III SA/Kr 1637/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Jakimowicz (spr.) Sędziowie WSA Dorota Dąbek WSA Maria Zawadzka Protokolant specjalista Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności finansowych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata W. I. Kancelaria Adwokacka ul. [...] w K kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 28 października 2015 r., nr: [...], działając na podstawie art. 2 pkt 9 i art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.: Dz.U. z 2015 r., poz. 859 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania J. B. od decyzji Burmistrza z dnia [...] 2015 r., nr [...], odmawiającej umorzenia należności finansowych powstałych w wyniku wypłaconych zaliczek alimentacyjnych przez Ośrodek Pomocy Społecznej na rzecz osób uprawnionych, tj. A. R. i N. R., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że decyzją z dnia [...] 2015 r. Burmistrz orzekł o odmowie umorzenia należności finansowych powstałych w wyniku wypłaconych zaliczek alimentacyjnych przez Ośrodek Pomocy Społecznej na rzecz osób uprawnionych, tj. A. R. i N. R. Organ pierwszej instancji wskazał, że J. B. odbywa obecnie karę pozbawienia wolności. W dniu 31 sierpnia 2015 r. pracownik socjalny przeprowadził w Zakładzie Karnym w W wywiad środowiskowy, z którego wynika, że J. B. jest odpłatnie zatrudniony w ZK, co daje możliwość częściowej spłaty powstałej zaległości. Ponadto zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1,2 i 4 ustawy, w przypadku, gdy egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest przynajmniej częściowo skuteczna. Z dokumentacji posiadanej przez organ wynika, że egzekucja świadczeń w niniejszej sprawie jest bezskuteczna, a zatem przepis art. 30 ust 1 ustawy nie znajduje zastosowania. Odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji wniósł J. B. W odwołaniu wyraził niezadowolenie z treści decyzji i wniósł o umorzenie zaległości w całości lub w części wraz z odsetkami. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania i analizie akt sprawy stwierdziło, że zaskarżona decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Wskazano, że zgodnie z art. 30 ust.1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 859 ze zm.) organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna, przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna, przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna, przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Zgodnie z art. 30 ust 2 ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Ustęp 3 powołanego artykułu stanowi, iż umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej. Kolegium podkreśliło, że zaskarżona decyzja wydana została przez Burmistrza, a zatem organ właściwy dłużnika. Postępowanie to dotyczy zatem zastosowania przepisu art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Na marginesie zaznaczono, że w niniejszej sprawie organem właściwym wierzyciela jest Wójt Gminy, który orzekał w sprawie dot. umorzenia należności alimentacyjnych w oparciu o art. 30 ust 2 ustawy. Z akt sprawy wynika, że przeciwko dłużnikowi prowadzona jest egzekucja przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym (sygn. akt: [...]). Z uwagi na jej bezskuteczność, A. R. od dnia 1 października 2008 r., pobiera świadczenia z funduszu alimentacyjnego, na dzieci N. R. i A. R. Z akt sprawy wynika, że J. B. nie regulował swoich zobowiązań alimentacyjnych. Tym samym J. B. nie spełnia przesłanek o których mowa w art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wyjaśniono, że przepis art. 30 ust. 1 ustawy daje możliwość organowi właściwemu dłużnika umorzenia należności o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, niemniej jednak, aby organ mógł rozważyć taką możliwość, dłużnik musi choć częściowo wypełniać swój obowiązek alimentacyjny. Tymczasem egzekucja wobec J. B. była całkowicie bezskuteczna. Organ właściwy dłużnika nie może zatem zastosować przepisu art. 30 ust. 1 ustawy. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 października 2015 r., nr: [...] złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie J. B. W skardze wyraził niezadowolenie z treści decyzji, podnosząc, że egzekucja komornicza występowała w okresach, gdy miał zatrudnienie w kolejnych zakładach karnych tj. w Zakładzie Karnym we W, w zakładzie Karnym w J i w zakładzie Karnym w W, tj. w latach 2005-2006, 2007-2008 i w 2014-1015. Ponadto wskazał, że ustawa pozwala na uznaniowe umorzenie należności. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2014 r., poz. 1647), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.). Zgodnie z treścią art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04). Istotą problemu w realiach niniejszej sprawy jest odpowiedź na pytanie, czy organy w sprawie prawidłowo zastosowały art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.: Dz.U. z 2015 r., poz. 859 ze zm.). Nie ulega bowiem wątpliwości, że podstawę materialnoprawną wyznaczającą granice sprawy zakończonej zaskarżoną decyzją stanowi właśnie norma zawarta w powyższym przepisie. W zakresie właściwości Burmistrza jako organu właściwego dłużnika pozostawało rozpoznanie wniosku J. B. z dnia 13 listopada 2013 r. w zakresie umorzenia należności powstałych na skutek wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na co wskazano również w ostatecznym postanowieniu Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 16 lipca 2-015 r., znak: [...] rozstrzygającym spór kompetencyjny pomiędzy Burmistrzem a Wójtem Gminy. Zgodnie z cyt. art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, "Organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów". Trafnie organy obydwu instancji przyjęły, że nie są spełnione przesłanki wynikające z powyższego unormowania w sytuacji, gdy egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego nie jest skuteczna. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 kwietnia 2011 r., I OSK 31/11, odnośnie do różnic w regulacji wynikających z art. 16 ustawy z 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej i art. 30 ust. 1 i 2 nowej ustawy dotyczących umożliwienia umorzenia należności pod rządami ustawy z 2005 r. i nowych regulacji dotyczących możliwości umorzenia należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych po dniu 1 października 2008r., uznał za uzasadnione, w odniesieniu do zaległości dłużników alimentacyjnych z tytułu wypłaconych zaliczek, wprowadzenie w art. 30 ust. 1 ustawy z 2007 r. dodatkowych kryteriów, od spełnienia których uzależnione jest umorzenie należności. Wprowadzając instrument w postaci zróżnicowania wielkości umorzenia ustawodawca stworzył zachętę dla dłużników, aby zmobilizować ich do systematycznego regulowania ciążących na nich zobowiązań. Instytucja ta znajduje także pełne uzasadnienie w zasadzie sprawiedliwości społecznej, wyrażającej się w tym, aby osoby zobowiązane do dostarczania środków utrzymania dla osób najbliższych nie przerzucały tego ustawowego obowiązku na inne podmioty. W sytuacji zatem, gdy egzekucja jest bezskuteczna, nie ma podstaw do stosowania wobec dłużnika alimentacyjnego ulgi w postaci umorzenia należności. Obowiązkiem organów jest zatem wyjaśnienie czy egzekucja należności była skuteczna, a po przekonującym udowodnieniu tej kwestii wydanie decyzji w oparciu o art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Tymczasem w niniejszej sprawie organy obydwu instancji ograniczają się do stwierdzenia, że z dokumentacji sprawy wynika, że egzekucja świadczeń alimentacyjnych jest bezskuteczna, co jednak – niezależnie od tego, że w sprawie istotna jest kwestia skuteczności egzekucji w określonym czasie i wysokości, a nie jej bezskuteczność - nie znajduje jednoznacznego poparcia w aktach sprawy. W aktach tych brak stosownej dokumentacji potwierdzającej stanowisko organu, w tym np. stosownego zaświadczenia komornika sądowego, znajduje się natomiast zaświadczenie z dnia 27 sierpnia 2015 r. Dyrektora Zakładu Karnego, z którego wynika, że skarżący od sierpnia 2014 r. do lipca 2015 r. otrzymywał wynagrodzenie za wykonywaną pracę, które w określonych częściach objęte było zajęciem komorniczym, co może wskazywać na częściową skuteczność egzekucji. W aktach sprawy brakuje również dokumentacji pozwalającej ustalić wysokość alimentów, do jakich zobowiązany jest skarżący. Oparcie ustaleń w tym zakresie na treści wcześniejszych decyzji wydawanych w sprawie przez organy jest dla rozstrzygnięcia sprawy niewystarczające. Zgodnie z treścią art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W przedmiotowej sprawie należy stwierdzić, iż wskazane wyżej uchybienia w zakresie realizacji zasady prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) i zasady przekonywania (art. 11 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a.) dotyczą decyzji organów obydwu instancji i nie mogą być konwalidowane w postępowaniu przed organem drugiej instancji, gdyż działanie takie naruszałoby zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. W związku z tym uchylenie również decyzji organu pierwszej instancji jest niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. W tym stanie rzeczy - mając na uwadze treść art. 145 § 1 pkt 1c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270), zgodnie z którym sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy – należało uchylić decyzje organów obydwu instancji. Wymienione uchybienia organów administracji w zakresie niewyjaśnienia, czy egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego była czy też nie była skuteczna i w braku przekonującego przedstawienia stanowiska w tym zakresie w uzasadnieniach decyzji obydwu instancji – które to uchybienia należy w toku dalszego postępowania wyeliminować poprzez przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego we wskazanym wyżej przez sąd kierunku – miały istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem w sposób bezpośredni zdeterminowały treść merytorycznego rozstrzygnięcia, które na tym etapie postępowania administracyjnego było przedwczesne. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (t.j.: Dz.U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.), określając ich wysokość na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461) w związku z § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2015 r., poz. 1801).