III SA/Kr 1525/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant starszy referent Dominika Duda-Malik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2025 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 6 sierpnia 2024 r. nr SKO.ŚR/4111/538/2024 w przedmiocie uznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego za świadczenie nienależnie pobrane oraz zobowiązania do jego zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji Zaskarżoną przez M. G., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 6 sierpnia 2024 r. nr SKO.ŚR/4111/538/2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) oraz art. 7, art. 77, art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Skawina z dnia 3 lipca 2024 r. w przedmiocie uznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego za świadczenie nienależnie pobrane oraz zobowiązania do jego zwrotu. Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Wnioskiem z dnia 25 września 2022 r. skarżąca zwróciła się o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2022/2023 na trójkę dzieci. Decyzją z dnia 9 stycznia 2023 r. nr 000041/ZR/01/2023 Burmistrz Miasta i Gminy Skawina przyznał skarżącej wnioskowane świadczenie w postaci zasiłków rodzinnych na dzieci i dodatków do zasiłków z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2023/2024 oraz z tytułu wychowania dziecka (k. 47 akt administracyjnych). Ww. decyzja została zmieniona decyzją z dnia 31 lipca 2023 r. nr 001062/ZM/07/2023, w zakresie treści rozstrzygnięcia w ten sposób, że organ nadał nowe brzmienie rozstrzygnięciu decyzji z dnia 9 stycznia 2023 r. (k. 58 akt administracyjnych). Decyzją dnia 14 grudnia 2023 r., nr SKO.ŚR./4111/96/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie stwierdziło nieważność decyzji z dnia 9 stycznia 2023 r. nr 000041/ZR/01/2023 Burmistrza Miasta i Gminy Skawina Z kolei decyzją z dnia 17 maja 2024 r. Burmistrz Miasta i Gminy Skawina, po rozpatrzeniu wniosku skarżącej, jak wynika z osnowy decyzji z dnia 25 września 2022 r., przyznał skarżącej zasiłek rodzinny na trójkę dzieci na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 stycznia 2023 r., dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dwójkę dzieci na okres 2023/2024 oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r. Następnie decyzją z dnia 3 lipca 2024 r., znak: DŚZS-522-11-114/22, Burmistrz Miasta i Gminy Skawina orzekł, że zasiłek rodzinny wraz dodatkiem do zasiłku rodzinnego na dzieci: S. Z., J. G. oraz P. G., wypłacony w okresie od 1 listopada 2022 r. do 30 czerwca 2023 r. w wysokości 2087,20 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym. Jednocześnie orzekł o obowiązku spłaty świadczenia nienależnie pobranego. Odwołanie od tej decyzji złożyła skarżąca. Podniosła w nim, że złożyła wszystkie wymagane prawem dokumenty. Podkreśliła, że nie zdawała sobie sprawy, iż pobiera świadczenie w zbyt dużej wysokości. Wynikło to, jak się dowiedziała na spotkaniu, na skutek błędu ośrodka za który nie powinna odpowiadać finansowo. Wymienioną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie uznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego za świadczenie nienależnie pobrane oraz zobowiązania do jego zwrotu. W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium powołało treść przepisów art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazując, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Następnie wyjaśniło, że decyzją z dnia 17 maja 2024 r., przyznano skarżącej świadczenia rodzinne za okres zasiłkowy 2022/2023 według mechanizmu złotówka za złotówkę. W okresie od 1 listopada 2022 r. do 30 czerwca 2023 r. Skarżąca uprawniona była więc do otrzymania świadczeń rodzinnych w łącznej wysokości 206,10 zł miesięcznie. Skarżąca uprawniona zaś była do otrzymania łącznej kwoty w wysokości 1.648,80 zł (206,10 zł x 8 miesięcy). Ponieważ skarżącej wcześniej wypłacone zostały świadczenia rodzinne w łącznej wysokości 3.736,00 zł, (124 zł + 124 zł + 124 zł + 95 zł x 8 miesięcy), a decyzja na mocy, której zostały one wypłacone została wyeliminowana z obrotu prawnego, więc skarżąca zobowiązana jest do zwrotu kwoty przewyższającej wysokość świadczeń rodzinnych, do których była