III SA/Kr 1515/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Jakubiec po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. Ś. od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 4 marca 2016 r. umarzającego postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz oddalającego wniosek o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Z. Ś. w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. We wniosku skarżący wskazał, że pozostawał we wspólnym gospodarstwie domowym z dwiema córkami i że należy do niego mieszkanie określone jako "nora". Stwierdził, że nie posiada żadnych zasobów ani przedmiotów wartościowych. Z kolei przy dochodach gospodarstwa domowego adnotował: "250 zł styczeń 2016". Postanowieniem Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 marca 2016 r. umorzono postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych ze względu na obowiązujące w zakresie spraw z pomocy społecznej zwolnienie ustawowe oraz oddalono wniosek o ustanowienie adwokata. Skarżący, w ocenie Referendarza Sądowego, "we wszystkich wnioskach swoją sytuację materialną przedstawia w sposób tak niekompletny jak wyżej opisany. Nie wykonuje także kierowanych do niego wezwań. Skarżący wie przy tym, jakie dane oraz jakie dokumenty źródłowe należy przedstawić. (...) Skoro jednak po raz kolejny taka była decyzja skarżącego to w konsekwencji nie było obecnie potrzeby wzywania strony o dodatkowe wyjaśnienia." Skarżący wniósł w dniu 31 marca 2016 r. skutecznie sprzeciw od ww. postanowienia Referendarza Sądowego, wskazując w jego treści, że wzrosły jego wydatki związane z utrzymaniem rodziny, podczas gdy nie uzyskuje żadnego dochodu. Sąd wezwał skarżącego pismem z dnia 26 kwietnia 2016 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: - udokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny przez nadesłanie kserokopii rachunków i faktur obrazujących wysokość czynszu, opłat za energię elektryczną, gaz lub innych opłat za media za ostatni okres rozliczeniowy, jak również stałych opłat innego rodzaju (np. związanych z leczeniem), - wskazanie źródeł utrzymania skarżącego oraz jego rodziny, w tym przedłożenie stosownych zaświadczeń lub oświadczeń o wysokości dochodu, - przedłożenie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o nadanie statusu osoby bezrobotnej, - przedłożenie kserokopii decyzji o przyznaniu zasiłków lub innych świadczeń dla skarżącego lub członków jego rodziny, - przedłożenie wyciągu z rachunku bankowego skarżącego obrazującego historię transakcji z trzech ostatnich miesięcy. Pismem z dnia 10 maja 2016 r. skarżący poinformował, że co do wydatków związanych z czynszem, gazem i energią, ze względu "na rozkaz z mops mamy zakaz dostawania wszelakich faktur od tych urzędów potwierdzam prąd od 2015 r. niepłacony zakaz dostania faktur to samo dotyczy gazu i czynszu", ponadto wskazał, że nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. Skarżący zasugerował, że MOPS posiada dokumentację w tej sprawie i może ją dostarczyć do Sądu, stwierdził, że nie pracuje z powodu głodzenia i braków zasiłków dla rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270) zwane dalej "p.p.s.a." od postanowień, które dotyczą prawa pomocy można wnieść środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Stosownie do art. 260 § 1 p.p.s.a Sąd, który rozpoznaje taki sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zmienia lub utrzymuje w mocy orzeczenie, od którego złożono sprzeciw. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Strona może domagać się prawa pomocy poprzez złożenie wniosku na podstawie art. 243 p.p.s.a., a zgodnie z art. 244 § 1 p.p.s.a. obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z przepisem art. 245 § 1 p.p.s.a prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Wniosek skarżącego podlega rozpoznaniu w zakresie częściowym. Przepis art. 245 § 3 pkt 2 p.p.s.a. definiując częściowy zakres prawa pomocy stwierdza, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący w skutecznie wniesionym sprzeciwie zakwestionował rozstrzygnięcie Referendarza Sądowego, uznając, że pozostaje osobą ubogą, co uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Sądu Referendarz Sądowy w sposób uprawniony okolicznościami sprawy przyjął, że skarżący nie zrealizował obowiązku wskazanego w cytowanym wyżej przepisie, uniemożliwiając Sądowi realną ocenę sytuacji materialnej jego samego i rodziny. Skarżący, zgodnie z treścią przepisu art. 255 p.p.s.a. został zobowiązany do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy w terminie do 7 dni od otrzymania wezwania. Co prawda w terminie przedstawił wyjaśnienia, niemniej nadal nie spełniają one roli oświadczenia wystarczającego do oceny rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych skarżącego i jego rodziny. Sąd nie może zastąpić w tym zakresie wnioskodawcy, występując do innych organów o przedłożenie stosownych dokumentów. Należy zwrócić uwagę, że nie jest rolą Sądu uzupełnianie braków we wniosku, gdyż ciężar dowodzenia, że zachodzą przesłanki z art. 246 §1 pkt. 2 p.p.s.a. leży na skarżącym, a nie na organie administracji publicznej czy Sądzie, co wynika explicite ze sformułowania "wykaże" użytego w ww. przepisie, stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (FZ 165/04, I FZ 63/05). Zgodzić należy się ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który stwierdził, że: "Innymi słowy, niezłożenie wymienionych w art. 255 P.p.s.a. oświadczeń i dokumentów stanowi niewypełnienie ciążącego na wnioskodawcy obowiązku współdziałania z Sądem, co może stanowić podstawę do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy." (sygn. akt III SA/Kr 977/15). Ogólnie rzecz ujmując, z przedstawionego przez skarżącego stanu rzeczy wynika nierealna sytuacja, że trzyosobowa rodzina pozostawiona jest bez jakiegokolwiek dochodu. Wobec powyższego, Sąd utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie Referendarza Sądowego, uznając je za prawidłowe, również w części umarzającej postępowanie w zakresie żądania zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż sprawy dotyczące pomocy społecznej objęte są ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych (art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.). Powyższe uzasadnia utrzymanie w mocy zaskarżonego rozstrzygnięcia Referendarza Sądowego na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.