III SA/Kr 1499/25
WyrokWSA w Krakowie2026-03-17
Skład orzekający: Piotr Głowacki, Inga Gołowska, Paweł Dąbek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja Dyrektora Małopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności ekologicznych została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności w zakresie uzasadnienia i przeprowadzenia postępowania dowodowego?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że organ odwoławczy nie wykazał w sposób należyty, zgodny z wymogami art. 107 § 1 i 3 k.p.a., podstaw prawnych i faktycznych swojego rozstrzygnięcia. W szczególności zabrakło szczegółowego przedstawienia sposobu wyliczenia kwot podlegających zwrotowi, dat istotnych dla biegu przedawnienia oraz odniesienia się do wszystkich zarzutów strony, co naruszyło zasadę przekonywania i dwuinstancyjności postępowania.Stan faktyczny
Skarżąca kwestionowała decyzję Dyrektora Małopolskiego OR ARiMR, która utrzymała w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o ustaleniu kwoty nienależnie pobranej płatności ekologicznej w wysokości 5 239,88 zł. Skarżąca zarzucała naruszenie przepisów postępowania, w tym brak podpisu na decyzji, dowolne ustalenia faktyczne, pominięcie dowodów i brak wyjaśnienia przyczyn odmowy wiarygodności dowodom. Organ odwoławczy uznał decyzję organu I instancji za prawidłową, odrzucając zarzuty strony.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję i zasądzono od Dyrektora Małopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR na rzecz skarżącej kwotę 210,00 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
|Sygn. akt III SA/Kr 1499/25 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 marca 2026 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Głowacki Sędziowie: WSA Inga Gołowska (spr.) WSA Paweł Dąbek po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. B. na decyzję Dyrektora Małopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 27 sierpnia 2025 r. nr 540/OR06/2025 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ekologicznych I.uchyla zaskarżoną decyzję, II.zasądza od Dyrektora Małopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącej kwotę 210,00 zł (dwieście dziesięć złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Zaskarżoną decyzją z dnia 27 sierpnia 2025r. nr 540/OR06/2025 Dyrektor Małopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Krakowie, działając na podstawie art. 138§1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024r. poz. 572, ze zm. dalej-k.p.a.) w związku z art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jedn. Dz.U. z 2023r. poz. 1199, ze zm.), utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Krakowie (ARiMR) w Nowym Sączu z dnia 6 maja 2025r. nr 0108-2025-015685 w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności ekologicznej (PROW 2014-2020).
Decyzję wydano w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Kierownik BP ARiMR w Nowym Sączu w dniu 6 maja 2025r. wydał decyzję nr 0108-2025-015685 na mocy której ustalono B.B. kwotę nienależnie pobranej płatności ekologicznej (PROW 2014-2020) w wysokości: 5 239,88 zł, z uwagi na stwierdzone nieprawidłowości polegające na braku realizacji zobowiązania ekologicznego.
W odwołaniu wniesionym od ww. decyzji Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 75§1 i 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnych ustaleń faktycznych z pominięciem dowodu przesłuchania strony; art. 107§1 pkt 8 k.p.a. poprzez niepodpisanie zaskarżonej decyzji, co zdaniem Skarżącej stanowi rażące naruszenie prawa zgodnie z art. 156§1 pkt 2 k.p.a.; naruszenie art. 7, art. 77§1, art. 80, art. 107§3 k.p.a. poprzez pominięcie wyjaśnień strony i brak wskazania przyczyn, z powodu których tym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej, a także braku przedstawienia spójnie logicznego wyjaśnienia wyliczeń nienależnie pobranej kwoty i przedawnienia. W odwołaniu wskazano również, że organ I instancji nie przekonał Skarżącej, że przedmiotowa nieprawidłowość miała charakter ciągły.
W ocenie Dyrektora Małopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR (działającego jako organ odwoławczy) decyzja wydana przez organ I instancji jest prawidłowa i uwzględnia wszystkie istotne okoliczności prawne i faktyczne sprawy, którą rozstrzyga.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że niniejsze rozstrzygnięcie dotyczy postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych. Przedmiotem postępowania ustaleniowego jest określenie:
- czy w sprawie, w której wypłacono środki zawiadywane przez ARiMR (pochodzące z funduszy UE lub krajowych), zostały one wypłacone niezasadnie (niezgodnie z przepisami prawa i wbrew warunkom przewidzianym dla danej płatności),
- kto lub jaki podmiot otrzymał środki, których wypłatę uznano za nieuzasadnioną,
- czy niezasadnie wypłacone środki z ARiMR pobrano nienależnie (w wyniku nieprawidłowości, których dopuścił się podmiot, któremu te środki niezasadnie wypłacono), czy też w nadmiernej wysokości (z powodu nieprawidłowego działania lub zaniechania ARiMR),
- czy zaistniały okoliczności uniemożliwiające dochodzenie przez ARiMR zwrotu całości lub części ww. kwot.
