III SA/Kr 157/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Asesor WSA Ewelina Dziuban po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi E. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 15 listopada 2023 r., znak SKO-PS-4110-592/23 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie. Przedmiotem skargi E. G. (dalej: "skarżący") jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z 15 listopada 2023 r. (znak SKO–PS–4110–592/23), którym odmówiono skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wójta Gminy K. z 20 czerwca 2023 r. (znak OPS. 74.1.651.2022) w przedmiocie odmowy przyznania dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła. Stan faktyczny i prawny sprawy przedstawiał się następująco: Decyzją z 20 czerwca 2023 r. Wójt Gminy K. odmówił przyznania skarżącemu dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła. Korespondencja zawierająca przedmiotową decyzję wraz pouczeniem o sposobie i terminie zaskarżenia decyzji została ekspediowana do skarżącego na adres: R. [...], [...] K. Przesyłka ta została zwrócona przez doręczyciela z adnotacją doręczającego "zwrot nie podjęto w terminie". Na kopercie tej korespondencji została odnotowana data awizacji przesyłki - 27 czerwca 2023 r. (wraz z podpisem doręczającego) oraz data zwrotu, tj. 12 lipca 2023 r. (wraz z podpisem doręczającego). Pismem z 23 października 2023 r. (data wpływu) skarżący wniósł odwołanie od wyżej wymienionej decyzji oraz wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Do wniosku skarżący załączył kopie świadectw lekarskich z 15 czerwca 2023 r. oraz 14 września 2023 r. Pierwszy z tych dokumentów stwierdzał zaostrzenie objawów depresyjnych w przebiegu CHAD F31 skutkujące niezdolnością skarżącego do czynności prawnych w okresie 3 miesięcy od daty wystawienia zaświadczenia. Natomiast świadectwo z 14 września 2023 r. również stwierdzało nasilenie ww. objawów oraz niezdolność skarżącego do wykonywania pracy zawodowej przez okres 3 miesięcy. W opisywanym piśmie z 23 października 2023 r. skarżący wskazał również, iż decyzja Wójta Gminy K. z 20 czerwca 2023 r. nie została mu doręczona dnia 2 września 2023 r. w okresie nasilenia jego głębokiej depresji i z tego powodu nie mógł przystąpić do zaskarżenia orzeczenia. Podkreślił, że od 15 czerwca 2023 r. jest w trakcie choroby afektywnej dwubiegunowej charakteryzującej się m.in. głęboką depresją. Wskazał również, iż złożył także skargę na poczcie na brak doręczenia jakiejkolwiek korespondencji przez listonosza na adres K., R. [...], a do chwili sformułowania niniejszego pisma, nie otrzymał jeszcze odpowiedzi Poczty na tę skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wskazanym na wstępie postanowieniem z 15 listopada 2023 r. odmówiło skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że nie budzi jakichkolwiek wątpliwości skuteczne doręczenie wnioskodawcy decyzji z 20 czerwca 2023 r, albowiem w aktach sprawy znajduje się pocztowa przesyłka polecona ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru zawierająca ww. decyzję z adnotacją "awizo 27.06.2023r." oraz "zwrot nie podjęto w terminie 12.07.2023 r.". W ocenie Kolegium Odwoławczego, skarżący nie uprawdopodobnił by uchybienie przez niego terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jego winy. Nie wskazał on bowiem na wystąpienie jakichkolwiek obiektywnych okoliczności, które byłyby od niego niezależne, niemożliwe do przezwyciężenia oraz uniemożliwiły mu terminowe złożenie odwołania od wskazanej decyzji. Kolegium przytoczyło treść zaświadczeń lekarskich przedłożonych przez skarżącego i zaznaczyło, że wniosek o przywrócenie terminu został sporządzony 16 października 2023 r, a zatem w okresie trzymiesięcznej niezdolności do wykonywania pracy zawodowej opisanej w zaświadczeniu