III SA/Kr 17/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski Sędziowie NSA Krystyna Kutzner (spr.) WSA Tadeusz Wołek Protokolant Monika Pilch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 12 grudnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o przejściu na własność Państwa nie podjętego depozytu l. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, II. określa, że opisane w punkcie pierwszym decyzje nie mogę być wykonane, III. zasądza na rzecz skarżącego M. Z. od Dyrektora Izby Celnej w K. kwotę 200,- zł (słownie: dwieście ) tytułem zwrotu kosztów postępowania Pismem z dnia [...].10.2000 r Sąd Rejonowy , II Wydział Karny w D. przesłał do Urzędu Celnego w K. odpis prawomocnego postanowienia tego Sądu z dnia [...].06.2000 r wydanego w sprawie przeciwko M. Z. , na mocy którego postanowiono wydać skarżącemu samochód marki [...] , nr nadwozia [...] , rok produkcji 1987, stanowiący dowód rzeczowy zajęty na poczet postępowania karnego . Przedmiotowy pojazd był przechowywany w Urzędzie Celnym w K . Pismem z dnia [...].11.2000r. Urząd Celny wezwał skarżącego M. Z. do odbioru ww. samochodu w terminie 7 dni od daty otrzymania niniejszego wezwania. Jednocześnie w wezwaniu organ celny pouczył skarżącego , iż po upływie wyznaczonego terminu zostanie naliczona opłata depozytowa za przechowanie samochodu , a w przypadku jego nie odebrania w terminie 2 lat od doręczenia wezwania , przejdzie on na własność Państwa. W przesłanym wezwaniu organ celny błędnie wskazał numer nadwozia : [...] , w związku z tym pismem z dnia [...].11.2000 r poinformował skarżącego o zaistniałej pomyłce i wyjaśnił , że prawidłowym numerem jest : [...]. Wezwanie do odbioru samochodu zostało doręczone skarżącemu w dniu [...].10.2000r. .natomiast pismo prostujące numer nadwozia - w dniu [...].11.2000 r. W dniu [...].12.2000r. skarżący zgłosił się na parking , na którym przechowywany był przedmiotowy pojazd , jednak po jego oględzinach samochodu tego nie odebrał. W związku z powyższym Naczelnik Urzędu Celnego w T. w dniu [...].02.2003 r wszczął z urzędu postępowanie w sprawie nie podjętego depozytu -samochodu marki [...] , nr nadwozia [...] , przechowywanego na parkingu strzeżonym " [...]" w K . W odpowiedzi skarżący przesłał pismo z dnia 14.02.2003 r, w którym zarzucił m.in. że przedmiotowy pojazd nie może zostać przejęty na Skarb Państwa , gdyż stanowi dowód rzeczowy . W ocenie skarżącego pojazd ten został zniszczony i pozbawiony wielu części, ponadto nosił świeże ślady demontażu, a numer nadwozia - jego zdaniem - nie zgadzał się z dokumentacją. Skarżący zarzucił, że na parking nie zostały wpuszczone towarzyszące mu osoby tj. kierowca , mechanik i rzeczoznawca , którzy nie mogli ocenić stanu technicznego ww. pojazdu . Podczas robienia zdjęć " wraku" skarżący - jak twierdzi - został wyrzucony z parkingu i tym samym nie mógł dokonać jego odbioru . Niezależnie od powyższego skarżący nie wyraził zgody na uiszczenie opłaty za przechowywanie samochodu z uwagi na dużą wysokość tej należności. Decyzją z dnia [...].07.2003 r Naczelnik Urzędu Celnego w T. , działając na podstawie art.1 ust.1 i art.4 ust.1 Dekretu z dnia 18.09.1954 r o likwidacji nie podjętych depozytów i nie odebranych rzeczy (Dz.U. z 1954 r Nr 41, poz.184 ze zm.) oraz § 1 ust.1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16.03.1971 r w sprawie orzekania o przejściu depozytów na własność Państwa (Dz.U. z 1971 r Nr 7, póz.78 ze zm.) - orzekł o przejściu na własność Państwa nie podjętego depozytu tj. samochodu marki [...] , nr nadwozia [...] - w związku z upływem dwuletniego terminu wyznaczonego przez organ celny do jego odbioru . Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie , w którym powtórzył argumentację zawartą w piśmie z dnia [...].02.2003 r. W toku postępowania odwoławczego został przesłuchany w charakterze świadka funkcjonariusz celny , który był obecny podczas oględzin samochodu przez skarżącego . Świadek potwierdził, że żadna z osób towarzyszących skarżącemu nie została wpuszczona na parking . Skarżącemu natomiast udostępniono samochód do " swobodnego obejrzenia i sprawdzenia stanu technicznego" , jednak po jego oględzinach ww. zrezygnował z odbioru. Co do niezgodności numerów świadek przyznał , że w wezwaniu z dnia [...].11.2000 r nastąpiła pomyłka numeru nadwozia tzw. " literówka" , jednak została ona sprostowana jeszcze przed udostępnieniem skarżącemu samochodu. Z uwagi na długotrwałe przechowywanie przedmiotowego pojazdu nastąpiły związane z tym zniszczenia ( rdza, zabrudzenia) , natomiast świadek nie przypominał sobie , aby były jakiekolwiek ślady demontażu części , albo żeby jakiś części brakowało. Z czynności tych nie został