodziny wynosi: 3 204,31 zł, miesięczny dochód na członka rodziny wynosi: 801,08 zł. Miesięczny dochód na osobę wynoszący 801,08 zł, przekracza kwotę progową 800,00 zł o 1,08 zł, zatem świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko nie przysługuje (art.5 ust.3 ustawy). Natomiast świadczenie wychowawcze na drugie dziecko zostało przyznane do dnia 30.09.2017 roku. Dodał, że stosownie do przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. 2016r., poz. 195) wnioskodawca spełnia warunki do otrzymania świadczenia wychowawczego na drugie dziecko do dnia 30 września 2017 roku. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia 25 sierpnia 2016 r. ([...]) na podstawie art. art. 2, art. 5, art. 7 ust. 1-3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195), art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. póz. 114 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podał, co następuje: Zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych: ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie, oznacza to po odliczeniu kwot alimentów na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30 b, 30 c, 30 e, 30 f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Do dochodu należy także wliczyć kwoty diet nieopodatkowane podatkiem dochodowym od osób fizycznych, otrzymywane przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich (art. 3 ust. 1 lit c ustawy o świadczeniach rodzinnych). W niniejszej sprawie miesięczny dochód rodziny J. L. wynosi po dokonaniu odliczeń z tytułu należnego podatku oraz składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, oraz kosztów uzyskania przychodu 3204,31 zł. Uwzględniono dochód J. L. z tytułu zatrudnienia w kwocie 2364,89 zł, dochód M. L, z tytułu renty w kwocie 788,59 zł oraz - zgodnie z art. 3 pkt 1 lit c ustawy o świadczeniach rodzinnych - dochód nieopodatkowany z tytułu pełnienia obowiązków społecznych i obywatelskich w łącznej kwocie 610 zł (PIT-R). Kwota 610 zł podzielona na 12 miesięcy wyniosła 50,83 zł. Wobec powyższego dochód rodziny miesięcznie wyniósł 3 204,31 zł. Równocześnie do dochodu rodziny nie wliczono kwoty 286,66 zł z tytułu zlecenia za wykonanie przez J. L. zadań operatora obsługi informatycznej Obwodowej Komisji Wyborczej uznając ją za dochód utracony. W przeliczeniu na osobę dochód rodziny pani J. L. wynosi zatem 801,08 zł i przekracza kwotę progową 800,00 zł. Dochód rodziny został obliczony w sposób prawidłowy, a odwołująca się nie spełnia kryterium dochodowego a zatem świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko nie może zostać przyznane. Nie jest przy tym możliwe przyznanie ww. świadczeń w sytuacji, gdy nie zostały spełnione wszystkie wymagania określone ustawą o świadczeniach rodzinnych. Na powyższe rozstrzygnięcie J. L. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Podniosła, że odmowa przyznania świadczenia wychowawczego z powodu przekroczenia kryterium dochodowego o ww. kwotę 1,08 zł jest zaprzeczeniem intencji ustawodawcy oraz celu samej ustawy. Świadczenie przyznawane przez Państwo ma służyć częściowemu pokryciu wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Dodała, że jej rodzina znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej z powodu choroby męża. Natomiast dzieci K. - uczeń szkoły podstawowej i M. – przedszkolak, wymagają ciągłych nakładów, zakupu ubrań, butów, leków, książek do szkoły i przedszkola. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2016.718, zm.: Dz. 2016.846), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt.1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 kpa, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie z przywołanymi wyżej zasadami, należało uznać, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę prawna zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 1 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. 2016.195), zwanej dalej ustawą, która wprowadziła świadczenie wychowawcze, jako świadczenie mające na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. W niniejszej sprawie J. L. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze i drugie dziecko w wieku poniżej 18 roku życia, tj. na K. L. i M. L. Wskazać należy, że w odniesieniu do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, którego przyznanie jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego, ustawa definiuje pojęcia dochodu rodziny i dochodu członka rodziny, a przy definicji dochodu odsyła do przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt 1, 2 i 4 ustawy). Zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. a) ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016, poz.1518 ze zm.) dalej u.ś.r., ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób m. in. przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Z kolei art. 7 ust. 1 ustawy stanowi, że w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód nie uwzględnia się dochodu utraconego. Niekwestionowaną okolicznością stanu faktycznego jest, że skarżąca uzyskała w 2014 roku dochód z tytułu wykonywania umowy zlecenia za wykonywanie zadań operatora obsługi informatycznej Obwodowej Komisji Wyborczej i z tego tytułu uzyskała wynagrodzenie brutto w wysokości 480 zł. W aktach administracyjnych znajduje się zaświadczenie Urzędu Gminy z dnia 22 czerwca 2016 r. fakt ten potwierdzające. Z treści owego zaświadczenia wynika, że od w/w wynagrodzenia została odprowadzona składka na ubezpieczenie społeczne, składka na ubezpieczenie zdrowotne i zaliczka na podatek dochodowy. Organ pierwszej instancji ustalił, że dochód z tytułu w/w umowy zlecenia, w wysokości 286,66 zł jest dochodem utraconym, ponieważ na dzień składania wniosku nie jest on uzyskiwany. Ustalenie to należy uznać za prawidłowe. Jednakże kolejne ustalenie organów, a to dotyczące wysokości dochodu na osobę w rodzinie skarżącej, będące wynikiem uwzględnienia dochodu skarżącej i jej męża w 2014 r., oraz faktu utraty przez skarżącą dochodu z wyżej opisanej umowy zlecenia nie daje się zweryfikować. Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji podał, że miesięczny dochód na osobę w rodzinie wynosi 801,08 zł, skutkiem czego świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko nie przysługuje. W uzasadnieniu organ podał kwoty dochodów skarżącej i jej męża, oraz kwotę dochodu utraconego, której do dochodu nie wliczył. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podało wysokość poszczególnych kwot składających się na dochód rodziny podkreślając, że kwota 286,66 zł nie została do tego dochodu wliczona (dochód utracony) i uznało - po weryfikacji obliczeń organu pierwszej instancji, że dochód rodziny został obliczony prawidłowo a wysokość dochodu na osobę w rodzinie przekracza kwotę progową 800,- zł o 1,08 zł. Sąd zważył : zaskarżona decyzja wydana została w wyniku postępowania obarczonego błędami w postaci naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, a to art. 77, 80, 15 kpa. Organ administracji ma obowiązek ustalenia i rozważania stanu faktycznego w możliwie najdokładniejszy sposób, dokonania subsumcji, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wnikliwie rozważone i ocenione. Niezachowanie powyżej wskazanych zasad, powoduje, że decyzja organu nosi cechy dowolności. Zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego, organ powinien podejmować wszelkie niezbędne czynności zmierzające do ustalenia stanu faktycznego sprawy i do jej załatwienia (art. 7 k.p.a.). W tym celu obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i w oparciu o ten materiał dokonać oceny, czy dana okoliczność istotna dla rozstrzygnięcia sprawy została udowodniona (art. 80 kpa.). W kontrolowanej sprawie zasady te nabierają szczególnego znaczenia zważywszy, że jak ustaliły organy kryterium dochodowe przekroczone zostało o kwotę 1,08 zł. Natomiast z art. 15 k.p.a. wynika zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, zgodnie z którą każda sprawa administracyjna, jeżeli zawiśnie przed organem drugiej instancji na skutek wniesienia przez stronę środka zaskarżenia, wymaga przede wszystkim ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2720/11). Zasada ta jest zrealizowana wtedy, gdy rozstrzygnięcia obu organów zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez nie postępowania merytorycznego w zakresie ustalenia