lekarskim z 14 września 2023 r. Podkreśliło jednakże, iż nie były to obiektywne okoliczności, które byłyby niezależne od składającego odwołanie, niemożliwe do przezwyciężenia oraz uniemożliwiły mu terminowe złożenie odwołania od decyzji. Kolejno organ odwoławczy wskazał, że z wniosku skarżącego nie wynika kiedy ustała przyczyna uchybienia przedmiotowego terminu. Skarżący nie podał bowiem tej okoliczności, a nie można tego ustalić na podstawie złożonego wniosku. SKO wywodziło, że nie można zatem stwierdzić, czy prośba o przywrócenie terminu została złożona w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, a zatem czy termin do wniesienia prośby o przywrócenie terminu został zachowany. W skardze na opisane wyżej postanowienie SKO w Nowym Sączu skarżący zarzucił naruszenie art. 59 § 2 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub zmianę wydanej decyzji i przyznanie dodatku dla gospodarstw domowych w kwocie 2000 zł. Żądał też zasądzenia kosztów postępowania sądowego. Uzasadniając skargę wskazał, że Kolegium nie rozeznało, czy choroba psychiczna na którą cierpi uniemożliwiła mu podjęcie działania przy zachowaniu należytej staranności. Odnosząc się do argumentu Kolegium o złożeniu wniosku o przywrócenie terminu w trakcie niezdolności do pracy, zaznaczył, że choroba oznaczona symbolem F-31 charakteryzuje się dwubiegunowością od stanu głębokiej depresji do stanu euforii. Wskazał, że złożona przez niego skarga na listonosza, który nie doręczał korespondencji, została uznana przez Pocztę Polską za zasadną. Do skargi załączył kopię pisma Poczty Polskiej z 3 listopada 2023 r. informującą o uznaniu zasadności jego skargi z 10 października 2023 r. dotyczącej nieprawidłowości w doręczaniu/awizowaniu przesyłek pocztowych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy domagał się jej oddalenia, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga była zasadna, albowiem zaskarżone postanowienie SKO w Nowym Sączu o odmowie przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia odwołania narusza przepisy postępowania w stopniu nakazującym wyeliminowanie tego aktu z obrotu prawnego. Podstawę prawną kontrolowanego postanowienia stanowił art. 58 oraz art. 59 k.p.a. Zgodnie z pierwszym z wymienionych przepisów, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, a jednocześnie z wniesieniem tej prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). Natomiast stosownie do tego drugiego ze wskazanych wyżej przepisów, o przywróceniu terminu postanawia właściwy w sprawie organ administracji publicznej. Od postanowienia o odmowie przywrócenia terminu służy zażalenie (§ 1). O przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia (§ 2). Analiza kontrolowanego rozstrzygnięcia wskazuje, iż organ odwoławczy motywując postanowienie odmownie załatwiające prośbę skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wójta Gminy K. z 20 czerwca 2023 r.: - przyjął skuteczność doręczenia skarżącemu tej decyzji, jak też - rozważając określoną art. 58 § 1 k.p.a. przesłankę warunkującą przywrócenie terminu uznał (w oparciu o przedłożoną dokumentację medyczną), że skarżący nie uprawdopodobnił, aby uchybienie przez niego terminu do wniesienia odwołania, nastąpiło bez jego winy, jak też stwierdził, że nie wiadomo, czy skarżący dochował 7-dniowego terminu do dokonania tej czynności. Uwzględniając wskazane wyżej okoliczności oraz motywację towarzyszącą kontrolowanemu postanowieniu zwrócić należy uwagę, że ocena normatywnych przesłanek przywrócenia terminu do wniesienia odwołania (art. 58 § 1 k.p.a.) poprzedzona winna zostać niewątpliwym (pewnym) ustaleniem, że decyzja od której odwołanie zostało wywiedzione, została odwołującemu się doręczona. Przepis bowiem art. 129 § 2 k.p.a. jasno stanowi, że początek terminu do