III SA/Kr 1719/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) Asesor WSA Marta Kisielowska Protokolant Starszy Referent Monika Tuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2025 r. sprawy ze skargi W. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 27 sierpnia 2024 r., nr SKO.PS/4110/165/2024 w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Decyzją z dnia 27 sierpnia 2024 r. znak: SKO.PS/4110/165/2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572, z późn. zm., dalej: k.p.a.) i art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.; dalej: u.p.s.), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Brzeska z dnia 9 lipca 2024 r. nr 5012/157/2/2024 w przedmiocie przyznania W. J. (dalej: skarżący) specjalnego zasiłku celowego. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z dnia 29 kwietnia 2024 r. skarżący wystąpił do organu I instancji z wnioskiem o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego na częściowe pokrycie kosztów utrzymania mieszkania. Do wniosku dołączył fakturę VAT za prąd firmy [...], z której wynika, że do zapłaty ma 3.024,32 zł oraz prognozowane kwoty do zapłaty za energie elektryczną za okres od maja do września 2024 r. Burmistrz Brzeska, decyzją z dnia 23 maja 2024 r. nr 5012/157/1/2024 przyznał skarżącemu specjalny zasiłek celowy z przeznaczeniem na częściowe pokrycie kosztów utrzymania mieszkania w miesiącu maj 2024 r. w kwocie 127,21 zł jednorazowo. W wyniku odwołania, SKO w Tarnowie decyzją z dnia 27 czerwca 2024r. nr SKO.PS/4110/144/2024, uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu decyzji SKO zwróciło uwagę, że organ I instancji w ogóle nie uzasadnił, dlaczego przyznał skarżącemu wnioskowaną pomoc w takiej a nie innej wysokości. W uzasadnieniu decyzji brak było odniesienia do faktury VAT, w której do zapłaty pozostaje kwota 3024,32 zł. Ponownie rozpoznając sprawę, Burmistrz Brzeska, decyzją z dnia 9 lipca 2024 r. przyznał skarżącemu wnioskowane świadczenie w wysokości 127,21 zł. Na podstawie zebranego w toku postępowania materiału dowodowego organ I instancji ustalił, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest po rozwodzie, ma dorosłego syna A. J., który przebywa za granicą. Nie ma kontaktu ani z byłą żoną ani z synem. Podczas wywiadu przeprowadzonego w dniu 14 maja 2024 r. oraz dołączonej dokumentacji ustalono, że skarżący nie pracuje zawodowo, ani dorywczo. Utrzymuje się z renty inwalidzkiej wypłacanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w wysokości 1.620,67 zł miesięcznie oraz zasiłku pielęgnacyjnego w wys. 215,84 zł tj. świadczeń w łącznej kwocie: 1.836,51zł. Pozostaje w stałym leczeniu. Posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w związku z wypadkiem komunikacyjnym, który miał miejsce w dzieciństwie (uraz głowy, liczne operacje). Na stałe przyjmuje leki antydepresyjne oraz urologiczne. Znaczną część dochodów przeznacza na zakup lekarstw oraz utrzymanie domu. Mieszka w piętrowym, murowanym domu, którego właścicielem jest matka. Użytkuje parter domu (2 pokoje, łazienka, kuchnia znajduje się na piętrze). Swoją trudną sytuację argumentował tym, iż obecnie matka przebywa w Domu Radosnej Starości w K., w związku z czym przejął wszelkie koszty utrzymania domu. Ponadto skarżący wskazał, że rachunek za prąd jest tak duży ze względu na to, iż jest to rozliczenie za okres zimowy, a jedynym ogrzewaniem w lokalu, w którym mieszka, jest piecyk elektryczny zakupiony przez MOPS, który na dany moment był jedynym możliwym źródłem ciepła w miejscu zamieszkania, w okresie zimowym. We wniosku przedstawił zarówno bieżące rachunki jak i zaległości. Ze względu na użytkowanie przez skarżącego energii elektrycznej pod wskazanym adresem oraz znajomość obecnej sytuacji rodzinnej, Ośrodek przyznał pomoc, mimo iż nabywcą wskazanym w fakturze jest B. J., w dalszym ciągu zobowiązana do uiszczania należności zgodnie z fakturami. W odwołaniu skarżący wyjaśnił, że jest w porozumieniu z matką i wnioskował do firmy [...] o rozłożenie rachunku na raty, z uwagi na posiadany stały dochód, co znacznie umożliwi spłatę rachunku i będzie mniej odczuwalne w budżecie miesięcznym. Natomiast, nie przedstawił dokumentów zaświadczających o jakiejkolwiek wpłacie części należności, rozłożeniu zadłużenia na raty. Skarżący wskazał również na zajęcia komornicze, świadczenia ZUS oraz kredyty zaciągnięte w bankach, jednakże również w tej kwestii nie przedstawił odpowiednich dokumentów zaświadczających o obciążeniu go kosztami. W odpowiedzi na wezwanie organu I instancji, ZUS w piśmie z dnia 9 maja 2024 r. poinformował, że świadczenie skarżącego wynosi 1.620,67 zł. Za miesiąc kwiecień wypłacono skarżącemu świadczenie jednorazowe w wysokości 1.493,67 zł. Ponadto informacją nr [...] z dnia 8 maja 2025 przyznano i wypłacono skarżącemu dodatek osłonowy w wys. 228,80 zł, który ma na celu zniwelowanie kosztów energii, gazu i żywności, dla mniej zamożnych gospodarstw domowych. W dniu 25 marca 2024 r. skarżący otrzymał również paczkę żywnościową odebraną od Parafialnego Zespołu Caritas przy Parafii [...]. Skarżący wskazał również, że znaczną część emerytury przeznacza na leki, jednakże nie przedstawił faktur i paragonów związanych z leczeniem. W dokumentacji Ośrodka nie widnieją również bieżące zaświadczenia lekarskie, karty medyczne zaświadczające o aktualnie odbywających się wizytach. Zdaniem matki, skarżący od wielu lat nadużywa alkoholu, prowadzi nieodpowiedzialny tryb życia, widziany jest w środowisku osób nadużywających alkoholu. Pomimo posiadanych środków finansowych nie opłaca rachunków za media, a posiadane dochody przeznacza na zakup alkoholu. W motywach rozstrzygnięcia, organ I instancji wskazał, że skarżący przekroczył kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, które wynosi 776,00 zł. Niemniej jednak skarżący znajduje się w trudnej sytuacji bytowej, dlatego - pomimo osiągania dochodu przekraczającego kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, uznał sytuację skarżącego za szczególnie uzasadniającą przyznanie pomocy na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Organ I instancji odstąpił od żądania zwrotu wydatków na udzielone świadczenie. Wskazał, że wysokość świadczenia została przyznana na podstawie art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. w wysokości 127,21 zł przekazem na konto [...] w celu opłacenia bieżącego rachunku za prąd. Wnioskowana przez skarżącego kwota 3.024,32 zł znacznie przekracza możliwości organu i wg. art. 41 pkt 1 jest niezgodna z ustawą o pomocy społecznej. Zdaniem organu I instancji, skarżący jest w stanie racjonalnie dysponując własnym dochodem i wykorzystując własne możliwości i zasoby, opłacić rachunki. W odwołaniu wniesionym od ww. decyzji, skarżący zakwestionował wysokość przyznanego świadczenia. Wskazał, że materiał dowodowy zebrany przez organ I instancji, został błędnie zinterpretowany. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uznało wniesione odwołanie za nieuzasadnione i opisaną na wstępie decyzją orzekło o utrzymaniu w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz przytoczył treść przepisów mających zastosowanie w niniejszej sprawie. W wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżący (lat 63) jest po rozwodzie, ma dorosłego syna A. J., który przebywa za granicą i nie ma z nim kontaktu. Skarżący mieszka w domu, który jest własnością matki. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, matka przebywa w domu opieki społecznej. Dochód skarżącego składa się z renty inwalidzkiej oraz zasiłku pielęgnacyjnego i wynosi łącznie 1.836,51 zł. Z ustaleń poczynionych przez organ I instancji w toku sprawy wynika, że uzyskany przez skarżący ww. dochód przekracza kryterium dochodowe, określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, które wynosi 776,00 zł miesięcznie dla osoby samotnie gospodarującej. W ocenie Kolegium, organ I instancji słusznie uznał, że sytuacja życiowa skarżącego jest szczególna i zasadnie przyznał skarżącemu specjalny zasiłek celowy. Z kolei uzasadniając przyznanie powyższego świadczenia w wysokości 127,21 zł, organ I instancji wskazał, że udzielona pomoc jest uwarunkowana nie tylko potrzebami skarżącego ustalonymi w trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, ale również możliwościami finansowymi organu. W ocenie Kolegium, organ I