III SA/Kr 158/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Pasternak Sędziowie NSA Grażyna Danielec SO del. Janusz Bociąga (spr.) Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2012 r. sprawy ze skarg J. K. – K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 listopada 2011r. nr [...] z dnia 14 listopada 2011r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego skargi oddala J. K. – K. w dniu 21 grudnia 2011r., wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie za pośrednictwem Samorządowego Kolegium Odwoławczego na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które to decyzjami z dnia 14.11.2011 r., nr [...] i nr [...] utrzymało w mocy decyzje Prezydenta Miasta z dnia [...] 2011r., nr [...] i nr [...] o odmowie przyznania J. K. – K. świadczenia w formie zasiłku celowego na dofinansowanie do opłat za energię elektryczną, gaz, czynsz oraz dofinansowanie do zakupu środków czystości oraz zakupu żywności Samorządowe Kolegium Odwoławcze za organem I instancji ustaliło następujący stan faktyczny sprawy. J. K. – K. ma 36 lat, prowadzi 4-osobowe gospodarstwo domowe wraz ze swoim mężem i dwójką małoletnich dzieci, tj. H. K., lat 7 i Z. K. lat 2. W lokalu mieszkalnym przy ul. W w K zamieszkuje jeszcze teściowa Strony, ale prowadzi osobne gospodarstwo domowe. Przy obliczaniu dochodu uwzględniono dochody z miesiąca złożenia wniosku, zgodnie z oświadczeniem strony. Dochód rodziny w miesiącu czerwcu 2011 r. wynosił 1108,95zł. Na osobę przypada zatem 272,24zł. Dochód w gospodarstwie domowym skarżącej nie przekracza kryterium ustawowego wynoszącego 351zł miesięcznie na osobę. Z tymże organy zwróciły uwagę na istotny fakt dla przyznania zasiłku, posiadanie przez stronę nieruchomości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zwróciło uwagę na fakt, że wyznacznikami przyznania i ustalania wysokości zasiłku jest nie tylko sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, lecz także możliwości finansowe organów pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 12.01.1994r sygn. akt l SA 1649/93). Nie zawsze zatem pomoc społeczna może zostać przyznana zgodnie z żądaniem strony. Decyzja dotycząca zasiłku celowego jest decyzją podejmowaną w granicach tzw. uznania administracyjnego polegającego na możności dokonania przez organ wyboru jednego z kilku dopuszczalnych przez ustawę równowartościowych prawnie rozwiązań po dokonaniu właściwego ustalenia stanu faktycznego i jego oceny oraz na skutek uznania przez ten organ celowości konkretnego rozstrzygnięcia. Powyższe znajduje oparcie w orzecznictwie sądów administracyjnych. W mniejszej sprawie sytuacja wnioskodawczyni była badana zgodnie z zasadą, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. W ocenie Kolegium decyzje te nie naruszają zasad ogólnych przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie, bowiem z art. 2 ust 1 cyt. ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mająca na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudności życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Ponadto wskazuje organ, jak ustalił organ pierwszej instancji J. K. – K. i Jej rodzina nie wykorzystuje własnych zasobów i możliwości w celu przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, bo skoro posiada majątek nieruchomy, który mogłaby odpłatnie zbyć i uzyskać potrzebne do życia środki finansowe. Tymczasem jak wynika z akt sprawy [...], a w szczególności z aktu notarialnego (k. 357-355 tychże akt) Repertorium A nr [...] umowy darowizny zawartej w dniu 18 stycznia 2011 r. pomiędzy małżonkami – J. K. – K. i B. K. a trzecią osobą obcą, której Strona i Jej małżonek darują udziały wynoszące 33/100 części w nieruchomości położonej w M gmina L o powierzchni 43 ary i nieruchomości położonej w A o powierzchni 17 arów oraz udział wynoszący 1/100 części w nieruchomości położonej w C o powierzchni 23 ary. Z oświadczenia J. K. – K. wynika, że "darowizna ta miała na celu uniknięcia zlicytowania nas przez ZUS". Nieodpłatne wyzbywanie się majątku nieruchomego na pewno nie jest postępowaniem racjonalnym z ekonomicznego punktu widzenia i mającym na celu przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych z wykorzystaniem własnych zasobów i możliwości. Wręcz można uznać, że jest to rodzaj marnotrawienia własnych zasobów. Z utrwalonego orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika, że organy pomocy społecznej muszą miarkować z udzielaniem pomocy, i w pierwszej kolejności udzielać jej osobom nieposiadających żadnych dochodów, ani zasobów lub mającym dochody poniżej kryterium ustawowego oraz osobom, które mają dużo większe trudności w przezwyciężeniu trudności życiowych, w jakich się znalazły niż Wnioskodawczyni. J. K. – K. i Jej mąż posiadają trzy nieruchomości gruntowe na terenie Gminy L, które mogliby sprzedać w całości wszystkie lub jedną z nich i w ten sposób zaspokoić swoje potrzeby życiowe nie angażując się w oczekiwanie na pomoc udzielaną przez organy pomocy społecznej. Na powyższe decyzje skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła J. K. – K. Skarżąca stwierdziła, że Kolegium błędnie oceniło stan faktyczny sprawy oraz w niewłaściwy sposób zinterpretowało i zastosowało przepisy prawa. Nieprawidłowo włącza odrębne gospodarstwo domowe prowadzonego przez teściową do jej gospodarstwa i uzależnienia wydanie decyzji o przyznaniu pomocy od zachowania i postępowania teściowej. Ponadto organy błędnie interpretują fakt dokonanej darowizny ziemi, w sposób niezgodny z jej oświadczeniem. W uzasadnieniu skargi podniosła skarżąca, że teściowa prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe, jest osobą pełnoletnią i wolną. Nie może więc zmusić teściowej do solidarnego płacenia opłat, partycypowania w kosztach mieszkania. Zatem organ nie może uzasadniać odmownej decyzji o przyznaniu świadczeń pomocy z powodu nieangażowania się teściowej w tym zakresie. Doszło również zdaniem skarżącej do błędnej interpretacji darowizny ziemi. Interpretacja organów, że jest to marnotrawienie zasobów