wniesienia odwołania wyznacza dzień doręczenia decyzji stronie (lub jej ustnego ogłoszenia). Dopiero zatem ustalenie przez organ odwoławczy faktu, że decyzja pierwszoinstancyjna została odwołującemu się doręczona, skutkuje rozpoczęciem (otwarciem) biegu terminu do zaskarżenia tego rozstrzygnięcia. Skoro instytucja przywrócenia terminu ma zastosowanie tylko w przypadkach uchybienia przez zainteresowanego określonego terminu, to jeżeli decyzja nie została doręczona konsekwentnie stwierdzić trzeba, że nie biegnie termin do jej zaskarżenia i w związku z tym, nie ma podstaw do dokonywania przez organ odwoławczy oceny złożonego przez odwołującego się wniosku o przywrócenie terminu z perspektywy ustawowych przesłanek jego przywrócenia (badania terminowości tego wniosku, kwestii braku winy w uchybieniu terminowi). Jak wyżej wskazano, w kontrolowanej sprawie organ odwoławczy przeprowadził ocenę zagadnienia doręczenia skarżącemu decyzji organu I instancji i uznał, że decyzja ta została prawidłowo doręczona. Nie budziło bowiem jakichkolwiek wątpliwości Kolegium Odwoławczego skuteczne doręczenie wnioskodawcy tej decyzji, skoro "w aktach sprawy znajdowała się pocztowa przesyłka polecona ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru zawierająca ww. decyzję z adnotacją "awizo 27.06.2023 r." oraz "zwrot nie podjęto w terminie 12.07.2023 r.". Zdaniem Sądu, organ odwoławczy w odniesieniu do tej ostatnio wskazanej okoliczności nie poczynił dostatecznych ustaleń i ocen, które pozwalałyby na pozytywne jej przesądzenie. Dostrzec bowiem trzeba, iż doręczenie skarżącemu decyzji organu I instancji nastąpić miało w trybie tzw. doręczenia zastępczego, stwarzającego domniemanie doręczenia. Według art. 44 k.p.a. skuteczność doręczenia w tym trybie warunkowana jest dopełnieniem przez doręczyciela określonych czynności, tj.: stwierdzeniem niemożności doręczenia w sposób określony w art. 42 i art. 43 k.p.a., następnie zaś pozostawieniem zawiadomienia o możliwości odbioru pisma w placówce pocztowej w terminie 7 dni (§ 2), a w przypadku nieodebrania tej przesyłki, pozostawienie ponownego zawiadomienia o możliwości jej odbioru, w terminie do 14 dni od pierwszego awizowania (§ 3). W aktach administracyjnych kontrolowanej sprawy znajduje się koperta, w której jest kierowana do skarżącego decyzja organu I instancji. Z koperty tej wynika, że adresowana do skarżącego przesyłka zawierająca decyzję organu I instancji została przekazana operatorowi pocztowemu w dniu 23.06.2023 r. Na odwrotnej stronie koperty znajduje się pieczęć o treści: "awizo dnia 1.06.2023 r.", przy czym data wskazanego awizowania została odręcznie przekreślona. Przekreślenie to, jak się wydaje było wynikiem następczego uznania, że podana data awizowania była stwierdzona wadliwie, skoro jest ona wcześniejsza od daty nadania tej przesyłki w urzędzie pocztowym (23.06.2023 r.). Pod przekreśloną datą dokonania awizacji, znajduje się okrągła pieczęć doręczyciela o treści "Zakopane 27.06.2023 r." oraz podpis doręczającego. Jak trzeba zakładać – pieczęć ta obrazuje datę pierwszego awizowania spornej przesyłki. Analiza zaś treści zamieszczonych na kopercie w której znajdowała się decyzja organu I instancji prowadzi do wniosku, że doręczyciel zaniechał drugiego awizowania tej przesyłki, czego wymaga cytowany wyżej art. 44 § 3 k.p.a. Oceniany dokument bowiem nie wskazuje na zamieszczenie przez listonosza informacji o dacie pozostawienia ponownego zawiadomienia o możliwości odbioru przedmiotowej przesyłki oraz możliwym terminie i miejscu jej odebrania. Jak wynika z opisywanej koperty, sporna korespondencja, po pierwszym jej awizowaniu i niedobraniu przez skarżącego, została zwrócona organowi w dniu 12.07.2023 r. Organ odwoławczy nie dostrzegł zatem braku drugiego awizowania tej przesyłki, a zaniechanie dokonania przez doręczyciela drugiego awizowania, istotnie narusza przywołany art. 44 par. 3 k.p.a. i finalnie nakazuje przyjąć wadliwość czynności doręczenia skarżącemu decyzji organu I instancji. Jak trafnie bowiem wskazał WSA w Gdańsku w wyroku z 16.09.2021 r. (sygn. akt III SA/Gd 355/21) uchybienie któremukolwiek z elementów procedury doręczenia zastępczego powoduje, że nie można skutecznie powołać się na domniemanie doręczenia. Musi bowiem istnieć pewność co do tego, że nastąpiło prawidłowe zawiadomienie adresata o pozostawieniu przesyłki w oddawczym urzędzie pocztowym przez określony czas. Adresat musi być zawiadomiony zarówno o pozostawieniu pisma, jak i miejscu gdzie może go odebrać oraz o terminie odbioru. W związku z przedstawionymi rozważaniami należy stwierdzić, że organ odwoławczy procedując w przedmiocie wniosku skarżącego o przywrócenie uchybionego terminu zaniechał realizacji, wynikającego z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. obowiązku ustalenia, czy skarżącemu skutecznie doręczono sporną decyzję. Pewne zaś ustalenie tej okoliczności warunkuje dopuszczalność wypowiedzi organu odnośnie kwestii zarówno zachowania terminu do wniesienia prośby o przywrócenie uchybionego terminu, jak też odnośnie oceny zawinienia strony w dokonaniu tej czynności (wniesienia odwołania). Wnikliwa ocena przez organ odwoławczy skuteczności doręczenia skarżącemu przedmiotowej decyzji była przy tym nieodzowna także z uwagi na treść samego wniosku skarżącego w przedmiocie przywrócenia terminu, która akcentowała (poza kwestią braku winy) także fakt braku doręczenia korespondencji przez Pocztę. Dostrzec należy, iż skarżący informował organ, że nie są mu doręczane przez Pocztę przesyłki pod adresem jego miejsca zamieszkania i że złożył stosowną skargę na listonosza (wniósł reklamację). Informacji tych organ odwoławczy nie uczynił przedmiotem swoich szczegółowych ocen i ustaleń, a nadto nie skonfrontował wiedzy płynącej z wniosku skarżącego z zapisami doręczyciela znajdującymi się na kopercie, w której zawarta była sporna decyzja. Powyższe jednoznacznie świadczy o naruszeniu art. 80 k.p.a. Przy rozstrzyganiu tej sprawy organ zaniechał ustalenia także tego, jaki był wynik, wdrożonego przez skarżącego postępowania reklamacyjnego. Załączone zaś do skargi pismo Poczty Polskiej z 3.11.2023 r., odczytywane łącznie z treścią ocenianych wyżej zapisów na kopercie przesyłki zawierającej decyzję organu I instancji, pozwala odmiennie niż przyjął to organ odwoławczy postrzegać kwestię prawidłowości doręczenia skarżącemu spornej decyzji. W tych okolicznościach, skoncentrowanie uwagi organu odwoławczego (motywów kontrolowanego rozstrzygnięcia) na niewykazaniu przez skarżącego braku winy w uchybieniu terminu, było przedwczesne i nie mogło zostać uznane za poprawne, przez co naruszało art. 58 par. 1 k.p.a. w zw. z art. 59 par. 2 k.p.a. Jak bowiem wyżej już wskazano, ocena wynikających z art. 58 k.p.a. normatywnych przesłanek przywrócenia uchybionego terminu do wniesienia odwołania (tj. terminowości prośby o przywrócenie terminu i braku zawinienia odwołującego się w niedochowaniu terminu) aktualizuje się dopiero w sytuacji skutecznego rozpoczęcia biegu tego terminu, co wyznacza moment doręczenia stronie decyzji organu I instancji. W tej sprawie, organ odwoławczy zaniechał poczynienia poprawnych i pełnych ustaleń w tej kwestii, a związku z tym niezasadnie przyjął w zaskarżonym postanowieniu, że decyzja Wójta Gminy K. z 20 czerwca 2023 r. została skarżącemu doręczona. Mając na uwadze stwierdzone istotne naruszenie przepisów postępowania, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) - uchylił zaskarżone postanowienie. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy uwzględni wyrażoną jej ocenę.