Jeżeli ww. przesłanki zostaną uznane za spełnione, to w decyzji będącej efektem postępowania ustaleniowego wskazywana jest kwota, która powinna zostać zwrócona przez adresata tej decyzji do ARiMR. Przedmiotem tego postępowania zasadniczo nie jest natomiast sprawdzanie uprawnień strony do danych płatności, czy też dochowanie przez stronę określonych wymogów związanych z tymi płatnościami. Kwestie tego rodzaju są ustalane przede wszystkim w postępowaniach bezpośrednio dot. danych płatności. Postępowanie ustaleniowe jest postępowaniem samodzielnym i nie wymaga uprzedniego wyeliminowania decyzji przyznającej świadczenie uznane w postępowaniu ustaleniowym za wypłacone nienależnie.
Postępowanie w niniejszej sprawie dotyczyło płatności regulowanych przede wszystkim rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (tekst jedn. Dz.U. z 2018r. poz. 1784, ze zm. – dalej: rozporządzenie ekologiczne).
Ogólne ramy i nakaz odzyskiwania ww. płatności, które nie powinny zostać wypłacone, a jednak wypłacone zostały zawiera art. 7 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014r. (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014, str. 69 ze zm. – dalej: rozporządzenie 809/2014).
Najważniejsze ustalenia organu I instancji, które organ odwoławczy podzielił i uznał je za własne (dotyczy to także konsekwencji ww. nieprawidłowości) są następujące:
- pierwotne rozstrzygnięcia dotyczące ww. płatności za lata 2019-2022 przyznawały Skarżącej łącznie 5.239,88 zł (w tym w ramach pakietu 11: 4.769,08 zł i pakietu 12: 470,80 zł);
- kwota płatności pobranych nienależnie przez stronę została ustalona w decyzji zaskarżonej w łącznej wysokości 5.239,88 zł, tj. w wysokości stanowiącej różnicę między decyzjami pierwotnymi i ostatecznymi
- strona nie spełniła wymogów związanych z ww. płatnościami i na dzień wydania decyzji w jej sprawie nie zaistniały żadne okoliczności uniemożliwiające dochodzenie kwoty bądź pozwalające na odstąpienie od takiego zwrotu (poza płatnościami w ramach zwrotu dyscypliny finansowej, których kwota nie przekraczała równowartości 100 euro),
- środki przyznane i wypłacone stronie nienależnie były środkami publicznymi pochodzącymi m.in. z budżetu Unii Europejskiej przeznaczonymi na realizację Wspólnej Polityki Rolnej (por. art. 5 ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych – tekst jedn. Dz. U. z 2021r. poz. 305 ze zm.); ww. środki pochodziły z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji.
Ponieważ aktualne rozstrzygnięcia dotyczące płatności dla strony za lata 2019-2022 r. są ostateczne i prawomocne (nie zostały uchylone w administracyjnym toku instancji lub przez sądy z uwagi na brak skutecznego złożenia odwołania) mogą stanowić dowód tego, co w nich urzędowo stwierdzono. Ww. okoliczności oznaczały:
brak możliwości przyznania stronie postępowania dotyczącego płatności istotnych w niniejszej sprawie w żądanej wysokości,
konieczność ponownego rozstrzygnięcia sprawy strony w oparciu o zaktualizowane ustalenia dotyczące istnienia strony postępowania dot. ww. płatności,
konieczność wszczęcia postępowania nakierowanego na odzyskanie płatności przyznanych Stronie niezasadnie w decyzji pierwotnej,
konieczność wskazania strony postępowania ustaleniowego, która powinna zwrócić płatności przyznane nienależnie (jako stronę postępowania ustaleniowego wskazano Skarżącą).
