III SA/Kr 1626/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie WSA Halina Jakubiec WSA Janusz Bociąga Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2015 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 lipca 2014r. nr [ ] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata M. B. - Kancelaria Adwokacka, ul. [ ] kwotę 240 ( dwieście czterdzieści ) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Decyzją z dnia 31 lipca 2014 r. sygn. akt [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013r. poz. 267 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 5 ust. 5 oraz ust. 3 b ustawy z dnia 07.09.2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012 poz. 1228), po rozpoznaniu odwołania S. B. (dalej: skarżący) od decyzji Starosty z dnia [...] 2014 r. znak [...] orzekającej o zatrzymaniu S. B. prawa jazdy kat. A, B, B+E – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie prawnym i faktycznym: Decyzją z dnia [...] 2014 r. znak [...] Starosta orzekł o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy kat. A, B, B+E nr [...], nr druku [...]. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że wniosek o zatrzymanie prawa jazdy skarżącemu złożył Wójta Gminy. Do wniosku została załączona decyzja Wójta Gminy w dniu 8.03.2014r. w sprawie uznania S. B. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W odwołaniu od powyższej decyzji S. B. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji lub o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Staroście. Skarżący zarzuciła, ze decyzja została wydana przedwcześnie, z naruszeniem zasady pogłębiania zaufania do organów państwa oraz zasady uwzględniania słusznego interesu obywateli, a uzasadnienie decyzji nie odpowiada prawdzie, gdyż Starosta nie odniósł się do jego wyjaśnień. Decyzją z dnia 31 lipca 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzje organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powołał art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz wskazał, że w aktach sprawy znajduje się ostateczna decyzja Wójta Gminy z dnia 18.03.2014 r. uznająca skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzja powyższa została doręczona skarżącemu w trybie art. 44 k.p.a., w dniu 11.04.2014 r., i wobec niezaskarżenia jej w terminie 14 dni od dnia otrzymania, decyzja ta stała się ostateczna w dniu 25.04.2014 r. Został także złożony w dniu 29.04.2014 r. wniosek przez uprawniony organ o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu S. B. Spełniona zatem została przesłanka zobowiązująca organ I instancji do zatrzymania dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy. Odnosząc się do zarzutów skarżącego Kolegium wskazało, że nie są one zasadne gdyż organ I instancji wskazał jakie przepisy prawa mają zastosowanie w niniejszej sprawie, a ponadto w piśmie skierowanym do skarżącego w dniu 27.05.2014r. odniósł się do złożonych wyjaśnień i podniesionych przez niego okoliczności. Zatem zaskarżona decyzja nie została wydana przedwcześnie, a jej wydanie wynika wprost z art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Jako bezzasadny organ odwoławczy uznał także zarzut naruszenia zasady pogłębiania zaufania do organów państwa, bowiem skarżący w toku postępowania został pouczony o przysługujących mu uprawnieniach, a ponadto organ I instancji w kierowanej do strony korespondencji informował go o jego sytuacji prawnej w związku z wydaniem ostatecznej decyzji o uznaniu go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie S. B. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi drugiej instancji. Jego zdaniem decyzja SKO wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, który miały istotny wpływ na wynik sprawy. Odniesienie się Starosty do podniesionych przeze niego wyjaśnień i żądań nie w treści decyzji, tylko w odrębnym piśmie jest niezgodne z art. 7, art. 8 i art. 9 oraz art. 107 § 3 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w całości podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Sądy te kontrolują, czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność. Jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia bądź stwierdzenie jego nieważności w trybie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.). Jednocześnie zgodnie z art. 134 p.p.s.a., sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola sądowoadministracyjna, przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria nie wykazała, by zaskarżona decyzja naruszała prawo w sposób uzasadniający jej uchylenie. Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 lipca 2014 r. utrzymująca w mocy decyzję Starosty z dnia [...] 2014 r. orzekającą o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2012r., poz. 1228 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Przed wydaniem decyzji w powyższym trybie organ zobligowany jest zbadać, czy nie zachodzi przesłanka negatywna określona w art. 5 ust. 3a ustawy. Zgodnie bowiem z tym unormowaniem, decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się, jeżeli przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się on w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. W myśl art. 5 ust. 3b ustawy jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając odpis tej decyzji, oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6.06.1997r. - Kodeks karny (Dz. U. nr 88, poz. 553, ze zm.). Na podstawie powołanych powyżej przepisów Wójt Gminy wydał decyzję w dniu [...] 2014 r. o uznaniu S. B. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych (k. 1a kat administracyjnych). W uzasadnieniu tej decyzji wskazał, że bezpośrednio przed wydaniem tej decyzji w okresie ostatnich 6 miesięcy S. B. nie spełnił wymogu określonego w art. art. 5 ust. 3a ustawy tj. nie dokonał wpłat w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów tytułem spłaty zadłużenia alimentacyjnego. Od tej decyzji skarżący nie wniósł odwołania, wobec czego stała się ona prawomocna i ostateczna z dniem 25 kwietnia 2014 r. Następnie Wójt Gminy, działając na podstawie art. 5 ust. 3b ustawy zwrócił się do Starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu – S. B., przedstawiając w załączeniu ww. decyzję z dnia [...] 2014 r. Zgodnie z art. 5 ust. 5 ustawy, na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Z przepisu tego wynika, że decyzja w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy ma charakter związany, ponieważ organ jest zobligowany do wydania nakazu w sytuacji, gdy wystąpiły przesłanki określone tym przepisem. tj. gdy zostanie złożony wniosek pochodzący od organu właściwego dłużnika i gdy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna. Podkreślić należy, że decyzja w przedmiocie zatrzymania prawa w żadnym wypadku nie może być uznana za decyzję uznaniową. Organ orzekając w tym przedmiocie nie jest bowiem uprawniony do dokonywania oceny spełnienia przesłanek określonych w art. 5 ust. 3 ustawy, ani też nie może brać pod uwagę sytuacji osobistej i ekonomicznej dłużnika alimentacyjnego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 3.07.2014 r. o sygn. akt VIII SA/Wa 68/14, dostępny: http//orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać również należy, że przepis art. 5 ust 3b ustawy był przedmiotem badania przez Trybunał Konstytucyjny pod kątem zgodności z ustawą zasadniczą. Wyrokiem z dnia 12.02.2014r. o sygn. akt K 23/10 Trybunał Konstytucyjny orzekł o zgodności tej regulacji z zasadą proporcjonalności wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że celem uchwalenia art. 5 ust. 3b ustawy było zwiększenie stopnia wywiązywania się dłużników z ustalonego sądowo zobowiązania alimentacyjnego. Cel, którym kierował się ustawodawca, wiąże się z ochroną wyrażonych w Konstytucji wartości, które zostały wymienione w art. 18 (ochrona i opieki małżeństwa, rodziny, macierzyństwa i rodzicielstwa), art. 71 ust. 1 (ochrona dobra rodziny i prawa rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietnych i niepełnych, do szczególnej pomocy władz publicznych) i art. 72 ust. 1-3 Konstytucji (ochrona praw dziecka). Trybunał wskazał, że instytucja zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu polega na czasowym zatrzymaniu dokumentu, który zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 5.01.2011r. o kierujących pojazdami (Dz. U. nr 30, poz. 151 ze zm.) stwierdza posiadanie uprawnienia do kierowania określonymi pojazdami na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bądź w ruchu międzynarodowym. Zatem nie jest ona tożsama z zakazem prowadzenia pojazdów, który jest środkiem karnym określonym w art. 39 pkt 3 Kodeksu karnego, orzekanym przez sąd wobec osób