III SA/Kr 1556/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. S. na decyzję Wojewody z dnia 26 października 2011 r. Nr: [...] w przedmiocie zameldowania p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Wojewody z dnia 26 października 2011 r. Nr: [...] w przedmiocie zameldowania B. S. zawarł wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych ze względu na trudną sytuację finansową. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został złożony w przewidzianej prawem formie, wobec tego, w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 30 grudnia 2011 roku, skarżącemu został przesłany urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF" celem jego wypełnienia oraz odesłania do tut. sądu w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W zakreślonym terminie skarżący uzupełnił brak. W rubryce 6 formularza, w której należało podać osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, skarżący wpisał matkę K. S. zaznaczając, że każdy prowadzi gospodarstwo domowe we własnym zakresie. Źródłem dochodu skarżącego jest praca dorywcza i prace zlecone, a wysokość uzyskiwanych dochodów w okresie zimowym wynosi 1.000 zł netto. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi mieszkanie spółdzielcze. Miesięczne wydatki przedstawiają się następująco: czynsz 374 zł, prąd 92 zł, gaz 50 zł. Dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i zdolności płatniczych skarżącego, dlatego został on wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez: udokumentowanie wysokości dochodów (kopie umowy zlecenia i innych dokumentów potwierdzających z jakiego źródła i w jakiej wysokości uzyskuje dochody), oświadczenie czy korzysta z pomocy społecznej – jeśli tak należy podać w jakiej formie i z jaką częstotliwością oraz przesłać kopie ostatnich decyzji o przyznaniu takiej pomocy, udokumentowanie wysokości oraz podanie źródeł dochodów uzyskiwanych przez osoby, z którymi skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (m.in. zaświadczenia o wynagrodzeniu, odcinki emerytury/renty, decyzje o przyznaniu świadczeń), określenie wysokości miesięcznych kosztów utrzymania oraz udokumentowanie ponoszonych wydatków za pomocą kopii rachunków / faktur za ostatni okres rozliczeniowy (m.in. gaz, woda, energia elektryczna, czynsz, itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, środki czystości, telefon, ewentualne leczenie, itp., oświadczenie, czy skarżący planując przeprowadzenie prac remontowych w mieszkaniu dysponuje oszczędnościami – jeśli tak, to w jakiej wysokości, a także przedłożenie wykazów wszystkich posiadanych rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię z okresu ostatnich trzech miesięcy. Odnosząc się do wezwania B. S. oświadczył, że ostatnio nie miał umów zlecenia. Wykonuje jedynie prace dorywcze, które w miesiącu lutym przyniosły dochód 1.250 zł. Skarżący podniósł, iż w okresie zimowym ciężko jest zarobić, ale nadchodzi wiosna i takich prac będzie coraz więcej. Wnioskodawca pracuje i zarabia od stycznia do grudnia odkładając pieniądze na okres zimowy. Nie korzystał i nie korzysta z pomocy społecznej. Gospodarstwa domowego wspólnego nie prowadzi. Wysokość emerytury matki wnioskodawcy wynosi 1.200 zł. Koszty utrzymania mieszkania to około 600 zł, koszty wyżywienia skarżącego wynoszą około 500 zł, a zakup środków czystości to wydatek około 50 zł miesięcznie. Ubrań skarżący nie zużywa zbyt wiele, na kartę telefoniczną wydaje 25 zł. Nie ma problemów zdrowotnych, dlatego nie wydaje środków na zakup lekarstw. Wszystkie prace remontowe w swoim mieszkaniu skarżący wykona samodzielnie, bo w tej dziedzinie posiada praktykę. Środki finansowe wyda zatem tylko na materiał. Wnioskodawca nie posiada rachunków bankowych. Do pisma skarżący załączył zestawienie wpłat należności za energię elektryczną za okres od 1 listopada 2011 roku do 2 marca 2012 roku, duplikat faktury za gaz z dnia 6 grudnia 2011 roku za okres od 2 grudnia 2011 roku do 5 lutego 2012 roku oraz zestawienie opłat za lokal mieszkalny za styczeń i luty 2012 roku z informacją, że na dzień 29 lutego 2012 roku nie ma zaległości czynszowych. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami). Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 wspomnianej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy zaś rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącego sytuacja finansowa nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zasadność wniosku skarżącego rozpatrywana była w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi on ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę możliwości finansowe skarżącego. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy źródłem utrzymania skarżącego są prace dorywcze. We wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym w 13 stycznia 2012 roku skarżący zadeklarował dochód w wysokości 1.000 zł, a w piśmie z dnia 5 marca 2012 roku oświadczył, że w miesiącu lutym 2012 roku dochód ten wyniósł 1.250 zł. Skarżący zaznaczył także, że w okresie zimowym ciężko jest zarobić, ale nadchodzi wiosna i prac będzie coraz więcej. Oznacza to, że dochody wnioskodawcy też będą wyższe. Poza tym B. S. oświadczył, że pracując od stycznia do grudnia odkłada pieniądze na okres zimowy. Skoro z uzyskiwanych dochodów skarżący może poczynić oszczędności, nie ma przeszkód, aby z tych środków pokrył koszty zainicjowanego postępowania sądowego. Tym bardziej, że wysokość kosztów sądowych sprowadza się aktualnie do kwoty wpisu sądowego od złożonej skargi w wysokości 100 zł i jest to najmniejsza wysokość spośród znanych w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Z oświadczenia skarżącego nie wynika, aby cierpiał on jakikolwiek niedostatek. Nie korzysta z pomocy społecznej, nie ma zaległości czynszowych. Wręcz przeciwnie, planuje on inwestycję przeprowadzenia prac remontowych w mieszkaniu. Mimo, iż prace remontowe mają być wykonane we własnym zakresie, to zakup materiałów wiąże się niewątpliwie z wydatkami, których nie można zaliczyć do niezbędnych kosztów utrzymania skarżącego. Wydatki związane z remontem mieszkania nie mają pierwszeństwa przed obowiązkiem ponoszenia opłat sądowych, stanowiących dochód budżetu państwa. W ocenie orzekającego przedstawiona sytuacja materialna skarżącego pozwala na wywiązanie się przez niego z ustawowego obowiązku poniesienia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie bez uszczerbku w koniecznym własnym utrzymaniu. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).