III SA/Kr 1645/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.) Protokolant Starszy Referent Monika Tuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2025 r. sprawy ze skargi M. S. na czynność Wójta Gminy S. z dnia 20 sierpnia 2024 r., znak PSP.Z.4241.4.2024 w przedmiocie zorganizowania dowozu dziecka do szkoły I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; II. zasądza na rzecz skarżącej M. S. od Wójta Gminy S. 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z 26 lipca 2024 r. M. S. (dalej: "skarżąca") zwróciła się do Wójta Gminy S. z wnioskiem o zorganizowanie dowozu syna K. do Publicznej Szkoły Podstawowej w Z. Oświadczyła, że nie jest zainteresowana zwrotem kosztów dojazdu, ponieważ nie jest w stanie codziennie dowozić dziecka do szkoły osobiście. Pismem z 20 sierpnia 2024 r. skarżąca została poinformowana o przyznaniu zwrotu kosztów przejazdu syna i opiekuna środkami komunikacji publicznej z miejsca zamieszkania dziecka do Publicznej Szkoły Podstawowej [...] w Z., a także o przyznaniu zwrotu kosztów dla opiekuna dziecka na trasie środkami komunikacji publicznej. Podstawę prawną przyznania zwrotu kosztów stanowiły przepisy art. 31 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 737, ze zm. dalej: "p.o."). W uzasadnieniu wskazano, że syn skarżącej od 1 września 2024 r. został zapisany do Oddziału Przedszkolnego w Publicznej Szkole Podstawowej [...] w Z., ma 6 lat, a droga przejazdu z domu do placówki wynosi 3,8 km, z tego względu obowiązkiem Gminy jest zapewnienie bezpłatnego transportu dziecka i opiekuna środkami komunikacji publicznej. Podkreślono, że w wyniku zawartego kompromisu społeczności szkolnej większość rodziców podjęła decyzję o zapewnieniu dzieciom dowozu do Publicznej Szkoły Podstawowej w Z. we własnym zakresie, za zwrotem kosztów. Z notatki służbowej z 30 września 2024 r. wynika, że skarżąca została poinformowana, że zwrot kosztu dowozu będzie należał się jedynie młodszemu synowi skarżącej. Skarżącą poproszono o wskazanie numeru konta, na które będą przelewane środki. Skarżąca wskazała numer konta, złożyła oświadczenie o dojazdach do szkoły, odmówiła jednak podpisania notatki. Z oświadczenia skarżącej wynika, że we wrześniu 2024 r. były wykonywane przejazdy na trasie z miejsca zamieszkania do Publicznej Szkoły Podstawowej i z powrotem przez syna skarżącej z opiekunem, łącznie w 21 dniach. Za miesiąc wrzesień zwrócono skarżącej kwotę 399,70 zł. Z dołączonej do akt notatki służbowej z 26 października 2017 r. wynika, że w czasie spotkania dyrektora Szkoły Podstawowej w Z. z rodzicami uczniów w sprawie organizacji dowozu uczniów do szkoły, obecnym na spotkaniu rodzicom (w tym skarżącej) zakomunikowano, iż szkoła deklaruje zwrot kosztów dojazdu dzieci środkami komunikacji publicznej, jeżeli dowożenie zapewnią rodzice, a do ukończenia przez dziecko 7 lat, także zwrot kosztów dojazdu opiekuna dziecka środkami komunikacji publicznej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca wniosła o uznanie obowiązku Wójta Gminy S. do zapewnienia synowi skarżącej i opiekunowi dojazdu z miejsca zamieszkania do Szkoły Podstawowej w Z., ewentualnie o uchylenie dokonanej z upoważnienia Wójta przez dyrektora Publicznej Szkoły Podstawowej [...] odmowy zapewnienia dowozu do szkoły wraz z opiekunem i przyznaniu zwrotu kosztów przejazdu syna skarżącej wraz z opiekunem. Skarżąca wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania oraz przeprowadzenie dowodów wskazanych w treści skargi. Podniosła, że zwrot kosztu dojazdu stanowi wykonanie ciążącego na Gminie obowiązku tylko wówczas, gdy rodzice zdecydują się na dowożenie dziecka do szkoły. Tymczasem, skarżąca wskazała, że nie ma możliwości towarzyszenia dziecku w dotarciu do szkoły każdego dnia. W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy S. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej czynności. Wójt Gminy S. podniósł, że wśród rodziców dzieci uczęszczających do Publicznej Szkoły Podstawowej [...] w Z. został przyjęty kompromis społeczny, zgodnie z którym rodzice dowożą dzieci do szkoły samodzielnie za zwrotem kosztów. Wspólnota jest niewielka i organizacja dowozu dzieci do szkoły nie jest możliwa, ponieważ przewoźnicy mogą otrzymać wynagrodzenie wyłącznie za zrealizowane kursy. Tymczasem, we wspólnocie tylko skarżąca zadeklarowała wolę korzystania z przewozów. Wójt Gminy S. podkreślił, że skarżąca nie może oczekiwać odbioru dziecka spod domu, ponieważ to Gmina ma możliwość wyznaczenia punktu odbioru dzieci. Podkreślił, że odbiór może odbywać się tylko na przystankach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest podgląd, że odmowa zapewnienia uczniom dojazdu do placówki oświatowej jest czynnością w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Odmowa niewątpliwie dotyczy uprawnień wynikających z przepisów prawa administracyjnego, tj. Prawa oświatowego. Jest ona zatem zaskarżalna skargą do sądu administracyjnego (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 4 października 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1699/21 i cytowane tam orzecznictwo). Zaskarżoną czynnością Wójt Gminy S. odmówił zapewnienia synowi skarżącej dowozu do szkoły i opieki na czas przejazdu, przyznając zwrot kosztów przejazdu dla dziecka i opiekuna na trasie z miejsca zamieszkania do Publicznej Szkoły Podstawowej [...] w Z. Niesporne w sprawie były następujące okoliczności – syn skarżącej w roku szkolnym 2024/2025 uczęszcza do klasy zerowej w Publicznej Szkole Podstawowej [...] w Z., droga przejazdu z domu do szkoły wynosi 3,8 km (przekracza zatem 3 km). Okolicznością sporną w sprawie było, czy w sytuacji funkcjonującego w Gminie S. kompromisu społecznego, zakładającego dowóz dzieci do szkoły przez rodziców za zwrotem kosztów przez Gminę oraz przyznaniu skarżącej zwrotu kosztów przejazdu na trasie do Publicznej Szkoły Podstawowej [....] w Z. dla dziecka i opiekuna, można uznać za wypełnienie obowiązku zapewnienia przez Gminę dowozu dziecka do szkoły, a w konsekwencji wywiązanie się przez Gminę z obowiązków, o których mowa w art.32 ustawy Prawo oświatowe. W ocenie Sądu zaskarżona czynność została podjęta z naruszeniem przepisów ustawy Prawo oświatowe. Zgodnie z art. 32 ust. 3 p.o. sieć publicznych przedszkoli i oddziałów przedszkolnych w publicznych szkołach podstawowych, wraz z publicznymi przedszkolami, oddziałami przedszkolnymi w publicznych szkołach podstawowych i publicznymi innymi formami wychowania przedszkolnego, prowadzonymi przez osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego lub osoby fizyczne, publicznymi innymi formami wychowania przedszkolnego, prowadzonymi przez gminę, niepublicznymi przedszkolami, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych, oddziałami przedszkolnymi w niepublicznych szkołach podstawowych, o których mowa w art. 19 ust. 1 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych, oraz niepublicznymi innymi formami wychowania przedszkolnego, o których mowa w art. 21 ust. 1 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych, powinna zapewniać dzieciom, o których mowa w art. 31 ust. 1, zamieszkałym na obszarze gminy, możliwość korzystania z wychowania przedszkolnego. Droga dziecka spełniającego obowiązek, o którym mowa w art. 31 ust. 4, i dziecka pięcioletniego z domu do publicznego przedszkola, oddziału przedszkolnego w publicznej szkole podstawowej, publicznej innej formy wychowania przedszkolnego, niepublicznego przedszkola, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych, oddziału przedszkolnego w niepublicznej szkole podstawowej, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych, albo niepublicznej innej formy wychowania przedszkolnego, o której mowa w art. 21 ust. 1 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych, w których gmina zapewniła tym dzieciom warunki spełniania tego obowiązku oraz realizacji prawa do korzystania z wychowania przedszkolnego, nie powinna przekraczać 3 km. Jak stanowi art. 32 ust. 5 p.o., jeżeli droga, o której mowa w ust. 3, przekracza 3 km, obowiązkiem gminy jest zapewnienie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dziecka albo zwrot kosztów przejazdu dziecka i opiekuna środkami komunikacji publicznej, jeżeli dowożenie zapewniają rodzice. W doktrynie wskazuje się, że zawarte w powołanym przepisie sformułowanie "zapewniają rodzice" oznacza, że to wyłącznie rodzicom przysługuje prawo wyboru, zaś dla gminy powstają określone obowiązki (czy to zapewnienia transportu i opieki dzieci, czy to refundacji kosztów), od których spełnienia nie może zwolnić się przez "przerzucenie" ich na zainteresowanych. Jeżeli rodzice zapewniają dowóz sami, to przysługuje im jedynie zwrot kosztów przejazdu dziecka i opiekuna. Wyłącznie zawarcie umowy o zwrot kosztów zwalnia gminę z obowiązku zapewnienia dowozu dziecka i przerzucenia tego zadania na rodziców (prawnych opiekunów) (por. M. Pilch, Prawo oświatowe. Komentarz, wyd. III, WKP 2022. W orzecznictwie sądów administracyjnych również podkreśla się, że przepis przewiduje dwie formy realizacji obowiązku gminy zapewnienia uczniom transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły. Pierwszą jest zapewnienie bezpośrednio przez gminę bezpłatnego transportu i opieki, a drugą, która może mieć zastosowanie wtedy, gdy dowożenie zapewniają rodzice - zwrot kosztów przejazdu ucznia i opiekuna, przy czym o wyborze rodzaju obowiązku gminy decydują rodzice dziecka. Innymi słowy, jeżeli dowożenia dziecka do szkoły nie zapewniają rodzice, to wówczas mogą żądać, ażeby gmina zapewniła ich dziecku bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do najbliższej szkoły (wyroki WSA w Bydgoszczy z 5 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Bd 211/08, WSA w Łodzi z dnia 17 stycznia 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 1097/17, WSA w Białymstoku z 27 października 2017 r., sygn. akt II SA/Bk 550/17). Jeśli jednak rodzice zdecydują się na dowożenie dziecka i zapewnienie opieki w czasie przewozu, to gmina zostaje zwolniona z obowiązku zapewnienia bezpłatnego transportu, pod warunkiem, że między gminą a rodzicami dojdzie do zawarcia umowy o zwrocie kosztów dojazdu przez gminę (art. 39a ust. 1 p.o.). Skoro, we wniosku z 26 lipca 2024 r. skarżąca wyraźnie wskazała, że nie jest zainteresowana zwrotem kosztów dojazdu, ponieważ nie jest w stanie dowozić dziecka codziennie do szkoły, należy stwierdzić, że brak było podstaw do przyjęcia przez Wójta Gminy S., że transport zostanie zapewniony przez rodziców. W konwencji, Gmina zobligowana była do zapewnienia transportu dla dziecka skarżącej przez okres roku szkolnego, a zaskarżona czynność została podjęta z naruszeniem przepisów Prawa oświatowego. Należy zwrócić uwagę, że bez znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej czynności pozostaje pobranie przez skarżącą zwrotu kosztów przejazdów za miesiąc wrzesień (w aktach sprawy). Skarżąca konsekwentnie podkreślała, że nie jest w stanie zapewniać codziennego transportu dziecka do szkoły, a jej wolą jest uzyskanie zapewnienie transportu (a nie zwrotu kosztów transportu) od Gminy. W ocenie Sądu, okoliczność pobierania przez skarżącą zwrotu opłat za przejazdy nie może stanowić podstawy do przyjęcia, że skarżąca zdecydowała się na organizację transportu dziecka. Bez znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej czynności pozostaje porozumienie wypracowane przez dyrekcję Szkoły Podstawowej w Z. w 2017 r. (protokół w aktach sprawy) i rodziców dzieci uczęszczających do placówki, ponieważ mocą porozumienia nie można modyfikować treści norm prawnych. Sąd dostrzega, że oczekiwania skarżącej pozostają w sprzeczności z ustaleniami przyjętymi w Gminie S. i z kompromisem wypracowanym przez społeczność, jednakże przepisy p.o. nakładają na Gminę obowiązek zapewnienia transportu zgodnie z wolą rodzica. Równocześnie należy wskazać, że prawidłowe jest stanowisko wyrażone przez Wójta Gminy S., zgodnie z którym na gminie nie spoczywa obowiązek odbioru dzieci spod domu, lecz obowiązek wyznaczenia miejsc zbiórek. Zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r. (I OPS 3/13), obowiązek zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu uczniów, o którym mowa w art. 17 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz 2572 ze zm.), gmina może wykonywać w ten sposób, że wyznaczy miejsca, z których uczniowie są przewożeni do szkoły, z tym że miejsca te nie mogą być w odległości od domu ucznia przekraczającej odległości określone w art. 17 ust. 1 tej ustawy. Należy przyjąć, że pogląd ten pozostaje aktualny również w odniesieniu do przepisów aktualnie obowiązującej ustawy. Mając na względzie powyższe, Sąd stwierdził, że zaskarżona czynność Wójta Gminy S. została podjęta z naruszeniem przepisów ustawy Prawo oświatowe i na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności w punkcie I wyroku, o kosztach postępowania orzekł zgodnie z art. 200 oraz 211 p.p.s.a. w punkcie II wyroku.