instancji obszernie i szczegółowo uzasadnił, dlaczego przyznał skarżącemu pomoc w takim zakresie i w pełni zgodził się z tą argumentacją. Ponadto, Kolegium zwróciło uwagę, że specjalny zasiłek celowy winien być zatem traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych powyższy zasiłek powinien być traktowany jako pomoc o wyjątkowym charakterze, która aktualizuje się tylko wtedy gdy uzyskiwany przez stronę dochód przekracza co prawda ustawowe kryterium dochodowe, ale powstaje sytuacja życiowa tego rodzaju, że jej przeciwdziałanie przez stronę nie jest możliwe w ramach własnych działań strony i przy wykorzystanie własnych zasobów strony. Przyjmuje się przy tym, że przesłanka szczególnie uzasadnionego przypadku, o której mowa w tym przepisie występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość i bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwała stwierdzić, że jest nadzwyczajna, a zatem odbiega od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, jest drastyczna i dotkliwa w skutkach, przez co wywołuje przeświadczenie, że osoba nią dotknięta samodzielnie sobie z nią nie poradzi. Wobec powyższego Kolegium przyznało rację organowi I instancji, który uzasadniając przyznanie skarżącemu specjalnego zasiłku celowego w wysokości 127,21 zł stwierdził, że obowiązany jest brać pod uwagę nie tylko sytuację materialną i życiową wnioskodawcy, ale również zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, możliwości budżetowe gminy, które są ograniczone oraz sytuację materialną innych osób uprawnionych do uzyskania pomocy społecznej, z uwagi na osiągane dochody nieprzekraczające ustawowego kryterium, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomoc społecznej. Mając ograniczone środki finansowe na pomoc społeczną, świadczenia pieniężne powinny być przydzielane w pierwszej kolejności osobom i rodzinom, spełniającym kryteria dochodowe i nieposiadającym żadnych środków do życia. Zdaniem SKO, zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji wydane zostało bez naruszenia przepisów prawa, w szczególności nie naruszyło granic uznania administracyjnego, a udzielona pomoc, w odniesieniu do sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego, zgodna jest z założeniami i celami instytucji pomocy społecznej, o których mowa w art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 u.p.s. Natomiast z ustaleń organu I instancji wynika, że skarżący ma zasoby oraz możliwości przezwyciężenia części trudności życiowych we własnym zakresie, dlatego też pomoc została ograniczona do pokrycia bieżącego rachunku na energie elektryczną. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący wskazał, że materiał dowodowy został błędnie zinterpretowany. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie spraw do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu skargi, skarżący wyjaśnił, że rachunek za energię elektryczną za maj 2024 r. opiewający na kwotę ponad 3000 zł, był wyjątkowo wysoki z powodu konieczności ogrzewania mieszkania energią elektryczną w okresie zimowym. Skarżący częściowo uregulował go ze swojej renty wypadkowej, jednak ze względu na wysokość pozostałej kwoty, znacznie przekraczającej jego miesięczne dochody (1.600 zł renty ZUS plus 215 zł zasiłku opiekuńczego, dodatkowo pomniejszone w tamtym okresie o zajęcie komornicze), zwrócił się o wsparcie do MOPS. Ponadto skarżący wskazał na liczne nieścisłości i błędne ustalenia faktyczne zawarte w decyzji SKO. Przede wszystkim, to on obecnie samodzielnie ponosi wszelkie koszty utrzymania mieszkania, w tym opłaty za media, ponieważ jego matka przebywa w Domu Opieki Społecznej w K., a jej świadczenie z ZUS jest w całości przekazywane na pokrycie kosztów jej pobytu w tej placówce. Podkreślił, że matka została umieszczona w DPS na wniosek MOPS Brzesko po tym, jak zabrano ją z domu z odmrożeniami. Skarżący stanowczo zaprzecza informacjom zawartym w uzasadnieniu decyzji SKO, jakoby jego matka twierdziła, że nie opłaca on rachunków i przeznacza posiadane środki finansowe na alkohol. Podkreślił, że obecnie nie nadużywa alkoholu. Ponadto, informował MOPS o bezskutecznych próbach rozłożenia zadłużenia za energię