III SA/Kr 1644/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marasek-Zybura Sędziowie Sędzia WSA Czarny-Drożdżejko Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 kwietnia 2024 roku sprawy ze skargi K. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 stycznia 2023 r., znak: 010070/680/6318516/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia dobry start uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji Zaskarżoną decyzją z 10 stycznia 2023 r. znak 010070/680/6318516/2022 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 20 września 2022 r. odmawiającej przyznania K. S. (dalej: "skarżący") świadczenia "dobry start" na córkę M. S. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Skarżący 1 lipca 2022 r. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie świadczenia "dobry start" na rok szkolny 2022/2023 na córkę. Decyzją z 20 września 2022 r. ZUS odmówił przyznania świadczenia skarżącego z powodu braku sprawowania przez skarżącego opieki nad dzieckiem. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił wadliwe ustalenie faktyczne polegające na przyjęciu, że skarżący nie sprawuje opieki nad dzieckiem, naruszenie przepisów u.p.w.d. oraz k.p.a. Skarżący podniósł, że opiekuje się dzieckiem naprzemiennie z matką, mieszkają pod tym samym adresem. Pomiędzy skarżącym, a matką dziecka toczy się postępowanie rozwodowe, nie zapadło jednak prawomocne rozstrzygnięcie w kwestii opieki. Decyzją z dnia 10 stycznia 2023 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia wskazał, że na podstawie zgromadzonej dokumentacji stwierdzono, że brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, ponieważ wyrokiem Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 21 lipca 2021 r. orzeczono rozwód skarżącego oraz powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej matce dziecka, a władzę rodzicielską skarżącego ograniczono do współdecydowania o w istotnych sprawach dotyczących dziecka. Wyrokiem zostały określone kontakty skarżącego z dzieckiem, które nie dają podstaw do przyjęcia, że opieka ma charakter opieki naprzemiennej. Organ wskazał, że jest związany treścią wyroku, a skarżący nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających faktyczną opiekę nad dzieckiem. Z akt sprawy wynika, że 1 lipca 2022 r. wniosek o przyznanie świadczenia "dobry start" złożyła też matka dziecka, którą pismem z 20 września 2022 r. poinformowano o przyznaniu świadczenia "dobry start" na córkę. W skardze na decyzję Prezesa ZUS skarżący zarzucił: 1/ błąd ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że drugi z rodziców sprawuje władzę rodzicielską nad córką; 2/ zaniedbanie w ustaleniu stanu faktycznego polegające na braku postępowania wyjaśniającego, o którym mowa w § 28 rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "dobry start"; 3/ naruszenie przepisów k.p.a. W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz wydanie nowej w oparciu o ustalony stan faktyczny i przepisy prawa. Skarżący podniósł, że wyrok rozwodowy jest nieprawomocny w zakresie opieki nad małoletnią, skarżący złożył od niego apelację, a sprawa jest w toku pod sygnaturą [...]. Nadmienił, że ZUS mógł bez przeszkód uzyskać informacje o stanie faktycznym odnośnie sprawowania opieki nad córką ponieważ dozór nad rodziną sprawuje kurator. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymał stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji oraz wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., co oznacza, że jeżeli sąd administracyjny dostrzega naruszenie prawa w zaskarżonej decyzji, to niezależnie od argumentów skarżącego, tenże sąd administracyjny uprawniony jest do uwzględnienia skargi. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługiwała na uwzględnienie. W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że prawomocnym wyrokiem WSA w Krakowie z 13 czerwca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 101/23, w sprawie ze skargi skarżącego, uchylono decyzje organu obu instancji w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. Zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Z uwagi na powyższe oraz zbieżność przesłanek przyznania obu świadczeń w stanie faktycznym obu spraw (art. 22 ustawy o Pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz § 28 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start"), zasadnym było przywołanie (w odpowiednim zakresie) argumentacji Sądu zawartej w ww. wyroku, którą orzekający w niniejszej sprawie Sąd w pełni aprobuje. Materialnoprawną podstawę decyzji podlegających kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie stanowiły przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (Dz.U. z 2021 r., poz. 1092). W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy niewątpliwie ustalono, że skarżący mieszka wraz z córką i matką dziecka pod tym samym adresem. Wniosek o świadczenie "dobry start" skarżący i matka dziecka złożyli tego samego dnia tj. 1 lipca 2022 r. Świadczenie zostało przyznane matce dziecka. Jednocześnie wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z 21 lipca 2021 r., sygn. akt [...] orzekający min.: rozwód między skarżącym, a matką dziecka, powierzający wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią matce i ograniczający władzę rodzicielską skarżącego do współdecydowania w istotnych sprawach dziecka oraz ustający kontakty skarżącego z córką (które nie dają podstawy do przyjęcia, że opieka ma charakter opieki naprzemiennej) - nie jest prawomocny. Organ odwoławczy, mimo podniesionych w odwołaniu twierdzeń, że skarżący sprawuje opiekę nad dzieckiem naprzemiennie z matką dziecka (dzień w dzień) oraz, że ww. wyrok z 21 lipca 2021 r., sygn. akt [...] nie jest prawomocny, w pełni oparł swoje rozstrzygnięcie o treść wyroku nie dokonując żadnych innych ustaleń faktycznych. W ocenie Sądu Prezes ZUS przedwcześnie odmówił przyznania skarżącemu prawa do świadczenia "dobry start". Zgodnie z § 28 cyt. wyż. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia "dobry start", świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie dobry start wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku ustalenie prawa do świadczenia "dobry start" przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia "dobry start" w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Z okoliczności sprawy wynika, że wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie orzekający rozwód rodziców małoletniej oraz określający kontakty skarżącego z córką nie jest prawomocny - nie został opatrzony w klauzulę prawomocności. Dodatkowo skarżący podnosił, że wyrok został przez niego zaskarżony do Sądu Apelacyjnego w Krakowie. Tymczasem, jedynie wyrok prawomocny zgodnie z treścią art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1805 ze zm.), wiąże strony, sąd który go wydał oraz inne sądy i inne organy państwowe i organy administracji publicznej. Zdaniem Sądu, skoro nie zostało wydane prawomocne orzeczenie regulujące opiekę nad małoletnią, konieczne było ustalenie przez organ, który z rodziców tę opiekę sprawuje. Sytuacja bowiem, w której oboje rodzice składają wniosek o przyznanie świadczenia obliguje organ do przeprowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność tego, który z rodziców sprawuje opiekę nad dzieckiem, dopiero bowiem ustalenie, że opieka jest sprawowana równocześnie przez oboje rodziców daje organowi podstawę do stwierdzenia, że świadczenie powinno być wypłacone temu z rodziców, który pierwszy złożył wniosek. Podkreślić należy, że w toku niniejszego postępowania zaniechano jakiekolwiek postępowania, mającego na celu ustalenie, który z rodziców sprawuje opiekę nad małoletnią, czy też rodzice sprawują tę opiekę wspólnie. Należy wskazać, że uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. ma miejsce wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (tak: wyrok NSA z 27.04.2020, II OSK 445/19). W ocenie Sądu organy nie ustaliły kluczowych dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy - z którym z rodziców zamieszkuje małoletnia oraz, na czyim utrzymaniu pozostaje (por. art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.w.d.), a nadto oparły dokonane w sprawie ustalenia na nieprawomocnym wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie, co również czyni zasadnym zarzut naruszenia przez organ przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpatrując sprawę organ ustali, jak wyglądała kwestia sprawowania opieki nad małoletnią i w zależności od dokonanych ustaleń podejmie rozstrzygnięcie w sprawie. Jednocześnie w razie ustalenia, że rodzice małoletniej równocześnie sprawowali opiekę nad dzieckiem konieczne będzie ustalenie, który z nich w dniu 1 lipca 2022 r. pierwszy złożył wniosek. Konieczne też będzie ustalenie, czy istnieje prawomocne orzeczenie sądu regulujące kwestię władzy rodzicielskiej i kontaktów z dzieckiem. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Sprawa została rozstrzygnięta w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym wobec wniosku pełnomocnika organu oraz braku wniosku strony o przeprowadzenie rozprawy.