uprawniona w ww. okresie zasiłkowym, tj. uprawniona była do kwoty 1.648,80 zł. Zatem świadczenia pobrane w okresie od listopada 2022 r. do czerwca 2023 r. w wysokości 2.087,20 zł, tj. (3.736,00 zł - 1.648,80 zł) są zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych - świadczeniami nienależnie pobranymi. Na powyższą decyzję skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Wskazała, że jest matką samotnie wychowująca trójkę dzieci i nie jest w stanie zapłacić 2087,20 zł błędnie naliczonego świadczenia. Jak podkreśliła błędne wyliczenie przedmiotowego świadczenia wraz z dodatkiem nie powstało z jej winy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Przeprowadzona bowiem w niniejszej sprawie kontrola według wyżej wskazanych kryteriów wydanych w niej decyzji nie wykazała, by tkwiły w nich wady skutkujące stwierdzeniem ich nieważności, czy wznowieniem postępowania. Sąd dopatrzył się jednakże naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego, które skutkowały koniecznością uchylenia tych decyzji. W ocenie Sądu u podstaw wydania kontrolowanych decyzji o ustaleniu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z dodatkami i obowiązku ich zwrotu legła okoliczność, że nastąpiło to w związku z wydaniem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzji z dnia 14 grudnia 2023 r., nr SKO.ŚR./4111/96/2023, którą stwierdzono nieważność decyzji z dnia 9 stycznia 2023 r. przyznającej skarżącej przedmiotowe świadczenia. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium podkreśliło więc, że z obrotu prawnego została wyeliminowana decyzja przyznająca skarżącej przedmiotowe świadczenia wraz z dodatkami, a to powoduje, że świadczenia te pobrane we wskazanym okresie są, zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) – świadczeniami nienależnie pobranymi. Zdaniem składu orzekającego Sądu z takim stanowiskiem organów nie sposób się zgodzić. Nie zwalniało to bowiem organów z obowiązku dokonania oceny, czy skarżąca miała świadomość, że domaga się i co najważniejsze, pobrała świadczenie, które się jej nie należy. Podkreślić należy, że instytucja świadczenia nienależnie pobranego, została uregulowana w art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 1a) świadczenia rodzinne wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 5 ust. 4c; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego; 5) świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym dotyczącym wykładni tego przepisu podkreśla się, że skoro racjonalny ustawodawca posłużył się pojęciem "nienależnie pobranego świadczenia", które odnosi się do cechy czynności ("pobrania"), a nie cechy świadczenia ("nienależnego"), to należy rozróżnić pojęcie "nienależnego świadczenia" od "świadczenia nienależnie pobranego". Przyjmuje się więc, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przepis art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadza pojęcie "świadczenia nienależnie pobranego", co oznacza, że obowiązek zwrotu takiego świadczenia, obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Dlatego też w postępowaniu tym organ jest zobowiązany ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego. (por. wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 751/16). W świetle powyższego stwierdzić należy, że kwestia winy osoby pobierającej świadczenie rodzinne bądź ubiegającej się o to świadczenie powinna być uwzględniana w każdym z przypadków wymienionych w przepisie art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przyjmuje się wprawdzie, że w przypadku "świadczenia nienależnie pobranego", o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie jest ono uzależnione od winy osoby, która pobrała to świadczenie, inaczej niż w przypadkach wymienionych w art. 30 ust. 2, lecz zależy wyłącznie od wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji je przyznającej, skoro od początku ono nie przysługiwało, to jednak Sąd w składzie niniejszym tego stanowiska nie podziela. Omawiany przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jako "nienależnie pobrane świadczenie" określa "świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego". W ocenie Sądu, skoro i w tym przypadku ustawodawca posługuje się pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego", a nie "świadczenia nienależnego", to przy ustalaniu - na podstawie tego przepisu - świadczenia nienależnie pobranego i orzekaniu o jego zwrocie, nie wystarczy samo stwierdzenie, że w związku z postępowaniem wznowieniowym bądź postępowaniem w przedmiocie stwierdzenia nieważności, została wyeliminowana decyzja przyznająca świadczenie, a więc że odpadła podstawa prawna przyznania świadczenia, ale konieczne jest także ustalenie, czy osoba, które je pobierała bądź ubiegała się o ich przyznanie, wiedziała, że świadczenia jej nie przysługują. Nie można przyjąć, że racjonalny ustawodawca obejmuje pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego", a więc ocenianego subiektywnie, także "świadczenie nienależne" rozumiane obiektywnie, gdyż taka definicja byłaby wewnętrznie sprzeczna (niezgodność formalna). Nie ulega wątpliwości, że postępowania nadzwyczajne (w przedmiocie wznowienia czy stwierdzenia nieważności), o których mowa w art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, są prowadzone niezależnie od postępowania w przedmiocie ustalenia świadczeń nienależnie pobranych i zwrotu tych świadczeń, a w postępowaniach tych kwestia świadomości osoby pobierającej świadczenia, że świadczenie jej się nie należy, nie jest badana. W postępowaniach tych organ ocenia tylko to, czy zachodzą podstawy wznowieniowe, wymienione w art. 145 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), bądź przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, o których mowa w art. 156 k.p.a. Oznacza to, że gdy na skutek postępowań nadzwyczajnych odpadnie podstawa prawna przyznania świadczeń rodzinnych, tj. gdy zostanie wyeliminowana decyzja o przyznaniu tych świadczeń, to pobrane w takich sytuacjach świadczenie można zakwalifikować wyłącznie jako "świadczenie nienależne". Skoro jednak ustawodawca przewidział w art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, że zwrotowi podlega "świadczenie nienależnie pobrane", a nie "świadczenie nienależne", a jednocześnie jako "świadczenie nienależnie pobrane" w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych potraktował także "świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność", to oznacza, że również w takim przypadku, zdaniem Sądu, organ orzekając następnie o zwrocie świadczenia, powinien badać, czy strona była świadoma tego, iż świadczenie jej się nie należy, a więc powinien oceniać winę strony. Podnieść należy, że Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał w swoim orzecznictwie, począwszy od orzeczenia z dnia 9 marca 1988 r., sygn. akt U 7/87 (OTK w 1988 r., poz. 1), że równość wobec prawa oznacza, iż "wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo", a ewentualne odstępstwa od tej zasady są dopuszczalne tylko w uzasadnionych wypadkach (por. zwłaszcza orzeczenie z 23 października 1995 r., sygn. akt K 4/95, OTK ZU nr 2/1995, poz. 11, por. także wyroki por. wyrok TK z dnia 24 października 2001 r., sygn. akt SK 22/01, OTK 2001, nr 7, poz. 216; wyrok TK z dnia 30 marca 2004 r., sygn. akt K 32/03, OTK-A 2004, nr 3, poz. 22). Wszelkie zaś odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących kryteriach (por. wyroki TK z dnia 26 lutego 2008 r., sygn. akt SK 89/06, OTK-A 2008/1/7; wyrok TK z dnia 24 kwietnia 2007 r., sygn. akt SK 49/05, OTK-A 2007/4/39; wyrok TK z dnia 9 stycznia 2007 r., sygn. akt P 5/05, OTK-A 2007/1/1; wyrok TK z dnia 8 maja 2001 r., sygn. akt P 15/00, OTK ZU nr 4/2001. poz. 83; wyrok TK z dnia 24 stycznia 2001 r., sygn. akt SK 30/99, OTK ZU nr 1/2001, poz. 3; wyrok TK z dnia 16 grudnia 1997 r., sygn. akt K. 8/97, OTK ZU nr 5-6/1997, poz. 70; wyrok TK z dnia 12 maja 1998 r., sygn. akt U. 17/97, OTK ZU nr 3/1998. poz. 34; wyrok TK z dnia 23 czerwca 1999 r., sygn. akt K. 30/98. OTK ZU nr 5/1999, poz. 101; wyrok TK z dnia 5 listopada 1997 r., sygn. akt K 22/97. OTK ZU nr 3-4/1997. poz. 41). Oczywiście zgodzić się należy ze stwierdzeniem, że nie zawsze nierówne traktowanie podmiotów podobnych, oznacza już dyskryminację lub uprzywilejowanie. Równość dopuszcza różne traktowanie przez prawo podmiotów różniących się między sobą, niemniej ewentualne zróżnicowanie traktowania