sporządzony żaden protokół. Dyrektor Izby Celnej w K. decyzją dnia 12.12.2003 r utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie i podniósł, że skarżący nie był ograniczony w wykonaniu swojego prawa do odbioru pojazdu. Jednocześnie organ odwoławczy wyjaśnił , że niedopuszczenie do oględzin osób trzecich wynikało z faktu , że nie były one uprawnione do uczestniczenia w tych czynnościach . Samochód przechowywany na parkingu odpowiadał danym identyfikacyjnym wynikających z dokumentów. W sprawie brak było dowodów na okoliczność demontażu części. Zastrzeżenia co do stanu technicznego pojazdu , w ocenie Dyrektora Izby Celnej , wynikały z upływu czasu związanego z jego przechowywaniem na parkingu nie zadaszonym. Na powyższą decyzję wpłynęła skarga skierowana do Naczelnego Sądu Administracyjnego , w której skarżący zarzucił , że osoby towarzyszące mu nie zostały wpuszczone na parking strzeżony do oględzin samochodu w dniu [...].12.2000r. Ponadto ww nie zgodził się z wartością samochodu - [...] zł podaną w zaskarżonej decyzji, gdyż w rzeczywistości była ona wyższa . W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie , a odnoście wartości samochodu wyjaśnił , że wskazana kwota została ustalona w postępowaniu karnym skarbowym jako wartość spornego pojazdu . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie , zważył co następuje : Sprawy , w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r i postępowanie nie zostało zakończone , zgodnie z art.97 Przepisów wprowadzających ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r , Nr 153, poz.1271 ze zm.) , podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270). W rozpatrywanej sprawie skarżący sporządził skargę w dniu [...].12.2003r. i skierował ją do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie . Skarga ta wpłynęła w dniu [...].01.2004 r do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego , który powstał z dniem 01.01.2004 r i jest sądem właściwym do rozpoznania tej skargi. Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem . Oznacza to , że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji . Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy , gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania , że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art.145§ 1 w/w ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z kolei art.134 § 1 w/w ustawy stanowi , że sąd nie jest związany granicami skargi. Oznacza to , że Sąd ma prawo , a nawet obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa , a także wszystkie przepisy , które powinny znaleźć zastosowanie w rozpatrywanej sprawie niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze i dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, nawet , gdy dany zarzut nie został podniesiony ( wyrok WSA w Warszawie , z dnia 25.02.2004 r, syg.akt III S.A. 1456/02 , Lex nr 113588 ). W rozpatrywanej sprawie Sąd korzystając z ww. uprawnień uznał , że skarga zasługuje na uwzględnienie , jednak z innych powodów niż w niej podniesiono. Rozstrzygnięcia organów celnych zostały oparte na dekrecie z dnia 18.09.1954 r o likwidacji nie podjętych depozytów i nie odebranych rzeczy (Dz.U. Dz 1954 r Nr 41, poz.184 ze zm.) oraz na Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16.03.1971 r w sprawie orzekania o przejściu depozytów na własność Państwa (Dz.U. z 1971 r Nr 7, poz.78 ze zm.). Dekret ten zobowiązuje wymienione w nim organy i instytucje , w których znajdują się nie podjęte depozyty do wezwania osoby uprawnionej do odbioru depozytu i pouczenia o skutkach nie podjęcia depozytu. Wskazany akt prawny ściśle określa termin , po upływie którego depozyt przechodzi na własność Skarbu Państwa. Kwestia organów uprawnionych do orzekania o przejściu depozytu na rzecz Skarbu Państwa i trybu postępowania w tym zakresie została uregulowana w ww. Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16.03.1971 r w sprawie orzekania o przejściu depozytu na własność Państwa , które obowiązywało w okresie od dnia 1.07.1971 r do dnia 30.03.2004 r, a zatem w dacie wydania rozstrzygnięć przez organy celne (l instancja - [...].07.2003 r , II instancja - 12.12.2003 r). Rozporządzenie to zostało uznane za niezgodne z art.64 ust.3 i art.92 ust.1 Konstytucji RP na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16.03.2004 r, syg.akt K 22/03 ( OTK-A 2004/3/20 ). Utrata mocy obowiązującej wskazanego aktu prawnego nastąpiła z dniem ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego , jednak ta okoliczność nie wyklucza możliwości uznania za niekonstytucyjne ww. Rozporządzenie Rady Ministrów przez tut.Sąd i w konsekwencji odmowy jego zastosowania w rozpatrywanej sprawie. Należy