Prawidłowość wyliczenia kwot, która powinna być zwrócona do ARiMR nie wzbudziła zastrzeżeń organu odwoławczego. Wyliczenie to przedstawia się następująco: a) kwota płatności Pakiet 11 za 2019r. przyznana w decyzji pierwotnej wynosiła 1.192,27 zł; b) kwota płatności Pakiet 11 za 2020r. przyznana w decyzji pierwotnej wynosiła 1.192,27 zł; c) kwota płatności Pakiet 11 za 2021r. przyznana w decyzji pierwotnej wynosiła 1.192,27 zł; d) kwota płatności Pakiet 11 za 2022r. przyznana w decyzji pierwotnej wynosiła 1.192,27 zł; e) kwota płatności Pakiet 12 za 2019r. przyznana w decyzji pierwotnej wynosiła 470,80 zł;
- suma tych kwot, wskazanych także w formie tabelarycznej na 11 stronie decyzji organu I instancji, to 5.239,88 zł.
Według organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo przyjął także, że w sprawie strony nie zaistniały żadne okoliczności uniemożliwiające ustalenie wysokości kwot, które powinny zostać przez stronę zwrócone do ARiMR, bądź okoliczności pozwalające na warunkowe odstąpienie od żądania ich zwrotu. Organ odwoławczy dokonał pogłębionej analizy w tym zakresie, ale jej wynikiem były analogiczne wnioski, wyłączające możliwość odstąpienia od dochodzenia zwrotu kwot w niniejszej sprawie.
W dalszej części decyzji organ odwoławczy odniósł się do następujących kwestii:
Ustalono, że w niniejszej sprawie nieprawidłowość skutkująca postępowaniem ustaleniowym miała charakter ciągły lub powtarzający się. Zgodnie z wyrokiem TSUE z 11 stycznia 2007r. (sprawa C-279/05) nieprawidłowość ciągła lub powtarzająca się występuje, gdy nieuprawniona korzyść wynika z podobnych operacji naruszających ten sam przepis lub przepisy prawa wspólnotowego. Z kolei według wyroku TSUE z 11 czerwca 2015r. (sprawa C-52/14), nieprawidłowość powtarzająca się lub ciągła ma miejsce, gdy czas między nieprawidłowościami jest krótszy niż standardowy okres przedawnienia (tj. 4 lata). W przypadku nieprawidłowości ciągłej czy też powtarzającej się, przewidziany w tym akapicie termin przedawnienia rozpoczyna swój bieg począwszy od dnia, w którym ta nieprawidłowość ustała, niezależnie od dnia, w którym organy administracji krajowej powzięły wiadomość o tej nieprawidłowości.
Uzyskane przez stronę płatności były przyznawane w ramach programu wieloletniego. Przerwanie biegu przedawnienia dotyczącego zwracania płatności nienależnych - zgodnie z wyrokiem TSUE z 11 czerwca 2015r. (sprawa C-52/14) - może wynikać z aktu lub czynności organu, o której jednoznacznie poinformowano jej adresata. Przy czym z ww. aktu lub czynności powinno jednoznacznie wynikać, jaka sytuacja mogła być lub była nieprawidłowością, ale nie musi ona zawierać informacji o wszystkich konsekwencjach tej nieprawidłowości (tj. np. o zwrocie płatności nienależnych). Przerwanie biegu przedawnienia może być więc związane z doręczeniem protokołu z kontroli, decyzji zmieniającej lub uchylającej dotychczasowe rozstrzygnięcie, zawiadomieniem o wszczęciu ustalania, unieważniania decyzji lub o wznowieniu postępowania (gdy z takich pism wynika, o jaką nieprawidłowość chodzi) a nie tylko z zawiadomieniem o wszczęciu postępowania ustaleniowego, czy decyzji rozstrzygającej o takim postępowaniu.
W oparciu o przepis art. 3. ust. 3 rozporządzenia 2988/95 i zgodnie z art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji, odnośnie do przedawnienia ustalania kwot do zwrotu zastosowanie znajduje także art. 68§1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2021r. poz. 1540, ze zm. dalej-O.p.).
W sprawie Skarżącej nie doszło do przedawnienia możliwości dochodzenia zwrotu płatności nienależnych. Porównanie dat doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania ustaleniowego wobec Skarżącej (10 kwietnia 2025r.) z datą dopuszczenia się nieprawidłowości (28 lutego 2020r. - data wypłaty środków finansowych związanych z pakietem 12 i 28 lutego 2023r. - data wypłaty środków finansowych związanych z pakietem 11) wskazuje, że 4-letni i 8-letni okres między ustaleniem płatności do zwrotu i dopuszczeniem się nieprawidłowości jeszcze nie upłynął. Organ zauważył także, że bieg ww. przedawnienia był przerywany doręczeniem zawiadomień o wszczęciu unieważniania decyzji przyznających płatności w latach 2021-2024, decyzji unieważniających ww. decyzje dot. płatności w ramach danych pakietów. Wszystkie te pisma zawierały treści wskazujące mniej lub bardziej bezpośrednio na niezasadne otrzymanie przez Skarżącą danego wsparcia z tytułu podjętego i naruszonego zobowiązania. Z tego powodu mogły być uznane za przerywające bieg wspomnianego przedawnienia. Dlatego, w ocenie organu odwoławczego, wskazany w odwołaniu rzekomy upływ przedawnienia dotyczący postępowania ustaleniowego nie nastąpił.
