III SA/Kr 1494/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący S WSA Renata Czeluśniak Sędziowie S WSA Ewa Michna (spr.) ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 lutego 2022 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 sierpnia 2021 r., [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala. Decyzją z 11 sierpnia 2021 r., znak: [...] Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję z 4 maja 2021r., znak: [...] wydaną z upoważnienia Burmistrza o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego R. B. w związku z opieką nad matką. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Kolegium wyjaśniło, że zaskarżoną decyzją organ I instancji orzekł o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ponieważ matka skarżącego uzyskała orzeczenie o niepełnosprawności później niż wskazywał art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.). Kolegium stwierdziło, że powyższe stanowisko organu było nieprawidłowe, gdyż wynikało z błędnie przeprowadzonej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym w szczególności wskazanych w art. 17 ust. 1b tej ustawy. Kolegium wyjaśniło, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, u których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy oświadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało dokonywać z pominięciem tego kryterium. Organ podkreślił jednak, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego brak było związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych pomiędzy rezygnacją skarżącego z pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynikało, że skarżący złożył dopiero 5 września 2020 r. oświadczenie, że od 1 października 2019 r. przebywa z dziećmi i żoną w Polsce i nie uzyskuje żadnych dochodów. Z akt wynikało, że w 2019 r. skarżący uzyskiwał dochody z pracy za granicą. Zdaniem organu, skarżący nie mógł więc przed tą datą, a w szczególności od 2009 r. sprawować opieki nad matką. Zgodnie z ustaleniami skarżący miał pomagać niepełnosprawnej matce w umawianiu wizyt lekarskich i dowożeniu na nie, pracach porządkowych wokół domu, realizowaniu recept, robieniu zakupów, sprzątaniu mieszkania, wykonywaniu masażu w celu poprawy krążenia. Matka skarżącego czynności higieniczne miała wykonywać sama. Organ ustalił również, że siostra i brat skarżącego zamieszkują w Holandii. Małżonek niepełnosprawnej matki – W. B. również był niepełnosprawny. W ocenie organu wskazany przez skarżącego zakres opieki nad matka nie uzasadniał rezygnacji z pracy zarobkowej. Ponadto rodzeństwo skarżącego mogło wspomóc finansowo brata, chociażby w celu skorzystania z usług opiekuńczych. Na powyższą decyzję skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucając: - dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełniał ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymagała - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej. - zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez Organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo -skutkowy istniał. - naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organ rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. W związku z podniesionymi zarzutami skarżący wniósł m.in. o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zasądzenie kosztów postepowania. Wniósł również o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu uproszczonym. W uzasadnieniu zarzutów skarżący wyjaśnił, że zamieszkuje wspólnie z żoną, dziećmi i obojgiem rodzicami legitymujących się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Matka skarżącego cierpi na schorzenia układu oddechowego. Ponadto 4 lata temu przeszła operację biodra i porusza się o kulach. Skarżący oświadczył, że mama wykonuje czynności higieniczne samodzielnie, natomiast wymaga pomocy w umawianiu wizyt lekarskich, dowożeniu na nie, realizowaniu recept, robieniu zakupów, sprzątaniu mieszkania, wykonywaniu prac porządkowych wokół domu, wykonywaniu masażu w celu poprawy krążenia. Zdaniem skarżącego, pozostawał on całodobowo w gotowości do pomocy matce. Na poparcie swojego stanowiska skarżący przytoczył orzecznictwo sądów administracyjnych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podnosząc jak dotychczas. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie ponieważ skarżący nie wykazał, że potrzeby niepełnosprawnej matki i zakres wykonywanych czynności opiekuńczych spowodował rezygnację z pracy zarobkowej. Istotą bowiem sprawy była ocena czy zakres opisanej opieki w wywiadzie przez samego skarżącego, co zostało powtórzone w skardze, uniemożliwiał mu podjęcie pracy zarobkowej. Co więcej, organ wskazywał, że właściwie jeszcze w 2019 r. skarżący przebywał poza granicami kraju w celu świadczenia pracy, podczas gdy jego matka już od 2008 r. (od grudnia) posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym kontekście istotne jest, że skarżący nie wykazał lub choćby nie uprawdopodobnił pogorszenia się stanu zdrowia matki i związku z koniecznością zaprzestania swojej pracy zarobkowej. W związku z powyższym Sąd powtarza argumentację zaprezentowaną w bardzo podobnym stanie faktycznym zawartą w uzasadnieniu wyroku z 11 lutego 2022 r., III SA/Kr 1481/21, którego pisemne uzasadnienie zostało sporządzone w marcu 2022 r . Zgodnie z art. 17 ust. 1 przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest ściśle uzależnione od wystąpienia związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a rezygnacją w wykonywania pracy zarobkowej. Wskazany przepis wprost wskazuje, że rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej następuje w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Tym samym ustawodawca zadecydował, że ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne mogą tylko te podmioty (jednocześnie należące do kręgu wskazanego w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 powołanej ustawy), które z racji charakteru wykonywanej opieki nad osobą niepełnosprawną nie są w stanie podjąć/wykonywać jakiejkolwiek pracy, choćby w niepełnym wymiarze. W związku z powyższym Sąd zauważa, że samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności podopiecznego (tu: matki skarżącego) nie jest decydujące dla przyznania prawa do świadczenia. Innymi słowy, opieka nad niepełnosprawnym nie oznacza niemożliwości dalszego wykonywania pracy przez opiekuna. Podobne stanowisko prezentuje orzecznictwo sądów administracyjnych, o czym poniżej. W okolicznościach niniejszej sprawy bezspornym pozostaje stan zdrowia matki skarżącego, a także zakres wykonywanych czynności przez skarżącego w ramach opieki nad matką. Nawet w skardze opisany zakres czynności opiekuńczych nie wymagał pozostawania w domu przez cały czas. Skarżący wskazywał bowiem, że pomagał niepełnosprawnej matce w umawianiu wizyt lekarskich i dowożeniu na nie, pracach porządkowych wokół domu, realizowaniu recept, robieniu zakupów, sprzątaniu mieszkania, wykonywaniu masażu w celu poprawy krążenia. Matka skarżącego czynności higieniczne miała wykonywać sama. W ocenie Sądu rację miał organ II instancji wskazując na brak wykazania związku pomiędzy koniecznym zakresem sprawowanej opieki a niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że wprawdzie ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści wskazanego przepisu wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli, codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Opieka stała ma być bowiem ciągła, nieprzerwana, codzienna, a w niektórych przypadkach wręcz całodobowa (wyroki NSA: z 5 czerwca 2012 r, l OSK 2454/11; z 2 lutego 2017 r., l OSK 2201/15; z 21 lutego 2019 r, l OSK 3964/18; z 7 sierpnia 2019 r, I OSK 4023/18, z dnia 23 października 2020 r, l OSK 1148/20) Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który to materiał pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Organ ten w sposób trafny dokonał również wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ wskazywał również na możliwość uzyskania pomocy finansowej rodzeństwa skarżącego – zarobkującego w Holandii. W świetle powyższego zarzut naruszenia przepisów postępowania tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. również nie zasługuje na uwzględnienie. Organ podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a to w szczególności przez wywiad środowiskowy przeprowadzony ze skarżącym, a także złożone przez skarżącego oświadczenie. W ocenie Sądu materiał dowodowy zebrany w sprawie był wystarczający do podjęcia decyzji. Tym samym organ zadośćuczynił obowiązkowi sformułowanemu w art. 77 § 1 k.p.a. Co więcej została dokonana prawidłowa ocena prawna ustalonego stanu faktycznego. Ponadto z treści skargi wynika, że skarżący nie neguje stanu faktycznego ustalonego przez organ, a jedynie jego ocenę prawną. Skarżący podkreślał, że matka skarżącego z racji orzeczonej niepełnosprawności – wymagała opieki. Skarżący zgodnie ze swoim oświadczeniem był gotowy taką opiekę pełnić. Rzecz jednak w tym, że w ustalonym stanie faktycznym – mieszkając wspólnie z ojcem, żoną, małoletnimi dziećmi i dysponując potencjalnie możliwościami finansowego wsparcia przez aktywne zarobkowo rodzeństwo -– w ocenie organu – nie był zmuszony zrezygnować z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką. Zakres bowiem wymaganych czynności opiekuńczych nie był tego rodzaju, aby nie można było ich wykonać poza godzinami pracy. Ocenę taką Sąd podziela z przyczyn, na które wskazał powyżej. Wobec powyższego Sąd skargę oddalił na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329).