skazanych za przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji (spowodowanie katastrofy, bezpośredniego niebezpieczeństwa katastrofy, spowodowanie wypadku, prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego). Dalej Trybunał zauważył, że decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy jest wydawana wobec szczególnej kategorii adresatów. Są nimi rodzice, którzy swoim zachowaniem powszechnie uznawanym za społecznie naganne, nie wykonują wobec dziecka szeregu obowiązków zarówno o charakterze moralnym jak i prawnym. Po pierwsze, nie wykonują wobec dziecka dobrowolnie obowiązku alimentacji, zmuszając drugie z rodziców do podjęcia działań mających na celu ustalenie relacji alimentacyjnych przez wyrok sądu rodzinnego. Po drugie, nie wykonują dobrowolnie wydanego wobec nich prawomocnego wyroku sądowego, ustalającego relacje alimentacyjne – mimo że mają zdolność świadczenia alimentów. Zaznaczono przy tym, że nie można jednoznacznie stwierdzić, że omawiany środek w sposób oczywisty nie spełnia postulatu skuteczności. Ponadto Trybunał dostrzegł prewencyjną funkcję tej instytucji, jako że stanowi ona element pewnego zharmonizowanego systemu składającego się z wielu środków dyscyplinujących. Powyższe względy, w ocenie Trybunału, przemawiają za tym, że środek w postaci zatrzymania prawa jazdy w stosunku do tej kategorii podmiotów, którą są uchylający się od zobowiązań alimentacyjnych dłużnicy, można uznać za konieczny dla osiągnięcia określonego wyżej poziomu skuteczności w realizacji podstawowego celu ustawy alimentacyjnej. Ponadto środek ten nie jest stosowany automatycznie w sytuacji niewywiązywania się dłużnika ze zobowiązań alimentacyjnych, ale jedynie wówczas, gdy dłużnik alimentacyjny uporczywie utrudnia egzekucję lub nie podejmuje żadnej aktywności w celu aktywizacji zawodowej, a proponowane przez właściwe instytucje prace bez uzasadnionej przyczyny odrzuca. Zaznaczono również, że to od zachowania samego dłużnika (polegającego na wykonywaniu obowiązków prawnych) zależy zwrot zatrzymanego prawa jazdy. Tym samym, zdaniem Trybunału, powyższe argumenty łagodzą ocenę dolegliwości przewidzianej przez ustawodawcę i przemawiają za uznaniem, że zakwestionowana instytucja nie stanowi nadmiernej ingerencji w interes prawny dłużnika alimentacyjnego. Związany charakter decyzji wydawanej w trybie art. 5 ust. 5 ustawy, uniemożliwia organowi badanie zasadności uznania skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, jego sytuacji rodzinnej, majątkowej czy zdrowotnej. W konsekwencji okoliczności te nie mają znaczenia w postępowaniu w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy. Nie mają także znaczenia zarzuty podnoszone przez skarżącego w odwołaniu decyzji co do przedwczesności wydania przedmiotowej decyzji, czy też wcześniej co do prawidłowości doręczenia mu decyzji o uznaniu go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Jak już wcześniej bowiem wskazano, decyzja Wójta Gminy z dnia [...] 2014r. jest ostateczna, nie została przez skarżącego wzruszona i na podstawie art. 5 ust. 3b Wójt miał obowiązek skierować wniosek do Starosty o zatrzymanie skarżącemu prawa jazdy. Podkreślić również należy, że zgodnie z art. 5 ust. 6 ustawy uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, gdy: 1) ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3, oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub 2) nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego. Zatem mając na względzie treść powyższego przepisu należy stwierdzić, że to od skarżącego zależy, czy i kiedy decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy zostanie uchylona. Uwzględniając powyższe okoliczności Sąd uznał, ze organy obu instancji szczegółowo i wnikliwie rozpoznały całokształt sprawy, dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych oraz prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego, co szczegółowo wyjaśniły w uzasadnieniu decyzji. Zarzuty skargi okazały się zatem bezzasadne, a Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie stwierdził również, by zaskarżona decyzja była dotknięta innymi wadami uzasadniającymi jej uchylenie. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznając kontrolowaną decyzję za zgodną z prawem, na podstawie art. 151 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.