określonych podmiotów musi być obiektywnie uzasadnione. Uzasadnienie to musi być relewantne, a więc pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest kontrolowana norma oraz służyć realizacji tego celu i treści. Wprowadzenie zatem zróżnicowania podmiotów, jak podkreślił Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 października 1995 r., sygn. akt K 4/95 (OTK ZU 1995, cz. II, poz. 11), czy w wyrokach z dnia 3 września 1996 r., sygn. akt K 10/96 (OTK Nr 4/1996, poz. 33, czy z 18 stycznia 2000 r., sygn. akt K 17/99 (OTK ZU 2000/1, poz. 4) musi mieć charakter: racjonalny (według ustalonego kryterium), proporcjonalny (różnicowanie adresatów przepisu (normy) musi pozostawać w odpowiedniej proporcji do wagi naruszonych interesów w wyniku wprowadzenia regulacji prawnej). Po trzecie, argumenty te muszą pozostawać w związku z innymi wartościami, zasadami czy normami konstytucyjnymi, uzasadniającymi odmienne traktowanie podmiotów podobnych. Takim czynnikiem uzasadniającymi zróżnicowanie może być m. in zasada sprawiedliwości społecznej. Mając na względzie co dopiero wskazane aspekty Sąd nie znalazł takich argumentów, które w związku określonymi wartościami, zasadami, czy normami konstytucyjnymi uzasadniałyby odmienne traktowanie przez ustawodawcę podmiotów znajdujących się w grupie charakteryzującej się relewantną cechą – "nienależnie pobierających świadczenia". W uzasadnieniu projektu zmiany ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprowadzonych ustawą z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2008 r., Nr 223, poz. 1456), mocą której na podstawie jej art. 1 pkt 16 w art. 30 ust. 2 w pkt 3 kropkę zastąpiono średnikiem i dodano pkt 4 w brzmieniu: "4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.", wskazano tylko, że: "Zmiany w art. 30 polegają na rozszerzeniu katalogu nienależnie pobranych świadczeń oraz mają na celu usunięcie wątpliwości zgłaszanych przez gminy w związku z ostatnią nowelizacją ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także polegają na wprowadzeniu bardziej precyzyjnego sposobu naliczania odsetek. Przed nowelizacją kwoty zwracanych świadczeń nienależnie pobranych były wpłacane przez osoby zobowiązane na rachunek wskazany przez organ właściwy - często był to rachunek wyodrębniony dla tych celów. Było to związane z zapewnieniem przejrzystości ewidencjonowania tych wpływów pieniężnych. Proponowana zmiana ma na celu przywrócenie stanu prawnego sprzed nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych - tak, by organy właściwe same decydowały, na jaki rachunek bankowy osoby zobowiązane mają wpłacać kwoty z tytułu nienależnie pobranych świadczeń. Ponadto doprecyzowuje się sposób naliczania odsetek od nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wyraźnie wskazując, do kiedy mają być one naliczane. W tym przepisie wprowadzone zostało również rozwiązanie dotyczące realizacji czeku, gdy kwota zwrotu jest niższa niż koszty obsługi czeku." Powyższe wskazuje jedynie zdaje się na kwestie związane z aspektami rozumienia przepisów, ich stosowania i technicznymi względami wypłacania świadczeń i sposobu naliczania odsetek. Co ciekawe przed tą nowelizacją za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uznawano m.in. "świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części - i co znamienne - jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (Dz. U. z 2007.Nr 109., poz. 747). Jakie to więc względy zadecydowały o wprowadzeniu pojęcia "nienależnie pobranego świadczenia" rozumianego jako "świadczenie rodzinne (...), jak w tym stanie faktycznym (...) przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (...)" nie wiadomo. Argumentów, i to uzasadnionych, za rozszerzeniem katalogu "nienależnie pobranych świadczeń" poprzez wprowadzenie pkt 4 w art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych na próżno by szukać. Sąd orzekający w tej sprawie zastosował więc prokonstytucyjną wykładnię art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sąd administracyjny sprawując bowiem wymiar sprawiedliwości (art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) rozstrzyga konkretną sprawę, przesądzając, czy skarga jest, czy też nie jest zasadna stosując