III SA/Kr 1544/13

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. C. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. C. i E. C. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 25 października 2013 r. nr [...] w przedmiocie ewidencji gruntów postanawia: I. zwolnić skarżących od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata. Skarżąca działając imieniem własnym a także jako pełnomocnik męża (vide: zarządzenie z 17.12.2013 r.) w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagała się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Oświadczyła, że nie zatrudniają i nie pozostają w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podała, że pozostają ze sobą a także z córką i dwoma synami we wspólnym gospodarstwie domowym. Określając majątek uwidoczniła, że w jego skład wchodzi dom o powierzchni 104 m2 i nieruchomość rolna o powierzchni 7,8100 ha (przeliczeniowych 2,5815). Nie posiadają zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Stałe miesięczne dochody gospodarstwa domowego oszacowała łącznie na kwotę 3659,97 zł wyjaśniając, że składa się na to jej emerytura w wysokości 940 zł, wynagrodzenia męża za pracę w wysokości 2197 zł, dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 522,97 zł Uzasadniając swoje starania powołała się na pogarszający się stan zdrowia męża powodowany przewlekłymi, nieuleczalnymi chorobami, bezrobocie córki i jednego z synów bez prawa do zasiłku, okoliczność kształcenia drugiego z synów w szkole zawodowej poza miejscem zamieszkania, który podlega także specjalistycznej opiece medycznej. Wezwana o złożenie dodatkowych oświadczeń i przedstawienie wskazywanych dokumentów źródłowych wyjaśniła, że oprócz wskazywanych dotąd osób we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje jeszcze matka. Matka pobiera emeryturę kwocie 926,96 zł miesięcznie a jej wysokość dokumentuje kopia przedstawionej decyzji KRUS. Okazane zaświadczenie o wysokości zarobków męża potwierdza zadeklarowaną przez wnioskodawczynię kwotę jego dochodów. Okazana kopia decyzji o waloryzacji emerytury potwierdza wysokość świadczenia zadeklarowanego przez wnioskodawczynię. Wnioskodawczyni przedstawiła także kopię decyzji orzekającej o uznaniu córki za osobę bezrobotną. Z przedstawionych kopii rachunków wynika, że za gaz płacili ostatnio po 114,97 zł i 117,12 zł, za Internet po 44,20 zł, za wywóz śmieci 120 zł, za energię elektryczną aktualnie po 144,76 zł, na lekarstwa przeznaczyli 100,72 zł. Z przedstawionej kopii decyzji ustalającej łączne zobowiązanie pieniężne na rok 2013 wynika, że na podatki z tego tytułu rezerwować muszą kwotę 423 zł płatną kwartalnie w wysokości od 105 zł do 107 zł. Skarżąca posiada wspólne z mężem konto bankowe. Starszy syn i córka mają własne konta. Wskazując na wyciągi z tych rachunków bankowych skarżąca podniosła, że cześć przelewów z konta jej syna nie stanowi stałego źródła dochodów ale były to jednorazowe pożyczki celowe (3000 zł na modernizację kotłowni, 500 zł na wyjazd męża do sanatorium). Okazana kopia karty informacyjnej leczenia szpitalnego wskazuje na fakt i rodzaj problemów zdrowotnych męża. Wynika także z niego, iż korzystał on z leczenia uzdrowiskowego. Wyciągi z rachunku małżonków obrazują, że jest ono zasilane wynagrodzeniem za pracę męża skarżącej i przysługującym jej świadczeniem emerytalnym. W dniu 3.01.2014 r. wpłynęły na nie środki w wysokości 5511,64 zł tytułem pożyczki z Pracowniczej Kasy Zapomogowo Pożyczkowej. Natomiast w dniu 17.01.2014 r. spłacono z tego konta kwotę 2710,68 zł tytułem spłaty raty kredytu. Wyciągi z rachunku córki obrazują, że nie ma ona na nim żadnych środków. Wyciągi z rachunku syna obrazują z kolei niewielkie kilkuset złotowe wpłaty i wypłaty. Zasiliły go dwukrotnie wpływy za staż w kwotach po 525,63 zł, 131,80 zł. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Przepis art. 245 ppsa przewiduje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2) natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym polega na zwolnieniu tylko z opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt. 1 ppsa) zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym ma miejsce we wszystkich tych przypadkach, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). Jednocześnie podnieść należy, że zgodnie z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). W sytuacji więc gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie częściowym. W realiach niniejszej sprawy wnioskodawczyni złożyła oświadczenie o jakim mowa w art. 252 ppsa. Z oświadczenia tego uzupełnionego dodatkowymi wyjaśnieniami i okazanymi kopiami dokumentów źródłowych wynika, że podstawą utrzymania tego sześcioosobowego gospodarstwa domowego jest emerytura skarżącej (940 zł), wynagrodzenie za pracę jej męża (2197 zł), emerytura matki (926,96 zł). Średnie miesięczne dochody gospodarstwa domowego skarżącej należy więc szacować na ok. 3866 zł. Stałe obciążenia związane z utrzymaniem domu, opłaceniem mediów szacować zaś należy łącznie na kwotę 526 zł. Do tego dochodzi potrzeba zapłaty kwartalnie kwoty ok. 107 zł tytułem podatku lokalnego. W konsekwencji na osobę w rodzinie przypada więc kwota ok. 551 zł. Z zasad doświadczenia życiowego wynika więc, że przy obecnym poziomie cen oraz usług są to środki wystarczające na opędzenie podstawnych potrzeb życiowych. Okoliczność, że do skarżących należy wykazany dom i nieruchomość rolna, które potencjalnie posiadają pewną wartość sprzedażną lub podkładową nie zmienia tego punktu widzenia. Zarówno bowiem sprzedaż tego majątku