stanu faktycznego, zebrania i oceny dowodów, przeanalizowania wszystkich argumentów i żądań strony oraz rozważań prawnych stosownych dla rozstrzygnięcia, a wszystko to powinno znaleźć dodatkowo odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (por. wyrok NSA z dnia 29 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 2086/10). W kontrolowanej sprawie przedstawione przez skarżącą, oraz zgromadzone przez organ pierwszej instancji dowody na okoliczność wysokości uzyskanych przez skarżąca i jej męża dochodów w 2014 r. zaopatrzone są w odręczne notatki, na podstawie których nie można jednak w sposób jasny i czytelny prześledzić toku działań, które doprowadziły do ustalenia kwoty dochodu na osobę w rodzinie skarżącej. Nie wynika to także jasno ze znajdującego się wyliczenia dokonanego przez organ (k. 30 akt adm.). Organ odwoławczy powołał się na dokonaną "weryfikację" wyliczeń organu pierwszej instancji, jednakże z akt postępowania przed tym organem nie wynika w jaki sposób została ona przeprowadzona i czy organ dokonał oceny dokumentów będących podstawą wyliczenia wysokości dochodu na osobę w rodzinie skarżącej w sposób, do którego był obowiązany zgodnie z obowiązkiem wynikającym z zasady dwuinstancyjności. Sąd dostrzega pewną trudność w dokonaniu prawidłowego i przekonującego wyliczenia tego dochodu z uwagi na fakt, że małżonkowie dokonali wspólnego rozliczenia z Urzędem Skarbowym za 2014 rok, co jednak tym bardziej zobowiązywało organ do dokonania czytelnego, jasnego i dokładnego ustalenia wysokości dochodu na osobę w rodzinie, czyli uzyskania fundamentalnego dowodu w sprawie. Zwrócić należy przy tym uwagę na istotną kwestię wynikającą z treści przepisu art. 7 ust. 1 ustawy, który to przepis nakazuje w przypadku utraty dochodu nie uwzględniać dochodu utraconego, natomiast nie zawiera żadnej dyspozycji dotyczącej kosztów uzyskania przychodu, podatku dochodowego oraz składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Nie wynika więc z niego, że w sytuacji nie uwzględnienia dochodu utraconego istnieje podstawa do nieuwzględniania także kosztów uzyskania przychodu, należnego podatku dochodowego, składek na ubezpieczenia społeczne niezaliczonych do kosztów uzyskania przychodu, oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 7 ust. 1 ustawy w zw. z art. 2 pkt. 1 lit. a u.ś.r.). Jest to logiczne i oczywiste, ponieważ koszty te zostały poniesione dla uzyskania dochodu utraconego i w związku z nieuwzględnianiem przez organ dochodu utraconego nie następuje jakakolwiek ich rekompensata (zwrot). Zatem kwoty uiszczone przez skarżącą tytułem składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz podatku od umowy zlecenia wykonywanej w 2014 r. nie mogą być odliczane od tych składek i podatku zapłaconych przez skarżącą za 2014 r. Pozostają one składnikiem już odprowadzonych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne opłaconych przez skarżącą tytułem wykonania pracy – umowy zlecenia (oraz podatku). Uzasadnienie zaskarżonej decyzji narusza przepis art. 107 § 2 kpa. Nie wynika z niego jakie konkretnie wyliczenia doprowadziły do ustalenia, że kwota dochodu na osobę w rodzinie skarżącej przekracza o 1,07 zł kryterium dochodowe wynikające z art. 5 ust. 3 ustawy, tj. 800,złotych. Poza przytoczeniem treści przepisów ustawy, wskazaniem kwot, których obliczenia dokonywał organ pierwszej instancji oraz wskazaniem, że organ odwoławczy dokonał weryfikacji obliczeń organu pierwszej instancji nie wskazuje na żadne okoliczności i dane, świadczące o prawidłowości dokonanych ustaleń. Z powyższego wynika, że organ dopuścił się naruszenia ww. przepisów kodeksu postepowania administracyjnego a naruszenia te niewątpliwie mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpatrując sprawę organ będzie miał na uwadze przedstawione wyżej stanowisko Sądu. Wobec naruszenia wskazanych wyżej przepisów, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) ppsa orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji, oraz uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji w zakresie, w jakim organ orzekł o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko skarżącej.