III SA/Kr 164/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Michna Asesor WSA Marta Kisielowska Protokolant specjalista Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 października 2024 r. sprawy ze skargi Ł. M. na decyzję nr 1/2024 Komendanta Wojewódzkiego Policji w Krakowie z dnia 17 stycznia 2024 r., znak AG.SNM.M.2213.1.2024 w przedmiocie opróżnienia lokalu mieszkalnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata P. G. tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Komendant Miejski Policji w Krakowie decyzją z dnia 8 grudnia 2023 r. nr 1067/2023 nakazał skarżącemu opróżnienie z osób i rzeczy lokalu mieszkalnego na os. P. [...] w K. W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją nr 4/91 Komendanta Rejonowego Policji Kraków-Wschód z dnia 15 stycznia 1991 r. lokal mieszkalny na os. P. [...] w K., przydzielono K. M. Do zamieszkiwania wraz z nim zostali uprawnieni byli: Z. M. (żona), skarżący (syn) oraz córka – J. M. Lokal pozostaje w dyspozycji Komendanta Miejskiego Policji w Krakowie. W dniu 12 stycznia 2023 r. zmarł K. M., a w przedmiotowym lokalu pozostał syn - skarżący, który nie posiada uprawnień do świadczeń emerytalno-rentowych z MSWiA. Komendant podkreślił, mając na uwadze stan faktyczny sprawy, że zajmowanie lokalu przez skarżącego jako osobę nieuprawnioną w resorcie spraw wewnętrznych skutkuje wydaniem ww. decyzji o opróżnienie lokalu mieszkalnego bez prawa do innego lokalu mieszkalnego. W odwołaniu skarżący wniósł o zawieszenie postępowania do czasu polepszenia stanu zdrowia, względnie o zmianę decyzji i umorzenie postępowania w tym zakresie. Podkreślił, że aktualnie jego stan zdrowia nie pozwala na zmianę lokalu mieszkalnego. Zdaniem skarżącego, wydanie decyzji o opróżnieniu lokalu mieszkalnego narusza zasady współżycia społecznego oraz jego prawa jako osoby schorowanej i samotnej. Komendant Wojewódzki Policji w Krakowie decyzją z dnia 17 stycznia 2024 r. nr AG.SNM.M.2213.1.2024 utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał na mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa wyjaśniając, że przedmiotowy lokal mieszkalny, przydzielony K. M. należy do kategorii mieszkań, o których mowa w art. 90 ustawy o Policji. Krąg osób uprawnionych do lokalu mieszkalnego, pozostającego w dyspozycji organów Policji jest zawężony i wyczerpująco wymieniony w art. 89 ustawy o Policji oraz ustawie z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2023 r., poz. 1834), której postanowienia art. 29 ust. 1 i 2 dają prawo do zajmowania takich mieszkań emerytom i rencistom policyjnym oraz członkom rodzin uprawnionym do renty rodzinnej po funkcjonariuszach, którzy w chwili śmierci spełniali warunki wymagane do uzyskania emerytury lub renty policyjnej oraz po zmarłych emerytach lub rencistach. Skarżący nie posiada natomiast uprawnień emerytalno-rentowych przyznanych przez Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA. Ponadto, organ podkreślił mając na uwadze art. 95 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji, że wydanie decyzji o opróżnieniu lokalu mieszkalnego w sytuacji zajmowania go przez osobę bez tytułu prawnego - co wystąpiło w niniejszej sprawie - było obligatoryjne. Końcowo Komendant dodał, że opróżnienie lokalu mieszkalnego zajmowanego przez osobę nieuprawnioną leży również w interesie społecznym. Bez wątpienia bowiem w interesie społecznym i słusznym interesie obywateli leży zapewnienie bezpieczeństwa i porządku publicznego na terenie podległym Komendantowi Miejskiemu Policji w Krakowie. W tym celu niezbędne jest zapewnienie podległym policjantom mieszkań służbowych, zwiększy to bowiem efektywność funkcjonariuszy i ich gotowość do służby dla dobra obywateli. Przedmiotowa decyzja ma na celu zatem opróżnienie lokalu przeznaczonego dla policjantów i przydzielenie go policjantowi, jej wydanie leży więc w interesie społecznym polegającym na zapewnieniu bezpieczeństwa i porządku publicznego. Nie zgadzając się z ww. rozstrzygnięciem Komendanta Wojewódzkiego Policji skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W jej treści wskazał na swoją trudną sytuację zdrowotną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W piśmie procesowym z dnia 10 października 2024 r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy, wniósł m.in. o zawieszenie postępowania do dnia uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie wszczęte z wniosku skarżącego o ustalenie renty rodzinnej po ojcu. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podał, że pouczył skarżącego o możliwości złożenia wniosku o przyznanie renty rodzinnej, ale sam wniosek złożył skarżący, w związku z czym pełnomocnik nie mógł ustalić numeru sprawy, a skarżącemu się to nie udało. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) dalej - p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja Komendanta Wojewódzkiego Policji w Krakowie z dnia 17 stycznia 2024 r. została wydana bowiem przedwcześnie. Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2023 r., poz. 171 z późn. zm.) – dalej ustawa. Zgodnie z art. 95 ust. 3 pkt 3 ustawy, decyzję o opróżnieniu lokalu mieszkalnego wydaje się w przypadku zajmowania lokalu mieszkalnego, o którym mowa w art. 90, przez policjanta lub członków jego rodziny albo inne osoby - bez tytułu prawnego. Stosownie natomiast do art. 90 ustawy, na lokale mieszkalne dla policjantów przeznacza się lokale będące w dyspozycji ministra właściwego do spraw wewnętrznych lub podległych mu organów. Wyjaśnić należy, że pojęcie tytułu prawnego do lokalu pozostającego w dyspozycji Policji należy rozumieć w znaczeniu przepisów ustawy o Policji. Tytułem prawnym do lokalu będzie decyzja o jego przydziale, a nie umowa najmu czy zameldowanie w lokalu. Zgodnie bowiem z art. 97 ust. 5 ustawy, przydział i opróżnianie mieszkań oraz załatwianie spraw, o których mowa w art. 91, art. 92, art. 94 i art. 96 ust. 2 - 4, następuje w formie decyzji administracyjnej. Do lokalu pozostającego w dyspozycji Policji nie mają zastosowania przepisy Kodeksu cywilnego, w tym art. 691 § 1 k.c. (wstąpienie w stosunek najmu po śmierci najemcy). Lokale, o których mowa w art. 90 ustawy służą realizacji prawa policjanta w służbie stałej do lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której pełni służbę lub w miejscowości pobliskiej, z uwzględnieniem liczby członków rodziny oraz ich uprawnień wynikających z przepisów odrębnych (art. 88 ust. 1 ustawy). Członkowie rodziny policjanta, o których mowa w art. 89 tej ustawy, których uwzględnia się przy przydziale lokalu mieszkalnego, pozostający z policjantem we wspólnym gospodarstwie domowym, własnego tytułu prawnego nie uzyskują, posiadają wyłącznie uprawnienie pochodne wobec tytułu prawnego funkcjonariusza, do zamieszkiwania w lokalu. W przypadku natomiast zwolnienia funkcjonariusza ze służby lub też jego śmierci przepisy ustawy z 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U.2023.1280) określają kto może uzyskać prawo do lokalu mieszkalnego. Zgodnie z treścią przepisu art. 29 ust. 1 ustawy z 18 lutego 1994 r. funkcjonariusze zwolnieni ze służby, uprawnieni do policyjnej emerytury lub renty, mają prawo do lokalu mieszkalnego będącego w dyspozycji odpowiednio ministra właściwego do spraw wewnętrznych, Ministra Sprawiedliwości lub podległych im organów, albo Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Szefa Agencji Wywiadu, Szefa Służby Kontrwywiadu Wojskowego i Szefa Służby Wywiadu Wojskowego w rozmiarze przysługującym im w dniu zwolnienia ze służby. Do mieszkań tych stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące lokali mieszkalnych dla funkcjonariuszy. Ustęp 2 stanowi, iż prawo do lokalu mieszkalnego, określone w ust. 1, przysługuje również członkom rodzin uprawnionym do renty rodzinnej po funkcjonariuszach, którzy w chwili śmierci spełniali warunki wymagane do uzyskania emerytury lub renty policyjnej oraz po zmarłych emerytach i rencistach. Podkreślić należy, że przedmiotowa decyzja o opróżnieniu lokalu mieszkalnego jest decyzją związaną - w nin. sprawie zależy od posiadania przez skarżącego prawa do renty rodzinnej. Zdaniem Sądu, organ mając zatem na uwadze powyższą zależność, powinien w pierwszej kolejności po uzyskaniu informacji o śmierci byłego funkcjonariusza policji poinformować o niej skarżącego, działając zgodnie z zasadami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) - dalej k.p.a., w tym m.in. z zasadą z art. 79a k.p.a. W myśl tego przepisu, w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. W terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1 (art. 79a § 2 k.p.a.). W orzecznictwie wskazuje się, że przepis art. 79a k.p.a. stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy (por. wyrok NSA z 17 lutego 2023 r., I GSK 1344/22). Organ winien także zawiesić postępowanie stosownie do art. 97 § 4 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ. Co więcej, mając na uwadze znaną organowi sytuację skarżącego, przede wszystkim jego chorobę, organ mógł zgodnie z art. 100 § 1 k.p.a. nie tylko wezwać skarżącego do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie renty rodzinnej w oznaczonym terminie, ale także mógł sam wystąpić z takim wnioskiem do organu rentowego. W niniejszej sprawie z niewiadomych powodów organ I instancji poinformował o występującej zależności między przyznaniem lokalu, a rentą rodzinną jedynie matkę skarżącego, natomiast nie poinformował o tym samego zainteresowanego. Ponieważ Sąd powziął informację, że skarżący wystąpił o przyznanie renty rodzinnej (z pisma pełnomocnika skarżącego ustawionego w ramach prawa pomocy), to rzeczą organu odwoławczego zobowiązanego do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy, po otrzymaniu akt sprawy, będzie zawiesić postępowanie do czasu rozpoznania wniosku o rentę rodzinną, a dopiero po jego rozpoznaniu, podjąć postępowanie i w zależności od wyniku tego postępowania rozstrzygnąć sprawę w przedmiocie ww. lokalu. Mając na względzie powyższe uchybienia, Sąd stwierdził zatem, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania – art. 7, art. 77, 97 § 4 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na treść decyzji. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa i jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2024 r., poz. 763).