jest sprzeczna ze złożonym oświadczeniem skarżącej w tym przedmiocie. Opłaty czynszowe należne za zajmowany lokal kształtują się w wysokości ok. 1350 zł miesięcznie a opłacenie kwoty 300 zł za czynsz nie można nazwać uiszczeniem opłat czynszowych w całości, bo w wyniku takiej wpłaty występuje zaległość. W kwestii dofinansowania do zakupu żywności to wieloletni program "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" przewiduje pomoc osobom i rodzinom, których miesięczny dochód netto nie przekracza 150% kwoty kryterium dochodowego tj. kwoty 715,50 zł w przypadku osoby samotnie gospodarującej i kwoty 526,50zł w przypadku osoby w rodzinie, nie ma innych kryteriów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w motywach zaskarżonych decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r, nr 270, zwana dalej ustawą p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowił art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej). Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania zaskarżonej decyzji, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. W myśl ust. 2 natomiast, zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Wykładnia art. 39 ustawy o pomocy społecznej nie pozostawia wątpliwości, że zasiłek celowy ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny cel bytowy. Nie jest, więc przewidziany na pokrycie comiesięcznych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą i osób dla niej bliskich. Z użytego w treści wskazanego unormowania sformułowania: "może być przyznany" wynika, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach tzw. uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak podkreśla się wielokrotnie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia w sytuacji nawet spełnienia przez nią kryteriów ustawowych. Działanie w ramach uznania administracyjnego doznaje jednakże ograniczenia, postanowieniami artykułów 7 i 77 § 1 kpa. zobowiązującymi organy administracji publicznej do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy (art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej), jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust.4 powołanej ustawy). Powyższe wskazuje, że uznanie administracyjne, w ramach, którego organ pomocy społecznej działa w tego rodzaju sprawach, obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób ubiegających się o wsparcie, na co zasadnie zwróciły uwagę organy obu instancji. Organ pomocy nie ma zatem obowiązku przyznania świadczenia w żądanej i w oczekiwanej przez wnioskodawcę wysokości. Celem pomocy społecznej jest bowiem jedynie pomoc i wspieranie osób i rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej i zaspokojenie im niezbędnych potrzeb, zapobieganie ich popadnięciu w trudną sytuację życiową poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się, a nie do zapewnienie stałego źródła dochodów (art. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej). Odmienna interpretacja przepisów ustawy jest niedopuszczalna i byłaby całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania tych wysiłków, a nie ich zastępowania. Jak z powyższego wynika organy zobowiązane są wydając decyzję w ramach uznania administracyjnego wskazać kryteria, jakimi kierowały się podejmując określone rozstrzygnięcie, gdyż te podlegają właśnie ocenie sądu administracyjnego. Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie organy administracji prawidłowo ustaliły sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową strony, w tym faktyczny dochód miesięczny i wydatki strony związane z jej utrzymaniem. Bezzasadny jest zarzut, że do gospodarstwa skarżącej organy dołączają gospodarstwo jej teściowej (dochody). Podobnie brak jest dowodów, że organy uzależniają przyznanie pomocy od zachowania jej teściowej, w sensie partycypowania w kosztach utrzymania mieszkania. Są to gołosłowne twierdzenia skarżącej. Natomiast ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca wraz z mężem posiada trzy nieruchomości gruntowe na terenie Gminy L. Ponadto skarżąca wraz z mężem dokonała darowizny udziałów posiadanych w tych nieruchomościach, tj. nieruchomości położonej w M o powierzchni 43 ary, nieruchomości położonej w A o powierzchni 17 arów, oraz nieruchomości położonej w C o powierzchni 23 ary. W sposób prawidłowy Samorządowe Kolegium Odwoławcze oceniło oświadczenie skarżącej odnośnie celu darowizny. Nieodpłatne wyzbycie się majątku nieruchomego nie jest postępowaniem mającym na celu przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych z wykorzystaniem własnych zasobów i możliwości. Stwierdzić, zatem należy, że skarżąca wraz z rodziną posiada własne zasoby w postaci nieruchomości rolnych, które mogła i powinna wykorzystać, by przezwyciężyć swoją trud na sytuację materialną. Skoro sama nie może użytkować posiadanych nieruchomości, powinna je wydzierżawić, aby uzyskać środki finansowe na zaspokojenie chociażby części potrzeb życiowych rodziny. Środki z pomocy społecznej powinny być, bowiem uruchamiane dopiero wówczas, gdy osoba i rodzina nie jest w stanie, nawet przy największych staraniach, zaspokoić swoich niezbędnych potrzeb życiowych. Nie ma racji skarżąca że jest obligatoryjna pomoc żywnościowa w zakresie dożywiania, bez żadnych wymaganych kryteriów. Sąd stwierdził, że organy wypełniły prawidłowo dyspozycję przepisów postępowania administracyjnego - artykułów: 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., oraz, iż wydały decyzje po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu istotnych dla spraw okoliczności, szczegółowo i prawidłowo motywując podjęte rozstrzygnięcia. Nie można organom postawić zarzutu przekroczenia ram uznania administracyjnego. Biorąc pod uwagę powyższe nie sposób przyjąć, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy decyzje organu l instancji odmawiające przyznania skarżącej zasiłków celowych wyszło poza granice uznania administracyjnego. Tym samym brak jest podstaw do uwzględnienia skargi. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.