W sprawie Skarżącej nienależne płatności nie zostały przyznane i wypłacone w wyniku pomyłki lub błędu organów ARiMR. Wskazują na to okoliczności sprawy i treść decyzji wydawanych w tej sprawie dotyczącej naruszenia przez Stronę wieloletnich zobowiązań dotyczących wsparcia ekologicznego w ramach pakietów 11 i 12.
Ponieważ odstąpienie od ustalania kwot nienależnych jest warunkowane jednoczesnym wystąpieniem pomyłki po stronie organów ARiMR i brakiem możliwości jej wykrycia przez stronę (wyrok NSA z 24 kwietnia 2013r. sygn. akt II GSK 315/13), w niniejszej sprawie takie odstąpienie okazało się niemożliwe. Okoliczności sprawy dawały podstawy do przyjęcia, że pomyłka po stronie organów ARiMR nie nastąpiła, ale nawet gdyby miało to miejsce, to strona mogła i powinna być zorientowana odnośnie do ww. nieprawidłowości.
Brak obowiązku prowadzenia postępowań dotyczących zwrotu kwot mniejszych niż 100 euro wynika z art. 54 ust. 3 lit. a pkt i rozporządzenia nr 1306/2013 (przywołanego w art. 49 ustawy o płatnościach z 2015r.).
W niniejszej sprawie część (dot. Pakietu 11 i 12) tworząca łączną kwotę potencjalnego zwrotu wyniosła 5.239,88 zł i przekraczała swoją wielkością wspomniany próg 100 euro. Z tego powodu niemożliwe było odstąpienie od dochodzenia zwrotu tej części.
Wpływ ewentualnych niewypłacalności dłużnika na ustalanie płatności wymagających zwrotu reguluje art. 54 ust. 3 lit. b rozporządzenia nr 1306/2013. Zgodnie z tym przepisem zaprzestanie odzyskiwania kwoty wymagającej zwrotu powinno mieć miejsce: "gdy odzyskanie okazuje się niemożliwe z uwagi na niewypłacalność dłużnika lub osób odpowiedzialnych prawnie za nieprawidłowości, stwierdzoną i uznaną zgodnie z prawem krajowym". Na dzień wydania niniejszej decyzji nie stwierdzono żadnych okoliczności wskazujących na ewentualną niewypłacalność osoby zobowiązanej do zwrotu, tj. brak możliwości uregulowania kwot nienależnie pobranych. Strona nie przedstawiła żadnych oficjalnych dokumentów w tej kwestii. Nie stwierdzono również, aby koszt odzyskania kwot wskazanych w decyzji zaskarżonej przekraczał kwoty, które powinny zostać odzyskane.
Kwestie dotyczące siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych odnośnie do płatności istotnych w niniejszej sprawie reguluje przede wszystkim art. 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 640/2014.
Przykładowe zdarzenia uznawane za siłę wyższą lub nadzwyczajne okoliczności wymieniono w art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013. W sprawie Skarżącej nie stwierdzono żadnych wpływających na ocenę tej sprawy okoliczności nadzwyczajnych lub o charakterze siły wyższej, które zostałyby w prawidłowy sposób (tj. terminowy i pisemny) zgłoszone przez stronę organom ARiMR. Z tego względu niemożliwe było odstąpienie od ustalania kwot do zwrotu uzasadnione takimi okolicznościami.
W zaskarżonej decyzji prawidłowo wskazano również, że nienależna lub nadmiernie pobrana płatność powinna zostać zwrócona wraz z odsetkami. Podstawą tego jest od 2015r. brzmienie art. 7 ust. 2 rozporządzenia 809/2014. Zgodnie z tą regulacją naliczanie odsetek odbywa się według przepisów prawa krajowego. Szczegóły dotyczące zwracania odsetek o płatności wymagających zwrotu do ARiMR reguluje art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji, zgodnie z którym odpowiednie zastosowanie znajdują tu przepisy działu III Ordynacji podatkowej. Kwota do zwrotu do ARiMR jest w związku z powyższym traktowana jako wymagająca zwrotu zaległość podatkowa (kwota niezapłacona w terminie) z art. 51§1 O.p. Konsekwencją opóźnionego zwrotu zaległości podatkowej (a tym samym kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności) jest naliczanie odsetek od ww. zaległości, których wysokość ma obowiązek naliczyć zobowiązany do zwrotu (art. 53§1 i 3 O.p.).
Zastosowane w sprawie przepisy nie budzą wątpliwości. Przysługiwanie stronie płatności za poszczególne lata było oceniane przez organy ARiMR według przepisów dotyczących tych płatności obowiązujących w tych latach.
Po uwzględnieniu całokształtu okoliczności tej sprawy, decyzja organu I instancji została uznana przez Dyrektora Małopolskiego OR ARiMR za prawidłową.
Nie stwierdzono w niniejszej sprawie naruszeń k.p.a. lub innych aktów prawnych regulujących analizowany przypadek mogących skutkować wydaniem rozstrzygnięcia innego niż niniejsze. Postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organ I instancji uznano za wystarczająco wnikliwe i zgodne z zasadami regulującymi przebieg takiego postępowania.
Odnosząc się do zarzutu pełnomocnika strony dotyczącego nieważności postępowania z art. 156§1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 107§1 pkt 8 k.p.a., polegającego na braku podpisania zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy zwrócił uwagę na wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 26 lipca 2013r. sygn. akt I SA/Wr 996/13, w którym stwierdzono, że celem złożenia czytelnego podpisu przez osobę sporządzającą zestawienie jest umożliwienie weryfikacji osoby go sporządzającej w trakcie późniejszej kontroli dokumentów. Zatem naniesiona na zestawienie parafa (nieczytelna, ale złożona w indywidualny, charakterystyczny i właściwy dla danej osoby sposób) wraz z pieczątką zawierającą pełne imię i nazwisko (oraz stanowisko), niewątpliwie wypełnia znamiona pojęcia "czytelny podpis".
Zarzut wskazany w odwołaniu strony w zakresie braku podpisu na zaskarżonej decyzji jest bezzasadny, gdyż na przedmiotowym dokumencie, niewątpliwie jest widoczny podpis (parafa) osoby wydającej decyzję uzupełniony imienną pieczątką składającego ten podpis.
Odnosząc się do zarzutu pełnomocnika strony, w zakresie naruszenia przez organ I instancji art. 7, art. 77§ 1 oraz art. 80 i art. 107§3 k.p.a. organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 31 sierpnia 2023r. sygn. akt I GSK 1913/19 zasadniczo w postępowaniu organy ARiMR nie stosują tych przepisów k.p.a., które nakładają na nie obowiązek podejmowania z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy. W postępowaniach tych inicjatywa dowodowa pozostawiona jest, co do zasady stronie.
Mając zaś na względzie powyższe organ I instancji nie mógł naruszyć wskazanych przepisów, ponieważ w ogóle ich nie stosował - zastosowanie miały reguły gromadzenia materiału dowodowego wskazane w art. 10a ust. 1a ustawy o ARiMR.
W realiach przedmiotowej sprawy organ I instancji nie mógł także naruszyć art. 80 k.p.a. Powodem takiej konstatacji było stwierdzenie, że w ramach postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności ekologicznej, na podstawie § 31 ust. 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 - płatność ekologiczna podlega zwrotowi w trybie i na zasadach określonych w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Organ odwoławczy zaznaczył również, że organ I instancji nie był zobowiązany do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia Skarżącej do otrzymania pomocy (por. wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2021r. sygn. akt I GSK 2074/18, wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 października 2024r. sygn. akt V SA/Wa 763/24). Obowiązek odniesienia się w sposób zgodny z rzeczywistością aktualizował się natomiast po stronie organu, w odniesieniu do materiału dowodowego, który został w toku sprawy, przez organ wytworzony oraz do dowodów, na które powołała się strona oraz do jej twierdzeń wskazywanych w toku postępowania (por. wyrok NSA z dnia 10 lutego 2020r. sygn. akt I GSK 1428/19). Strona natomiast ani w toku postępowania, ani w piśmie profesjonalnego pełnomocnika nie powołała żadnych dowodów.
Pełnomocnik strony, powołując się na konieczność przesłuchania strony, błędnie przypisał tą okoliczność do art. 75§1 k.p.a., ponieważ wśród wskazanych tam środków dowodowych (co prawda katalog otwarty), nie został tam wymieniony dowód przesłuchania strony. Tym samym ewentualnie prawidłową podstawą prawną do zarzutów w odwołaniu mógłby być art. 86 k.p.a., przy czym zgodnie z przeważającym poglądem w judykaturze, dowód z przesłuchania strony jest dowodem posiłkowym (subsydiarnym), pozostawionym do uznania organu i przeprowadzanym z urzędu jedynie wówczas, gdy po przeprowadzonym postępowaniu dowodowym pozostają do wyjaśnienia istotne dla sprawy okoliczności. Zatem organ administracji jest uprawniony do oceny potrzeby przeprowadzenia dowodu i nie naruszy przepisów, jeżeli odmówi przeprowadzenia wnioskowanego dowodu, powołując się na zbędność jego przeprowadzenia.
Co do podniesionego w odwołaniu żądania weryfikacji posiadanego upoważnienia przez podpisującego zaskarżoną decyzję naczelnika wydziału, organ odwoławczy stwierdził, że ww. pracownik posiada stosowne upoważnienie nr BP108.014.33.2016 z dnia 10 czerwca 2016r. - ww. upoważnienie jest aktualne i obowiązujące.
Odnosząc się do zarzutu częściowo powiązanego z art. 7 k.p.a., art. 77§1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107§3 k.p.a., w zakresie w jakim pełnomocnik strony wywodził, że na skutek błędów poczynionych przez organ I instancji w toku gromadzenia i oceny materiału dowodowego, nie został w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawiony logiczny i dający się zweryfikować wywód w zakresie wyliczenia kwoty nienależnie pobranych płatności, organ odwoławczy stwierdził, że jest on również bezzasadny.
Zweryfikowanie kwoty płatności, co do której organ stwierdził, że została ona nienależnie pobrana, nie wymagało od jej adresata żadnych skomplikowanych obliczeń. Organ I instancji wskazał stronie, że zwrot obejmuje lata 2019-2022 dla pakietu 11 oraz 2019r. dla pakietu 12, szczegółowo opisany został również przebieg zobowiązania oraz daty naruszenia zobowiązania w ramach konkretnego pakietu. Ponadto w treści decyzji zamieszczono tabele, w których określono (w ramach obu pakietów tj. 11 i 12), stawkę płatności w danym roku oraz kwotę zwrotu za dany rok. W oparciu o te dane można było zweryfikować poprawności obliczeń organu I instancji.
W zakresie zarzutu wyartykułowanego w piśmie odwoławczym pod kątem braku dokonania przez organ I instancji rozważań w zakresie ustalenia, co stało się z opisanymi w decyzji środkami, organ II instancji wskazał, że i ten zarzut jest bezzasadny.
Organ I instancji w toku postępowania w sprawie, w której wydana została zaskarżona decyzja, co podtrzymał organ II instancji, stwierdził, że odmowę płatności ekologicznej (PROW 2014-2020), uzasadniał fakt stwierdzony w toku postępowania o przyznanie ww. płatności za 2023r., że strona niniejszego postępowania, nie spełniała przesłanek warunkujących przyznanie pomocy finansowej w ramach pakietu 11 - Uprawy Paszowe na gruntach ornych po okresie konwersacji i pakietu 12 - Trwałe użytki zielone po okresie konwersacji. W zakresie pakietu 11, stwierdzono brak spełnienia przesłanek wskazanych w §9 ust. 3 rozporządzenia ekologicznego, zgodnie z którym, w przypadku pakietów wymienionych w §4 ust. 1 pkt 5 i 11 płatność ekologiczna jest przyznawana, jeżeli ponadto rolnik jest posiadaczem zwierząt gatunków wymienionych w ust. 1 załącznika nr 5 do rozporządzenia, w którym są określone zwierzęta, których posiadanie stanowi warunek przyznania płatności ekologicznej w ramach niektórych pakietów. Z kolei w zakresie pakietu 12, stwierdzono brak spełnienia przesłanek wskazanych w §9 ust. 4 pkt 1 ww. rozporządzenia.
Mając zaś na względzie powyższe, organ stwierdził, że strona nie spełniała warunków przyznania pomocy w ramach płatności ekologicznej (PROW 2014-2020) wynikających z rozporządzenia oraz nie realizowała zobowiązania ekologicznego w zakresie pakietu 11 - Uprawy Paszowe na gruntach ornych po okresie konwersacji oraz pakietu 12 - Trwałe użytki zielone po okresie konwersacji, co zgodnie z §31 ust. 1 i ust. 4 rozporządzenia ekologicznego oznaczało, że płatność ekologiczna podlega zwrotowi, w trybie i na zasadach określonych w przepisach ustawy o ARiMR. Wykładania ww. przepisów, tak literalna, funkcjonalna, jak i systemowa, nie daje zaś powodów do uznania, że organ miałby dodatkowo analizować na co zostały przeznaczone środki. W ramach płatności ekologicznej, stosowne środki są bowiem wypłacane za coś (realizację zobowiązania wieloletniego, spełnianie wymogów wybranego pakietu, wynikających z rozporządzenia wykonawczego i załącznika nr 2), a nie na coś.
Odnosząc się do zarzutu dotyczącego nieprzesłuchania strony (w tym zakresie powyższe wywody odnośnie art. 86 k.p.a. pozostają aktualne), na okoliczność posiadania drobiu i bazowania przez organ na podstawie swoich rejestrów, organ odwoławczy stwierdził, że i ten zarzut jest bezzasadny.
Po pierwsze, powołując się ponownie na odrębność przepisów stosowanych przez ARiMR (art. 10a ust. 1 i 1 a ustawy o ARiMR) i przepisów k.p.a. (art. 7, art. 75§1 k.p.a.) w zakresie gromadzenia i oceny dowodów, stwierdzono, że Skarżąca nie przejawiała żadnej aktywności dowodowej, ani w toku postępowania w sprawie odmowy płatności ekologicznej, ani w toku postępowania w sprawie o ustalenie nienależnie pobranych płatności. W obu tych postępowaniach to na niej spoczywał ciężar wykazania faktów, z których wywodziła skutki prawne, w jej interesie było wykazanie przesłanek uzasadniających uwzględnienie wniosku.
W zakresie wyrażonych przez pełnomocnika strony wątpliwości co do ciągłości charakteru nieprawidłowości, stwierdzono, że w przypadku zobowiązań wieloletnich realizowanych w ramach PROW 2014-2020, stwierdzone nieprawidłowości, co do zasady mają charakter ciągły, zgodnie z wyrokiem WSA w Łodzi z dnia 13 września 2023r. sygn. akt III SA/Łd 61/23.
Dalej wskazano, że termin przedawnienia w rozstrzyganej sprawie niewątpliwie uległ kilkukrotnemu przerwaniu: po pierwsze z chwilą doręczenia protokołu, dotyczącego kontroli z 1 września 2018r., a następnie w dacie doręczenia decyzji z 31 stycznia 2019r. (doręczona skarżącemu 5 lutego 2019r.) oraz decyzji z 30 kwietnia 2019r. (uznanej za doręczoną skarżącemu 20 maja 2019r.), czy wreszcie w dacie doręczenia zarówno decyzji, jak i zawiadomień w postępowaniu w sprawie o ustalenie nienależnie pobranej płatności, tzn. zawiadomienia o wszczęciu postępowania z 16 grudnia 2021r. (doręczone skarżącemu 21 grudnia 2021r.) i decyzji z 14 marca 2022r. (doręczonej z 15 marca 2022r.), przy czym po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. W sprawie nie upłynął także okres, odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia.
Mając na względzie powyższe, w ocenie Dyrektora Małopolskiego OR ARiMR, zaskarżona decyzja jest zgodna z przepisami prawa powszechnie obowiązującego (w szczególności rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020), została wydana w ramach postępowania przewidzianego w przepisach art. 29 ustawy o ARiMR oraz zawiera wszelkie elementy wymagane przepisami art. 107§1 i § 3 k.p.a., co przemawia za utrzymaniem jej w mocy.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi wskazała, że podtrzymuje w całości stanowisko i zarzuty zawarte w odwołaniu. Zdaniem Skarżącej sprawa jest przedawniona, a czynności które miały być podstawą przerwania biegu przedawnienia są pozorowane. Skarżąca podniosła, że organ odwoławczy wprost przyznał, że decyzja wydana przez organ I instancji nie zawiera podpisu lecz parafę, która podpisem nie jest. Podpisem nie jest również pieczątka.
Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1§1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z §2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134§1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026r. poz.143, dalej-p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.
Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Skarga zasługiwała zatem na uwzględnienie.
Wskazania w tym miejscu wymaga treść art. 133 p.p.s.a. zgodnie z którym sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, iż sąd przy ocenie legalności aktu bierze pod uwagą materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Dodać także należy, iż Sąd administracyjny nie ma obowiązku ustalania okoliczności sprawy.
Zwrócić należy uwagę na uchybienie proceduralne organu rozpoznającego sprawę, które skutkowało tym, że uzasadnienie rozstrzygnięcia sprawy - tak w zakresie uzasadnienia faktycznego - musiałby przejąć sąd administracyjny. Tymczasem, zasadą postępowania administracyjnego jest, że sąd administracyjny nie ma kognicji do merytorycznego rozpatrywania sprawy administracyjnej i formułowania uzasadnienia rozstrzygnięcia, a tylko do kontroli prawidłowości działań organu na podstawie kryterium legalności.
