III SA/Kr 1719/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maja Chodacka po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A Sp. z o.o. w N od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 13 stycznia 2017 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. w N na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 10 października 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Referendarza Sądowego z dnia 13 stycznia 2017 r. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 7 grudnia 2016 roku o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 1.080 zł skarżąca spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Z danych zawartych w formularzu "PPPr" wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 28.000 zł. Wartość środków trwałych wnioskodawcy według bilansu za ostatni rok wyniosła 28.415,65 zł, a ostatni rok obrotowy został zamknięty stratą w wysokości - 34.096,11 zł. Wskazano ponadto, iż spółka dysponuje dwoma rachunkami bankowymi: w [...] S.A. i [...] Bank S.A., których stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił odpowiednio: 23.685,94 zł i 0,00 zł. W uzasadnieniu wniosku o przyznaniu prawa pomocy podniesiono, iż obecnie spółka znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Inwestuje w rozwój, niemniej jednak w ubiegłym roku poniosła stratę w wysokości 34.096,11 zł. Na chwilę obecną za okres od dnia 1 stycznia do 31 października 2016 roku poniosła stratę w wysokości 5.541,21 zł i nie ma gwarancji, czy za rok 2016 nie poniesie straty, gdyż nad spółką ciąży zapłata kar na podstawie 12 decyzji Dyrektora Izby Celnej. Ponadto Spółka ponosi liczne wydatki miesięczne, na które składają się: leasing w Banku [...] S.A. w kwocie 9.565,35 zł, wynagrodzenia w wysokości ok. 31.679,16 zł, podatek VAT za III kwartał w kwocie ok. 36.133 zł, opłaty za rozmowy telefoniczne i internet w kwocie 1.721,27 zł i opłaty za czynsz w kwocie ok. 16.807,94 zł. Podniesiono, iż nad Spółką ciąży obowiązek uiszczenia 11-tu innych kar, na podstawie 11 innych decyzji Dyrektora Izby Celnej, na które również zostały wniesione skargi do WSA, a łączna wysokość kar wynosi 444.000 zł. Z tych względów Spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Pomimo informacji w uzasadnieniu wniosku o dowodach w postaci: rachunku zysków i strat (od 01.01.2016r. do 31.10.2016r.), bilansu za rok 2015, umów leasingu, informacji o ilości pracowników na dzień 30.11.2016r., informacji o składkach ZUS, żaden z tych dokumentów nie został dołączony do wniosku o przyznanie prawa pomocy. Referendarz Sądowy postanowieniem z dnia 13 stycznia 2017r. oddalił wniosek skarżącej spółki o prawo pomocy. W uzasadnieniu postanowienia Referendarz Sądowy wskazał, że jedyne koszty sądowe na obecnym etapie postępowania to należność z tytułu wpisu w kwocie 1080 zł, a całokształt sytuacji spółki nie wskazuje, że nie jest w stanie uiścić tej kwoty. Skarżąca spółka w terminie wniosła sprzeciw od ww. postanowienia. Zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm., dalej: "ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi"), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym przyjęciu, że skarżąca posiada dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania, co miało istotny wpływ na wydane postanowienie. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że referendarz kierował się pozaustawowym kryterium w postaci wymogu wykazania, że spółka podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie kosztów sądowych, który to wymóg nie wynika z przepisów, a referendarz nie wykazał, że ma on oparcie w orzecznictwie bądź doktrynie. Zdaniem strony skarżącej bezpodstawne było również bagatelizowanie istnienia straty, bowiem ma ona kluczowe znaczenie. Nadto w ocenie spółki, w uzasadnieniu referendarza brakuje ogólnej refleksji społecznej, co do znaczenia, jakie pełni spółka poprzez bycia pracodawcą. Jako niezasadny spółka oceniła także argument posiadania majątku o wartości przekraczającej znacznie wartość wpisu sądowego. Zdaniem spółki pominięto fakt istnienia wysokich zobowiązań w tym publicznoprawnych, które wielokrotnie przewyższają środki zgromadzone na rachunku bankowym spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie prawnej, w tym także spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, określa natomiast przepis art. 246 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. I tak, przyznanie pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem Sądu, oceniając możliwości płatnicze skarżącej spółki referendarz sądowy prawidłowo uznał, że są one wystarczające do poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że fakt, iż spółka nie osiąga dochodu, lecz wykazuje straty nie może stanowić automatycznie podstawy przyznania prawa pomocy. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strata sama w sobie jako wynik porównania przychodów i kosztów ich uzyskania nie jest miarodajna dla oceny rzeczywistej kondycji finansowej podmiotu gospodarczego i nie musi oznaczać realnego braku środków finansowych. Podmiot ten posiada bowiem legalne instrumenty równoważenia tych dwóch pozycji celem zminimalizowania obciążeń podatkowych. Nadto, dochód i strata są wynikiem ponoszenia mniejszych lub większych kosztów uzyskania przychodu, natomiast wszystkie te trzy wartości (dochód, strata, koszty podatkowe) są wykazywane przede wszystkim na potrzeby rozliczeń w podatku dochodowym i zwykle nie odzwierciedlają rzeczywistej sytuacji finansowej przedsiębiorcy (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu sygn. akt I SA/Wr 1585/16). Zauważyć należy, że wnioskująca o zwolnienie od kosztów sądowych spółka, nie znajduje się ani w stanie likwidacji, ani upadłości, formalnie prowadząc działalność gospodarczą, co oznacza, że jej wspólnicy są w stanie ponosić koszty jej funkcjonowania. Przedstawiając swoją sytuację finansową spółka nie podnosiła, że zalega z płatnościami kontrahentom, pracownikom, ZUS czy urzędowi skarbowemu. Nie wykazała również aby miała zobowiązania wymagalne, czy przeterminowane. W ocenie Sądu, nie jest również zasadny zarzut jakoby referendarz sądowy oparł swoje rozstrzygnięcie o przesłankę pozaustawową w postaci wymogu podjęcia wszystkich niezbędnych kroków aby zdobyć fundusze na pokrycie kosztów sądowych. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że bycie przedsiębiorcą wiąże się z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). W tym kontekście nie bez znaczenia dla oceny zdolności płatniczych strony skarżącej pozostaje możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2000r. Nr 94, poz. 1037 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. A. Kidyba, Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 k.s.h., wyd. VII). W orzecznictwie sądowym podnosi się z kolei, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II FZ 702/11). Jeśli umowa spółki nie przewiduje takiej formy dofinansowania spółki, wspólnicy winni rozważyć jej zmianę. Istotną okolicznością jest również fakt, że na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy rachunku bankowym spółka posiadała środki finansowe w wysokości 23.685,94 zł. Wobec okoliczności wynikających ze złożonego wniosku i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, w szczególności w świetle ciągłej aktywności gospodarczej spółki, Sąd uznał, że referendarz sądowy zasadnie odmówił przyznania spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie wykazała ona bowiem żadnych szczególnych przyczyn, dla których usprawiedliwione byłoby odstąpienie w jej wypadku od reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Podkreślić należy, że prawo pomocy skierowane jest do podmiotów o trudnej sytuacji finansowej, z której nie są w stanie samodzielnie wyjść, nie ma natomiast zmierzać do ochrony majątku prywatnego takich podmiotów. Z powyższych względów zapadłe w przedmiocie prawa pomocy orzeczenie Sąd utrzymał w mocy, działając na podstawie o art. 260 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.