bowiem stwierdzić , że zgodnie z art.178 ust.1 Konstytucji RP sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom , co oznacza , że rozstrzygając niniejszą sprawę tut.Sąd może pominąć wskazane wyżej Rozporządzenie jako niezgodne z Konstytucją RP i dokonać oceny zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem , a w szczególności z Konstytucją. Dokonując zatem oceny rozstrzygnięć wydanych w niniejszej sprawie przez organy celne obu instancji w pierwszej kolejności należy podnieść , że organy te nie były uprawnione do orzekania o przejściu depozytu na własność Państwa z dwóch powodów. Po pierwsze - wobec uznania , iż Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16.03.1971 r w sprawie orzekania o przejściu depozytów na własność Państwa jest nie zgodne z art.64 ust.3 i art.92 ust. 1 Konstytucji , a zatem nie mogło stanowić podstawy do wydania przez organ celny decyzji o przejściu na własność Państwa samochodu marki [...] , nr nadwozia [...] stanowiącego własność skarżącego . Po drugie - będący na przechowaniu organu celnego samochód , stanowił dowód rzeczowy zajęty na poczet toczącego się postępowania karnego i na mocy prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w D. orzeczono o jego wydaniu na rzecz skarżącego . Tak więc dysponentem tego depozytu był Sąd , a organ celny - wyłącznie przechowawcą . Ta okoliczność ma decydujące znaczenie dla określenia organu właściwego do podjęcia decyzji o przejściu depozytu na własność Państwa , a mianowicie tylko Sąd był uprawniony do wydania rozstrzygnięcia w tym zakresie . Organ celny był co najwyżej zobligowany do poinformowania Sądu o niepodjęciu depozytu przez skarżącego , ale w żadnym przypadku organ celny nie mógł wydać we własnym zakresie i imieniu rozstrzygnięcia powodującego utratę własności przez skarżącego. Niezależnie od powyższego należy podnieść , że Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku stwierdził, że konstytucyjna zasada " prawa do sądu" wyrażona w art.45 ust.1 w związku z art.77 Konstytucji RP przejawia się w zapewnieniu jednostce ochrony przed arbitralnością władzy . Jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny "zapewnienie realizacji tego celu wymaga uznania " likwidacji depozytu" za objętą pojęciem zakresu " sprawy" na tle art.45 ust.1 Konstytucji" , a w konsekwencji orzeczenie powodujące " przejście" własności na Skarb Państwa nie może być wolne od kontroli sądowej. Władcze decydowanie o stosunkach własnościowych mieści się w pojęciu " sprawy" w rozumieniu art.45 ust.1 Konstytucji. Dodać należy , że o ile organ celny nie był uprawniony do odmowy zastosowania ww. Rozporządzenia Rady Ministrów z powodu jego niekonstytucyjności ,gdyż nie jest uprawniony do rozstrzygania w tym zakresie , o tyle z drugiego powodu naruszył obowiązujące przepisy w zakresie właściwości organów do orzekania , bowiem rozstrzygnął o losach samochodu będącego depozytem , którego dysponentem był Sąd , a nie organ celny . Powyższego stanowiska nie zmienia fakt, że w rozpatrywanej sprawie w dacie wydania rozstrzygnięć przez organy celne obowiązywało Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 29.10.1999 r w sprawie szczegółowych warunków oraz sposobów i terminów przechowywania towarów w depozycie urzędu celnego (Dz.U. z 1999 r Nr 94, póz. 1092 ) . W rozporządzeniu tym uregulowano jedynie kwestie dotyczące warunków oraz sposób i terminów przechowywania towarów w depozycie urzędu celnego , włącznie z ich sprzedażą ( §10 Rozporządzenia ) , natomiast ustawodawca nie odniósł się do właściwości organów uprawnionych do orzekania o przejściu depozytów na rzecz Skarbu Państwa i procedur według których ma nastąpić orzekanie , bo - jak wyżej podniesiono - kwestie te ( z uwagi na wagę materii - pozbawienie jednostki własności rzeczy ) nie mogą być uregulowane w akcie wykonawczym . Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt.2 w/w ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art.247 § 1 pkt.1 ustawy z dnia 29.08.1997 r - Ordynacja podatkowa (Dz.U. Dz 1997 r , Nr 137, poz.926 ze zm.) stwierdził, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo z powodu naruszenia właściwości rzeczowej. Naruszenie przepisów o właściwości , bez względu na trafność merytorycznego rozstrzygnięcia , zawsze powoduje nieważność decyzji , dlatego orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art.152 w/w ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł , że uchylone rozstrzygnięcia organów celnych nie podlegają wykonaniu , co oznacza , iż ww. rozstrzygnięcia nie wywołują skutków prawnych od chwili wydania wyroku , mimo że wyrok ten nie jest jeszcze prawomocny. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.