III SA/Kr 1699/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Pasternak Sędziowie WSA Halina Jakubiec WSA Hanna Knysiak - Molczyk (spr.) Protokolant Starszy referent Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2015 r. sprawy ze skargi B. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 sierpnia 2014 r. nr [ ] w przedmiocie ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych skargę oddala. Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia 7 sierpnia 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej: k.p.a.) utrzymało w mocy decyzję nr [...] Marszałka Województwa z dnia [...] 2014 r. w przedmiocie ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Powyższe rozstrzygnięcia zostały wydane w następujących okolicznościach: Wójt Gminy decyzją nr [...] z dnia [...] 2006 r. przyznał B. C. (dalej: skarżącej) zasiłek rodzinny na okres od 1 września 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. oraz dodatek do tego zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. W dniu 8 listopada 2007 r. skarżąca poinformowała organ, że jej mąż podjął od listopada 2006 r. zatrudnienie na terytorium Królestwa Norwegii, a ona pobierała świadczenie rodzinne do sierpnia 2007 r., gdyż jej mąż nie korzystał z takiego świadczenia w kraju zatrudnienia (starania o wypłatę zasiłku podjął w listopadzie 2007 r.) W związku z ustaleniem, że w sprawie skarżącej zastosowanie znajdują przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ ten decyzją nr [...] z dnia [...] 2008 r. – na podstawie art. 23a ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.; dalej: u.s.r.) – uchylił ww. decyzję w części dotyczącej zasiłku rodzinnego. Następnie decyzją nr [...] z dnia [...] 2008 r. Marszałek Województwa odmówił skarżącej prawa do zasiłku rodzinnego (na dzieci A. i K. C.) na okres od 1 grudnia 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. Ten sam organ decyzją nr [...] z dnia 30 listopada 2012 r. ustalił wysokość nienależnie pobranych przez skarżącą świadczeń rodzinnych na kwotę 1.152 zł oraz wysokość należnych odsetek. Na skutek odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z dnia [...] 2013 r. uchyliło ww. decyzję i orzekło w ten sposób, że uznało za nienależnie pobrane świadczenia przez skarżącą w kwocie 1.152 zł za okres od 1 grudnia 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. Następnie w związku z wniesioną skargą do sądu administracyjnego, Kolegium decyzją nr [...] z dnia [...] 2013 r. uwzględniło skargę w całości i uchyliło ww. decyzję Marszałka Województwa, przekazując sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Ponownie rozpatrując sprawę, decyzją z dnia [...] 2014 r. Marszałek Województwa ustalił wysokość nienależnie pobranych świadczeń – zasiłku rodzinnego za okres od 1 grudnia 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. – w kwocie 1.152 zł, wskazując daty początkowe naliczania odsetek za każde z nienależnie pobranych świadczeń. Organ wskazał, że mąż skarżącej A. C. od dnia rozpoczęcia aktywności zawodowej na terytorium Królestwa Norwegii był tam uprawniony do ubiegania się o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, stosownie do art. 74 i art. 75 rozporządzenia nr [...]. W ocenie organu fakt, czy mąż skarżącej rzeczywiście ubiegał się o przyznanie mu tych świadczeń, nie ma wpływu na ocenę, czy skarżąca pobrała nienależnie ww. świadczenia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca wniosła o jej uchylenie w całości. W uzasadnieniu odwołania wskazała, że pobrane świadczenia zostały wykorzystane na bieżące potrzeby jej dzieci, a skarżąca nie miała wówczas wiedzy, jakoby środki te były nienależne. Skarżąca wyjaśniła również, że zgromadziła pierwotnie kwotę 1.200 zł w celu zwrócenia tych należności, jednak organ pierwszej instancji odmówił przyjęcia tych środków. Następnie zaś z uwagi na wypadek matki skarżącej, środki te zostały wykorzystane na jej leczenie. Ponadto skarżąca wskazała, że skoro organ odmówił przyjęcia powyższej kwoty, to nie przysługują mu odsetki od ustalonych należności. Skarżąca stwierdziła również, że roszczenie o zwrot tych należności uległo przedawnieniu. Zaskarżoną decyzją z dnia 7 sierpnia 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy wyżej opisaną decyzję Marszałka Województwa. Organ drugiej instancji potwierdził dotychczasowe ustalenia, iż skarżąca pobrała świadczenia rodzinne pomimo zaistnienia okoliczności określonych w art. 30 ust. 2 pkt 3 u.s.r. Organ podkreślił, że ustawodawca nie uzależnia uznania świadczeń za nienależnie pobrane od stopnia winy pobierającej je osoby. Następnie organ wskazał, że wcześniejsza spłata należności przez skarżącą nie miałaby wpływu na konieczność zapłaty odsetek, gdyż podlegają one naliczeniu od pierwszego dnia miesiąca następującego pod dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty. Odnośnie szczególnych okoliczności faktycznych występujących po stronie skarżącej organ pouczył, że skarżącej przysługuje prawo do ubiegania się o umorzenie lub odroczenie płatności albo rozłożenie jej na raty – w odrębnym postępowaniu administracyjnym. Odnosząc się z kolei do zarzutu przedawnienia wskazano, że należności te przedawnią się z upływem 3 lat licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna, a zatem od dnia, w którym decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] 2014 r. uzyskała taki przymiot. Pismem z dnia 3 września 2014 r. B. C. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na powyższą decyzję, wnosząc o jej uchylenie w całości wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skargi skarżąca podtrzymała twierdzenia prezentowane w toku postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem działalności organów administracji publicznej. Sądy te kontrolują, czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty (w tym decyzje, postanowienia) nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też stanowiącego podstawę wznowienia postępowania albo naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność. Jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia bądź stwierdzenie jego nieważności w trybie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Jednocześnie, zgodnie z art. 134 p.p.s.a., sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola sądowoadministracyjna przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria wykazała, że zaskarżona decyzja nie jest dotknięta takimi wadami, które mogłyby uzasadniać jej uchylenie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji były przepisy u.s.r., zgodnie z którymi (art. 23a ust. 2) w pierwszej kolejności w przypadku wyjazdu członka rodziny do państwa, o którym mowa w art. 23a ust. 1, po wydaniu przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z tego względu Wójt Gminy pismem z dnia 12 listopada 2011 r. wystąpił do Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej (działającego z upoważnienia Marszałka Województwa) o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, co organ ten stwierdził w piśmie z dnia 17 kwietnia 2006 r. (k. 24 akt administracyjnych), stosownie do art. 23a ust. 3 u.s.r. Następnie organ pierwszej instancji uchylił pierwotną decyzję ustalającą skarżącej prawo do świadczeń rodzinnych, działając na podstawie art. 23a ust. 5 u.s.r. Przepis ten stanowi bowiem, że "w przypadku gdy marszałek województwa, w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego". W dalszej kolejności organy miały na uwadze treść art. 30 ust. 1 u.s.r., który stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Z kolei w myśl art. 30 ust. 2 pkt 3 u.s.r., za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5 u.s.r., za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Wobec tego, wypełniając dyspozycję art. 23a ust. 9 u.s.r., Marszałek Województwa przeprowadził postępowanie w celu ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Organ miał przy tym na uwadze, że kwoty świadczeń rodzinnych, o których mowa w art. 30 ust. 2, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy, a odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty (art. 30 ust. 8 u.s.r.). W ocenie Sądu w realiach kontrolowanej sprawy stan faktyczny dawał podstawy do przeprowadzenia postępowania w powyższy sposób. Istotnie bowiem Marszałek Województwa ustalił, że w dniu 15 listopada 2006 r. mąż skarżącej podjął legalne zatrudnienie na terytorium Królestwa Norwegii, co rodziło jego uprawnienie do uzyskania w tym kraju świadczeń rodzinnych. Wypada zwrócić uwagę, że skarżąca nie kwestionuje ustaleń organu w powyższym zakresie, które zostały dokonane na podstawie dokumentacji przedstawionej przez stronę, jak również ustaleń co do faktu pobrania przez skarżącą świadczeń rodzinnych w terminach i kwotach wskazanych w decyzji organu pierwszej instancji. W związku z ustaleniem, że mąż skarżącej był uprawniony do świadczeń w Królestwie Norwegii w okresie, w którym skarżąca pobierała świadczenia rodzinne w Polsce, organ pierwszej instancji miał obowiązek zastosować przytoczone wyżej przepisy i ustalić wysokość nienależnie pobranych świadczeń. Wbrew twierdzeniom skarżącej, ustawodawca nie uzależnia wydania zaskarżonej decyzji od przeznaczenia nienależnie pobranych środków. W szczególności zatem nawet prawidłowe wydatkowanie tych środków na potrzeby dzieci nie zmienia faktu, że w świetle art. 30 ust. 2 u.s.r. świadczenia te zostały nienależnie pobrane. W przypadku skarżącej o nienależności tych świadczeń decyduje bowiem fakt, że zostały one jej wypłacone w okresie, w którym jej mąż podlegał ustawodawstwu państwa, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz że decyzja przyznająca te świadczenia została uchylona w zakresie adekwatnym do tej sytuacji. W świetle art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. nie ma zatem znaczenia stan świadomości skarżącej, jak również fakt, że niezwłocznie po uzyskaniu informacji o nienależnym charakterze świadczeń, skarżąca zgłosiła tę okoliczność we właściwym urzędzie gminy. Należy zwrócić uwagę skarżącej na fakt, że na obecnym etapie sprawy Sąd analizuje legalność decyzji ustalającej wysokość nienależnie pobranych świadczeń. Jak wyżej wskazano, Marszałek Województwa oraz organ drugiej instancji miały obowiązek wydania tej decyzji w sytuacji wystąpienia przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r., której to skarżąca co do zasady nie kwestionuje. W omawianym zakresie nie ma znaczenia aktualna sytuacja finansowa lub rodzinna skarżącej, gdyż jak słusznie wskazało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, okoliczność ta jest istotna w odrębnym postępowaniu w przedmiocie umorzenia, odroczenia lub rozłożenia płatności ww. należności na raty, do którego wszczęcia skarżąca może doprowadzić przez złożenie odpowiedniego wniosku do organu, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Zarzuty skargi okazały się zatem nieuzasadnione. Zaskarżona decyzja została wydana w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania oraz na podstawie trafnych ustaleń faktycznych. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie stwierdził również innych naruszeń prawa, które mogłyby uzasadnić uchylenie zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę stosownie do art. 151 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji.