III SA/Kr 1602/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący S WSA Ewa Michna (spr.) Sędziowie S WSA Hanna Knysiak-Sudyka ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 marca 2022 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego nr [...] z dnia [...] 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala. Decyzją z [...] 2021 r., znak: [...] Burmistrz odmówił M. T. (dalej: skarżący) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką K. T. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że niepełnosprawność matki skarżącego nie powstała w okresie, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych Dz.U. z 2018 r., poz. 2220, dalej: u.ś.r.). Organ zaznaczył, że wskazany przepis nie został uchylony lub zmodyfikowany przez ustawodawcę mimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13 i nadal obowiązuje w niezmienionej treści. W odwołaniu skarżący zarzucił organowi I instancji naruszenie prawa materialnego przez nieuwzględnienie, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13 art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicował prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego, w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z 21 września 2021 r., [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Zdaniem Kolegium, decyzja organu I instancji, mimo że pomijała skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego K 38/13, to jednak ostatecznie odpowiadała prawu. Kolegium podkreśliło, że skarżący nie wykazał, aby zakres sprawowanej opieki nad matką uniemożliwiał mu w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżący mieszkał i prowadził gospodarstwo domowe wraz ze swoją żoną i matką oraz że był on osobą bezrobotną zarejestrowaną w PUP od 8 stycznia 2018 r. Matka skarżącego była wdową, leczyła się na boreliozę, miała problemy neurologiczne, cierpiała na chorobę stawów, schorzenia ginekologiczne, była po operacji zaćmy jednego oka, cierpiała na zaburzenia depresyjne, miażdżycę, zaniki korowe i podkorowe mózgu, zwyrodnienia stawów, żylaki oraz dyslipidemię. Zakres deklarowanej przez skarżącego opieki obejmował takie czynności jak: wyżywienie, pranie, sprzątanie, ubieranie, pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, zapewnienie wizyt lekarskich, wykupywanie lekarstw, odzieży, żywności, spacery oraz załatwianie spraw urzędowych. Skarżący oświadczył, że może on zostawić matkę samą przez około 2 godziny. Oświadczył także, że musiał zrezygnować z zatrudnienia w 2017 r., aby opiekować się rodzicami. W oparciu o Kartę Informacyjną z leczenia szpitalnego Kolegium ustaliło, że matka skarżącego przebyła operację usunięcia zaćmy oka lewego, a przebieg zabiegu i okres pooperacyjny odbył się bez powikłań. Ponadto na podstawie wyniku badania TK głowy z 7 stycznia 2021 r. oraz zaświadczenie lekarskiego z 30 kwietnia 2021 r. wystawionego przez specjalistę neurologa Kolegium ustaliło, że matka skarżącego była leczona z powodu narastających zaburzeń otępiennych. Na postawie zaświadczenia psychologicznego z 6 kwietnia 2021 r. organ ustalił, że matka skarżącego cierpiała na umiarkowany zespół lękowo-depresyjny. W ocenie Kolegium przedłożona do akt dokumentacja medyczna w żaden sposób nie świadczyła o tym, że zakres wykonywanej nad matką opieki uniemożliwiałby skarżącemu podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nawet w niewielkim rozmiarze. Ponadto Kolegium zwróciło uwagę, że skarżący zakończył zatrudnienie w 2017 r. natomiast w przypadku jego matki znaczny stopień niepełnosprawności datował się od 17 maja 2021 r., zatem w tym przypadku nie zachodził bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżący domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji. Wniósł również o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych. Skarżący podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego przez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. przyjęcie że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki na osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizująca się orzeczeniem o niepełnosprawności, ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomoc innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie ponieważ skarżący nie wykazał związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodjęciem pracy, a koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.s.r. przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest ściśle uzależnione od wystąpienia związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a rezygnacją w wykonywania pracy zarobkowej. Wskazany przepis wprost wskazuje, że rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej następuje w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Tym samym ustawodawca zadecydował, że ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne mogą tylko te podmioty (jednocześnie należące do kręgu wskazanego w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 powołanej ustawy), które z racji charakteru wykonywanej opieki nad osobą niepełnosprawną nie są w stanie podjąć/wykonywać jakiejkolwiek pracy, choćby w niepełnym wymiarze. W związku z powyższym Sąd zauważa, że samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności podopiecznego (tu: matki skarżącego) nie jest decydujące dla przyznania prawa do świadczenia. Innymi słowy, opieka nad niepełnosprawnym nie oznacza niemożliwości dalszego wykonywania pracy przez opiekuna. Podobne stanowisko prezentuje orzecznictwo sądów administracyjnych, o czym poniżej. W okolicznościach niniejszej sprawy bezspornym pozostaje stan zdrowia matki skarżącego, a także zakres wykonywanych czynności przez skarżącego w ramach opieki nad matką. Zakres deklarowanej przez skarżącego opieki został opisany w wywiadzie i w oświadczeniu złożonym przez samego skarżącego. Czynności opiekuńcze miały obejmować takie czynności jak: wyżywienie, pranie, sprzątanie, ubieranie, pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, zapewnienie wizyt lekarskich, wykupywanie lekarstw, odzieży, żywności, spacery oraz załatwianie spraw urzędowych. Skarżący oświadczył m.in., że "Jednym z moich częstych zajęć jest naprawa sprzętu, który użytkuje mama np. telefon". (k. 22 akt administracyjnych). W ocenie Sądu rację miał organ II instancji wskazując na brak wykazania związku pomiędzy koniecznym zakresem sprawowanej opieki a niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że wprawdzie ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści wskazanego przepisu wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli, codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Opieka stała ma być bowiem ciągła, nieprzerwana, codzienna, a w niektórych przypadkach wręcz całodobowa (wyroki NSA: z 5 czerwca 2012 r, l OSK 2454/11; z 2 lutego 2017 r., l OSK 2201/15; z 21 lutego 2019 r, l OSK 3964/18; z 7 sierpnia 2019 r, I OSK 4023/18, z dnia 23 października 2020 r, l OSK 1148/20). Istotne jest również, że skarżący jak ustalił organ zaprzestał pracy w 2017 r., podczas gdy jego matka uzyskała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności od 17 maja 2021 r. Logicznie więc organ argumentował, że w tym przypadku nie zachodził bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. W skardze nie wskazano na jakiekolwiek okoliczności konkretyzujące związek pomiędzy stanem zdrowia matki, a koniecznością sprawowania nad nią opieki w takim stopniu aby niemożliwa była praca zarobkowa. Opis wykonywanych czynności opiekuńczych (w tym naprawa telefonu matki) nie uzasadniał stałej obecności skarżącego w domu. Jak wskazał (odwołując się również do poprzednich swoich orzeczeń) Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 3 marca 2022 r., II OSK 1653/21 "(...) świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną matką, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania (wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21)". Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który to materiał pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Organ ten w sposób trafny dokonał również wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. W świetle powyższego zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. Sąd uznał za niezasadny. Wobec powyższego Sąd skargę oddalił na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329).