W myśl art. 107§1 pkt 6 i §3 k.p.a., decyzja musi zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, na które składają się w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie decyzji powinno być skonstruowane w sposób umożliwiający realizację zasady przekonywania, o której mowa w art. 11 k.p.a. Jednocześnie uzasadnienie powinno umożliwić sądowi administracyjnemu sprawdzenie prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia. Zasada przekonywania nie jest zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane.
Z istoty samego uzasadnienia wynika, że powinno ono wskazywać przesłanki, którymi kierował się organ wydając dane orzeczenie, a więc powinno w sposób wyczerpujący wyjaśniać podstawę rozstrzygnięcia i okoliczności, które za takim a nie innym rozstrzygnięciem przemawiają. Celem uzasadnienia jest przedstawienie procesów myślowych, które doprowadziły organ do wydania danego aktu, wskazanie motywów będących podstawą podjętego rozstrzygnięcia i wreszcie wskazanie argumentów tłumaczących, dlaczego takie, a nie inne stanowisko było prawidłowe w określonym stanie faktycznym. Argumentacja zawarta w uzasadnieniu powinna pozwolić - zarówno podmiotowi, którego rozstrzygnięcie bezpośrednio dotyczy, jak i ewentualnie sądowi kontrolującemu następnie tę decyzję - odczytać kierunek rozważań oraz tok rozumowania organu. Uzasadnienie aktu administracyjnego, stanowiąc jego integralną część, wpływa na jego treść.
Sporządzenie uzasadnienia jest więc nie tylko wymogiem formalnym - wynikającym wprost z brzmienia art. 107§1 i 3 k.p.a. - ale także ma istotne znaczenie merytoryczne. Przedstawienie toku rozumowania organu administracyjnego wpływa na kontrolę rozstrzygnięcia w postępowaniu sądowo-administracyjnym.
Zaskarżona decyzja organu odwoławczego pomimo swej obszerności nie zawiera tych kluczowych elementów, które są niezbędne dla przyjęcia pełnej poprawności decyzji administracyjnej.
Kontrolowana decyzja została wydana w postępowaniu o ustaleniu kwoty nienależnie pobranej płatności ekologicznej (PROW 2014-2020).
W uzasadnieniu kwestionowanej decyzji, organ powinien wskazać kiedy (konkretna data) stwierdzono nieprawidłowości czy sporządzono protokół czynności kontrolnych oraz jakie uchybienia dostrzeżono wskazując jakie rodzi to skutki prawne dla skarżącej. Organ powinien szczegółowo przedstawić sposób wyliczenia kwot płatności podlegających zwrotowi, od której daty wyliczono zwrot, za jakie okresy itd., od jakiej daty liczono termin przedawnienia, ile on wynosi w sprawie, czy podejmowano (jakie i kiedy) czynności zmierzające do jego przerwania. Jeśli wydawano decyzje administracyjne, to kiedy skarżąca je odbierała (data odbioru).
Jeżeli organ zebrał materiał dowodowy w sprawie to winien go ujawnić, podając dowody na których oparł rozstrzygnięcie w sprawie.
Wszystkie te informacje powinny znaleźć się w uzasadnieniu faktycznym decyzji bowiem skarżąca sformułowała zarzut przedawnienia czyli zanegowała dopuszczalność dochodzenia zwrotu kwot pobranej płatności ekologicznej jak również zakwestionowała sposób przeprowadzenia postępowania dowodowego podnosząc, że posiadła zwierzęta w swoim gospodarstwie.
W zaskarżonej decyzji opisanych wyżej elementów zabrakło.
Wskazać również należy, że w świetle postanowień art. 15 k.p.a., postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zasada ta nie jest realizowana, gdy organ pomija milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy lub twierdzenia uważane przez strony za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę.
Mając na uwadze powyższe sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Rozpatrując ponownie sprawę (art. 153 p.p.s.a.) organ będzie zobowiązany uwzględnić stanowisko przedstawione w niniejszym wyroku i wydać stosowne rozstrzygnięcie z uzasadnieniem odpowiadającym wymogom art.15 i art. 107§3 k.p.a.
O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 200 p.p.s.a. Kwota 210,00 zł zasądzona od organu na rzecz skarżącej stanowi zwrot wpisu uiszczonego od skargi przez skarżącą.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło