III SA/Kr 1665/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2012r na posiedzeniu niejawnym wniosku J. J. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 sierpnia 2012r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. W dniu 30 listopada 2012r. skarżący J. J. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wydaną w przedmiocie kary pieniężnej. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na fakt, iż jego sytuacja finansowa, sytuacja prowadzonej przez skarżącego działalności jest obecnie bardzo ciężka. Wskazuje, iż brakuje mu pieniędzy na opłaty ZUS, podatki, zakup części, naprawy, opłaty za parkingi, przystanki. Dodaje, iż nosi się z zamiarem likwidacji swojej działalności ze względu na wielokrotnie, bezzasadnie nakładane na niego kary i mandaty. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, córką oraz siostrą żony, która pozostaje na jego wyłącznym utrzymaniu i cierpi na chorobę alkoholową. Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawcy jest dochód z prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej w formie firmy transportowej " A" w kwocie około 3100,00 zł. Zarówno małżonka jak i siostra żony są osobami bezrobotnymi. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada on dom o pow. około 68 m2. Skarżący nie wykazuje innych cennych ruchomości ani oszczędności. Natomiast z akt sprawy wynika, iż posiada samochód – autobus marki Mercedes. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał w sposób wystarczający , iż nie jest w stanie uiścić należnego obecnie wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym swoim i najbliższych utrzymaniu. Tym bardziej, iż w aktach sprawy znajduje się już dowód wpłaty przez skarżącego wymaganego na obecnym etapie postępowania wpisu sądowego. Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi oraz ew. innych kosztów sądowych. Nie widzi się zatem podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, a także ustanowienia adwokata z urzędu – szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest jeszcze konieczny - gdyż skarżący posiada dochód z tytułu prowadzonej działalności, a zatem pomimo wykazywanych trudności, generuje zyski, zatrudnia pracowników i działalność ta nadal jest opłacalna. Skarżący opłacił również wymagane wpisy od swoich skarg. Skarżący nie wskazuje również żadnych nadzwyczajnych okoliczności obciążających w sposób znaczny, ponad przeciętny budżet domowy jak np. spłata kredytu czy koszty specjalistycznego leczenia. Skarżący również posiada majątek – dom oraz autobus marki Mercedes, o którym zresztą nie wspomniał w formularzu swego wniosku, natomiast fakt ten wynika z pozostałych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób – w obecnej jego sytuacji majątkowo – bytowej, nie należy. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić zatem starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od obecnie wymaganych kosztów sądowych w formie wpisu sądowego jest nie zasadne, tym bardziej, iż wpisy te zostały już przez skarżącego uiszczone. Konieczność poniesienia ewentualnie wymaganych w przyszłości kosztów postępowania czy kosztów ustanowienia pełnomocnika w przypadku, gdy jego udział będzie obligatoryjny – przy potencjalnym czasie na zgromadzenie środków finansowych na ew. przyszłe koszty, czy potencjalnej możliwości poprawy sytuacji majątkowej strony w przyszłości - obecnie nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).