jak i obciążenie godziłoby w podstawy egzystencji rodziny. W aktualnej sytuacji skarżący nie są więc w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania. Wskazując na powyższe zauważyć równocześnie trzeba, że choć co do zasady konstrukcja prawna prawa pomocy uniemożliwia dokonywanie oceny zasadności udziału pełnomocnika z urzędu w sprawie (mimo że koszty takiego udziału ponosi Skarb Państwa), to jednak bardzo szeroki dostęp do prawa pomocy w procedurze sądowo administracyjnej pozwala na ocenę sposobu realizacji przez skarżących przysługujących im publicznych prawa podmiotowych w świetle konstrukcji czy to nadużycia prawa do sądu czy też nadużycia uprawnienia do składania wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Jeśli chodzi o kwestię nadużycia prawa do sądu to w opracowanej ostatnio przez Biuro Orzecznictwa NSA informacji rocznej o działalności sądów administracyjnych za rok 2012 znalazła się zresztą wypowiedź, że prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Niedopuszczalne jest bowiem używanie uprawnień procesowych do celów innych od tych, które odpowiadają ich przeznaczeniu. W konsekwencji zachowanie, które jest formalnie zgodne z literą prawa lecz sprzeciwia się jej sensowi nie może zasługiwać na ochronę. Tak zaś należy oceniać np. działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest celem samym w sobie (rozdział 15.5 str. 236). Gdy natomiast chodzi o nadużycie przez stronę uprawnienia do składania wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu to zacząć należy od tego, że przyznanie stronie adwokata lub radcy prawnego z urzędu stanowi aspekt instytucji prawa procesowego – tzw. "prawa pomocy", czyli pomocy udzielanej przez państwo osobom które nie są w stanie bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania opłacić wynagrodzenia kwalifikowanego pełnomocnika. Skorzystanie przez stronę z tego uprawnienia jak już była o tym mowa następuje przez złożenie stosownego wniosku, który oprócz żądania przyznania pomocy prawnej musi zawierać pisemne oświadczenie złożone na urzędowym druku, obejmujące szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Szkopuł w tym, że w ustawie prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zasadzie nie ma instrumentów służących zapobieganiu nadużywania omawianego uprawnienia. Istnieje co prawa przepis art. 247 ppsa zgodnie z którym prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Dotychczasowa praktyka pokazuje jednak, że stosowanie przepisu art. 247 ppsa napotyka na duże trudności. W przeważającej większości przypadków oczywista bezzasadność skargi nie mogła być bowiem powodem do przekazania takiego wniosku sądowi gdy tylko przesłanki materialne umożlwiające przyznanie prawa pomocy zostały spełnione. W ustawie prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi nie ma też przepisu analogicznego do art. 117 § 5 kpc. Wskazując na tę ostatnią okoliczność zastanowić się jednak trzeba czy jest to niezamierzona luka w prawie czy też świadomy zabieg legislacyjny ustawodawcy. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że w przeciwieństwie do procesu cywilnego, gdzie rządzi zasada kontradyktoryjności, w postępowaniu sądowo administracyjnym skarga wnoszona do wojewódzkiego sądu administracyjnego nie jest dla Sądu wiążąca i w swojej istocie stanowi tylko informację o sprawie. Tym też należy tłumaczyć brak przymusu adwokacko-radcowskiego w postepowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji. Przymus ten pojawia się dopiero na etapie sporządzenia i wnoszenia skargi kasacyjnej. Zważywszy zaś na to, że sąd administracyjny nie jest związany zamieszczonymi w skardze zarzutami, wnioskami i jej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.) a jednocześnie nie występuje przymus adwokacko - radcowski, to brak jest wystarczających argumentów do twierdzenia, że w sytuacji gdy nie wynika to z właściwości osobistych strony (np. wiek, głuchota, ślepota, ułomność intelektualna bądź ruchowa) lub złożonej sytuacji rodzinnej (np. opieka nad członkiem rodziny z uwagi na jego niepełnosprawność) złożenia przez stronę wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu już na etapie postepowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie można postrzegać przez pryzmat nadużycia tego publicznego prawa podmiotowego. Przyjęcie takiej optyki nie ma to przy tym nic wspólnego z dokonywaniem jakiejkolwiek oceny zasadności skargi do czego uprawniony jest wyłącznie Sąd. Przeniesienie poczynionych uwag na grunt niniejszej sprawy nakazuje zatem rozważyć czy wnioskodawczyni nie nadużywa tego prawa domagając się już obecnie ustanowienia radcy prawnego lub adwokata opłacanego przez Skarb Państwa. W ocenie orzekającego tak, gdyż skarżących nie ograniczają ani właściwości osobiste ani sytuacja rodzinna. Małżonek skarżącej boryka się co prawda z pewnymi dolegliwościami zdrowotnymi ale nie można tracić z pola widzenia, że jak dotąd jego leczenie ograniczało się do pobytu w sanatorium uzdrowiskowym. Poza tym skarżący moją dwoje młodych ale już dorosłych dzieci, które nie obarczone obowiązkami zawodowymi mogą bez problemu reprezentować rodziców na rozprawie przed sądem. W konsekwencji realizacja subiektywnej potrzeby skarżących o skorzystanie z kwalifikowanego pełnomocnika opłacanego przez Skarb Państwa już na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym nie może być zrealizowana w niniejszej sprawie. Mając to wszystko na uwadze orzeczono ięc jak w sentencji na podstawie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 §3 ppsa.