wykładnię przepisów prawa materialnego mających w sprawie zastosowanie. Jest oczywiste, że taka wykładnia winna uwzględniać podstawowy akt prawny jakim jest Konstytucja RP (tzw. wykładnia prokonstytucyjna). Celem zastosowania wykładni prokonstytucyjnej, jest zapobieżenie sytuacji, w której doszłoby do zróżnicowania uprawnień lub obowiązków podmiotów znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej (por. m. in wyrok NSA z 12 marca 2013 r., sygn. akt I FSK 703/12; LEX nr 1339527, czy wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2013 r., sygn. akt I FSK 787/12; LEX nr 1336059). W ocenie Sądu wykładnia art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pozwalająca na różnicowanie "świadczeń nienależnie pobranych" wg kryterium winy i w konsekwencji pozwalająca na orzekanie o zwrocie takich świadczeń w odniesieniu do części świadczeń w zależności od tego, czy osoba pobierająca świadczenie wiedziała, że ono się jej nie należy, a w innych przypadkach (pkt 4) niezależnie od tej świadomości, naruszałoby również konstytucyjną zasadę równości. Ta sama bowiem okoliczność, w zależności od chwili jej wystąpienia, mogłaby bowiem stanowić albo podstawę stwierdzenia jej nieważności, albo ustalenia świadczenia nienależnie pobranego (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 147/19; LEX nr 2694880). Niewątpliwie więc, zdaniem Sądu, dochodzi do nierównego traktowania podmiotów podobnych. W gorszej sytuacji znaleźliby się ci spośród nich, którzy działali w zaufaniu do organów praworządnego państwa i otrzymali świadczenia rodzinne w drodze decyzji administracyjnej, którą następnie wyeliminowano w trybie stwierdzenia nieważności wskutek błędu organu, od tych którzy pobrali nienależnie świadczenie ale na skutek ustaleń organów bez swojej winy, i to tylko z tego powodu, że w tej pierwszej sytuacji nieistotny jest ich stan świadomości w tym względzie. W ocenie Sądu jest to przykład modelowego, arbitralnego różnicowania podmiotów podobnych skoro nie zostało to obiektywnie usprawiedliwione, co w konsekwencji powoduje też naruszenie konstytucyjnych zasad sprawiedliwości i proporcjonalności. Przykładem takiej sytuacji jest właśnie sytuacja skarżącej w niniejszym stanie faktycznym sprawy dotyczącym kwestii przyznania zasiłków rodzinnych na dzieci i dodatków do nich w sytuacji otrzymania dodatkowego dochodu z tytułu podjętego, dodatkowego zatrudnienia (dochód po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy; wówczas ustalając dochód członka rodziny, w myśl art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych powiększa się o dochód uzyskany za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu) i w rezultacie przekroczenia kryterium dochodowego, warunkującego przyznanie tych świadczeń w określonej wysokości, co powoduje np. ich zmniejszenie. Mogła być ona bowiem zarówno okolicznością mogącą stanowić przesłankę z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uzasadniającą orzeczenie nienależnie pobranych świadczeń i ich zwrot, jak i stanowić podstawę (i stanowiła) stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej świadczenia jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Ta sama okoliczność w pierwszym wypadku byłaby uzależniona od świadomości strony co do prawa do świadczenia, zaś jako przesłanka stwierdzenia nieważności byłaby (i była) oceniana niezależnie od tej świadomości (winy) osoby pobierającej świadczenie. Sąd z uwagi zatem na zagwarantowanie konstytucyjnej zasady równości i sprawiedliwości społecznej zastosował prokonstytucyjną wykładnię art. 30 ust.. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym jego punktu 4, rezygnując z dalej idącego środka – wynikającego przede wszystkim z wyrażonej w art. 8 Konstytucji RP zasady jej nadrzędności i bezpośredniego stosowania – tj. odmowy zastosowania przez sąd administracyjny normy niezgodnej z Konstytucją – skoro rezultat rekonstrukcji z przepisów ustawowych norm w drodze wykładni prokonstytucyjnej pozwala na takie ich odkodowanie z przepisów, które gwarantuje dostosowanie ich do celów i wartości wyrażonych w Konstytucji (zob. M. Gutowski, P. Kardas, Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2017 oraz D. Dąbek, Prawo sędziowskie w polskim prawie administracyjnym, Warszawa 2010). W świetle powyższego, w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie obowiązkiem organów było ustalenie, czego nie uczyniły, czy skarżąca pobierając sporne świadczenia rodzinne wraz z dodatkami, wiedziała o tym, że nie zachodzą przesłanki do ich przyznania, a pomimo tego pobrała je w złej wierze. Do okoliczności tych organ natomiast w ogóle się nie odniósł, co mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Skarżąca podniosła, że ubiegając się o zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przedstawiła wszystkie dokumenty. Ponadto, że działała w zaufaniu do zaleceń pracowników organu. W związku z tym, orzekając obecnie o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i dodatków do nich, organ powinien odnieść się do tych okoliczności, gdyż w razie stwierdzenia braku świadomości skarżącej, że świadczenie i dodatki jej nie przysługiwały, niemożliwe jest uznanie, iż skarżąca pobrała "nienależnie" te świadczenia. Przy czym, ponownie przypomnieć należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż zwrot świadczenia (na gruncie jurysdykcyjnego administracyjnego postępowania) obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona, jak i osoby, która uzyskała takie świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Zdaniem składu orzekającego Sądu działania organów w tej sprawie nie były wystarczające do wydania kontrolowanych decyzji, zaś zawarte w nich stanowisko nie jest prawidłowe i zapadło niejako automatycznie. Ugruntowane jest bowiem w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowisko, że nie można uznać za spełniające wymogi prawidłowego pouczenia takie pouczenie, którego treść jest jedynie przytoczeniem treści przepisu, czy też przepisów. Powtórzyć zatem trzeba, że pouczenie spełnia wymogi prawidłowego tylko wówczas, gdy jest zredagowane w sposób zrozumiały dla konkretnej osoby i w taki sposób, aby mogła jego treść odnieść do swojej sytuacji (tj. zindywidualizowany), by następnie wiedzieć, że określona okoliczność w jej sytuacji ma znaczenia dla przyznania jej uprawnienia, a jej zaistnienie rodzi po jej stronie obowiązek poinformowania organu o tym fakcie (por. m.in. wyroki NSA w Warszawie z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1529/12; LEX nr 1339588, czy z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt I OSK 981/10; LEX nr 745403. Wydając kontrolowane decyzje orzekające organy nie tylko więc naruszyły przepisy prawa materialnego - art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych – poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie, ale i w konsekwencji nieprawidłowego odczytania treści normy wysłowionej w tym przepisie i innych ustawy o świadczeniach rodzinnych – nie dokonując istotnych ustaleń w kwestii świadomości skarżącej o przysługiwaniu jej przedmiotowego świadczenia wraz z dodatkami i ich pobraniu w złej wierze – naruszyły także przepisy postępowania – artykuły: 7, 77 § 1, 80 k.p.a. w stopniu skutkującym uchyleniem tych decyzji. Mając powyższe na uwadze w ponownym postępowaniu organy uwzględnią powyższe, wiążące stanowisko Sądu, zgodnie z postanowieniami art. 153 P.p.s.a. tym bardziej, że w uzasadnieniu decyzji stwierdzającej nieważność decyzji z dnia 9 stycznia 2023 r. przyznającej skarżącej przedmiotowe świadczenia, Kolegium wprost stwierdziło, że "...organ I instancji przyznał Pani M. G. zasiłek rodzinny wraz z dodatkami na dzieci w okresie zasiłkowym 2022/2023 w zawyżonej kwocie bez uwzględnienia dochodu uzyskanego po roku bazowym.", co jawi się jako błąd organu orzekającego w ustaleniu stanu faktycznego – braku ustalenia dochodu uzyskanego po roku bazowym i niezastosowania właściwych w związku z tym regulacji – art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych - a nie, póki co, sytuacji wprowadzenia i to świadomego przez skarżącą w błąd organu, a więc jej działania w złej wierze. Trafnie podniosła więc skarżąca, że nie może ponosić winy za błędy działania organów co do których działała w zaufaniu. Skarga musiała wobec tego wywrzeć zamierzony skutek. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), uchylił decyzje organów obu instancji.