elektryczną na raty w firmie [...], która wydała decyzję odmowną. Zwrócił również uwagę na trudności w utrzymywaniu kontaktu z matką, która przebywa w placówce oddalonej o ponad 60 km, do której nie ma bezpośredniego dojazdu publicznego z Brzeska, a on sam nie posiada samochodu ani telefonu (sporadycznie korzysta z telefonu znajomych) i ma problemy z poruszaniem się. Skarżący podkreślił, że wniosek matki o przeniesienie do placówki bliżej miejsca zamieszkania został przez Dyrektora MOPS rozpatrzony negatywnie. Z kolei piecyk olejowy, mający służyć mu do ogrzewania, został zakupiony na jego rzecz dopiero po umieszczeniu matki w DPS, co sugeruje wcześniejszą konieczność korzystania z droższego ogrzewania elektrycznego. Natomiast ewentualna paczka żywnościowa, o której mogła być mowa, pochodziła z Caritas, a nie z pomocy MOPS. Skarżący podkreślił, że oprócz rachunku za prąd, opłaca również wodę, podatek od nieruchomości, wywóz śmieci, swoje leki (na które nie proszono go o przedstawienie faktur ani dokumentacji medycznej), spłaca kredyty zaciągnięte przez matkę oraz musi zapewnić sobie środki na wyżywienie i inne codzienne potrzeby. Po umieszczeniu matki w DPS uregulował również zaległości w opłatach za media. W konkluzji skarżący zarzucił oparcie decyzji na niezweryfikowanych informacjach, dowolną interpretację materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy oraz błędne wyciągnięcie wniosków, co skutkowało arbitralnym potraktowaniem przedstawionych przez niego dowodów i argumentów. Podkreślił, że bez pomocy osób trzecich nie byłby w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 13 grudnia 2024 r. przyznano skarżącemu pełnomocnika z urzędu, który wraz z pismem z dnia 23 maja 2025 r. przedłożył do akt szereg dokumentów obrazujących sytuację zdrowotną skarżącego i ponoszone przez niego koszty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Zdaniem Sądu skarga zasługiwała na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowił przepis art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Z regulacji ustawy o pomocy społecznej wynika, że świadczeniami z pomocy społecznej są między innymi zasiłek celowy i specjalny zasiłek celowy (art. 36 pkt 1 lit. c u.p.s.). Zgodnie z treścią art. 39 u.p.s, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Niewątpliwie przyznanie beneficjentowi tej formy pomocy jest związane ze spełnieniem kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 u.p.s. Jak bowiem wynika z art. 8 ust. 1 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje tym podmiotom, które nie przekroczyły wskazanych w punktach 1-3 w ust. 1 tego przepisu kwot kryterium dochodowego. W rozpoznawanej sprawie orzekające w obydwu instancjach organy stanęły na stanowisku, że skarżącemu nie może być udzielone wsparcie z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego z art. 39 u.p.s., z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. Stanowisko to, co do zasady uznać należało za trafne. Z drugiej jednak strony organy wskazały, że sytuacja życiowa skarżącego może zostać zakwalifikowana do "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 41 u.p.s, przewidującego możliwość przyznania beneficjentowi specjalnego zasiłku celowego. Ponieważ przepis daje organowi uprawnienie do przyznania bądź odmowy przyznania zasiłku celowego specjalnego, jest to uznanie administracyjne, czyli sytuacja, w której ustawodawca daje organowi możliwość wyboru konsekwencji prawnych. "Wybór ten jednak nie jest zupełnie dowolny i swobodny, ale ograniczony przez ustawodawcę w samej normie wprowadzającej uznanie" (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Wolters Kluwer 2018, s. 409). W przypadku wprowadzenia uznania administracyjnego, organ podejmuje decyzje nie tylko na podstawie ustawy, ale także z uwzględnieniem zasad celowości i sprawiedliwości oraz szczególnych cech stanu faktycznego (zob. J. Zimmermann, op. cit., s. 413). "Skoro prawo daje organowi administracji możliwość wyboru, to każdy wybór mieszczący się w ramach tego upoważnienia jest zgodny z prawem i on sam nie może być z zasady zakwestionowany przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygniecie nie było dowolne" (J. Zimmermann, op. cit., s. 417). "Uznanie administracyjne nie jest sferą wolną od związania konstytucyjnego i ustawowego, a także nie jest sferą wolną od kontroli sądów administracyjnych" (M. Jaśkowska w: Instytucje prawa administracyjnego System Prawa Administracyjnego Tom 1, red. R. Hauser, A. Wróbel, Z. Niewiadomski, C.H.Beck 2015, s. 298). W orzecznictwie sądów administracyjnych zostało przyjętych szereg reguł dotyczących kontroli aktu uznaniowego. Jedną z nich jest konieczność zgodności uznania z ogólnymi zasadami prawa, Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej oraz zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego. Szczególnie podkreślane jest znaczenie kontroli zgodności aktu uznaniowego z art. 7, art. 8, art. 11, art. 15 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., dalej k.p.a.) oraz z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa. W orzeczeniu z dnia 29 września 1993 r., sygn. K 17/92, Trybunał Konstytucyjny wskazał, że zgodnie z wymogami demokratycznego państwa prawnego "nie może być mowy o jakimkolwiek "swobodnym", tzn. w określonych granicach niezwiązanym prawem i niekontrolowanym działaniu administracji. Z instytucji formalnej, ustalającej swobodną, niezwiązaną niczym możliwość rozstrzygnięcia, swobodne uznanie przekształca się jedynie w formę pewnego uelastycznienia administracji, która umożliwia i zobowiązuje odpowiednie organy do zbadania wszystkich okoliczności danego przypadku w celu wyszukania najbardziej właściwego, odpowiadającego prawdzie obiektywnej i swemu celowi rozstrzygnięcia. Swobodne uznanie staje się w ten sposób szczególną formą wykonywania przepisów prawa, polegającą na tym, że organ stosujący prawo ma uwzględnić indywidualne warunki każdego wypadku, których stwierdzenie jest możliwe tylko w tym stopniu, by móc wydać decyzję zgodną z wolą ustawodawcy. To działanie organu administracyjnego musi być jednak uzasadnione i podlega kontroli". Podobnie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 czerwca 1993 r. sygn. III ARN 33/93, wskazał że: "przy dokonywaniu sądowej kontroli zgodności z prawem wszelkich decyzji administracji o charakterze uznaniowym (...) rola, zadania i zakres kompetencji niezawisłego sądu muszą być rozumiane znacznie szerzej i głębiej niż w innych sytuacjach (...) z decyzjami uznaniowymi musi się wiązać nie zmniejszona, lecz zwiększona kontrola sądu, wykonywana z punktu widzenia przestrzegania prawa (i to prawa rozumianego jako całość systemu)". Mimo iż sądowa kontrola takiego aktu ma zakres ograniczony, to jednak wymaga zbadania, czy akt ten nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy, oraz czy takiego wyboru dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Sąd bada, czy w postępowaniu podjęto wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz czy organ uwzględnił słuszny interes strony. Kontroli sądowej podlega samo uzasadnienie aktu uznaniowego, z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną. Ocenie Sądu nie podlegają natomiast kryteria słuszności, czy celowości podjętego rozstrzygnięcia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. I OSK 130/10 i z dnia 6 listopada 2014 r. sygn. I OSK 1981/14, opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W wyrokach z dnia 10 maja 2012 r., sygn. I OSK 292/12 i I OSK 369/12 (opubl. w CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że uzasadnienie aktu wydanego w ramach uznania administracyjnego, winno być "na tyle wyczerpujące i zindywidualizowane, aby sąd administracyjny był w stanie ocenić, czy zawarte w decyzji rozstrzygnięcie nie zapadło z przekroczeniem granic uznania administracyjnego". Z kolei w wyroku z dnia 19 stycznia 2010 r. sygn. II FSK 1254/08, (opubl. w CBOSA), NSA podkreślił, że "organ zobowiązany jest w sposób czytelny i umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania. Konieczne jest zatem wskazanie wyraźnych kryteriów decyzyjnych (dóbr chronionych przez prawo), w tym zwłaszcza znajdujących oparcie w wartościach konstytucyjnych, dopiero bowiem ich należyta identyfikacja i ustalenie ich hierarchii na tle konkretnego stanu faktycznego pozwala na instancyjną kontrolę rozstrzygnięcia mającego charakter uznaniowy, odwołującego się do ocen". Uzasadnienie aktów z zakresu administracji publicznej, winno spełniać rolę informacyjną i edukacyjno-perswazyjną w stosunku do ich adresatów i umożliwiać kontrolę ich poprawności. Z tego względu motywy, które legły u podstaw rozstrzygnięcia - w niniejszej sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego specjalnego - powinny być tak sformułowane, aby strona mogła poznać w pełni tok rozumowania poprzedzającego wydanie rozstrzygnięcia oraz zrozumieć, i w miarę możliwości zaakceptować, zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, jakimi kierował się organ przy załatwianiu jej sprawy. Istotne jest również, by na tej podstawie sąd administracyjny mógł skontrolować, czy podjęty akt nie ma charakteru dowolnego i mieści się w granicach swobodnego uznania (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 lipca 2021 r., sygn. III SA/Kr 485/20 i sygn. III SA/Kr 483/20, opubl. w CBOSA). Ustawodawca używając zwrotu "może być przyznany", ustalił jednocześnie, że organ ma możliwość wyboru wariantu rozstrzygnięcia, które ma charakter uznaniowy. O tym czy wniosek może zostać uwzględniony rozstrzyga organ, który wydał postanowienie w ramach tzw. uznania administracyjnego. Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 lipca 2015 r., sygn. I OSK 1375/14 (opubl. w CBOSA), rozwiązanie takie oznacza przyznanie organowi administracji publicznej, przepisem prawa materialnego, w niniejszej sprawie art. 41 u.p.s., pewnego luzu decyzyjnego, polegającego na możliwości wyboru sposobu rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej. Działanie organu korzystającego z możliwości podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego, musi mieścić się w granicach zakreślonych dążeniem do wyjaśnienia prawdy obiektywnej i obowiązkiem załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Przyznany organowi luz decyzyjny, może być również częściowo determinowany już w samej treści przepisu upoważniającego organ do działania na zasadzie uznania administracyjnego. Sądowa kontrola aktów uznaniowych wymaga zbadania, czy akt znajduje oparcie w przepisach prawa materialnego i czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a więc czy akt nie nosi znamion dowolności oraz czy organ uzasadnił swoje rozstrzygnięcie zindywidualizowanymi przesłankami odnoszącymi się do rozpatrywanej sprawy. Zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, w przypadku aktów uznaniowych, wymaga szczególnie starannego wyważenia obu tych interesów, i w razie uznania prymatu interesu społecznego, wykazania w sposób niebudzący wątpliwości słuszność takiego rozstrzygnięcia. Brak takich działań uzasadniać może zarzut dowolności rozstrzygnięcia sprawy. Zdaniem Sądu wskazane warunki prawidłowości aktu o charakterze uznaniowym, nie zostały w niniejszej sprawie spełnione. W ocenie Sądu orzekające w obydwu instancjach organy w sposób pobieżny, mało wnikliwy i nieprawidłowy, ustaliły stan faktyczny niniejszej sprawy. Przyznać należy, że art. 41 ustawy o pomocy społecznej posługuje się pojęciem ogólnym, niedookreślonym i nieposiadającym definicji ustawowej "szczególnie uzasadnionego przypadku". W doktrynie przyjmuje się, że przesłanka ta występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, iż jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 202). Taką samą wykładnię art. 41 pkt 1 u.p.s. przyjęto również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. wyroki z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. I OSK 1416/07 oraz z dnia 12 maja 2011 r., sygn. I OSK 164/11, z dnia 16 maja 2018 r. sygn. I OSK 179/18, czy z dnia 16 listopada 2018 r. sygn. I OSK 3072/18, opubl. w CBOSA). Podzielić więc należy pogląd, że specjalny zasiłek celowy powinien być zatem traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy, w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1 i art. 3 pkt 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności. Owszem, zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s., celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna, jak wynika z art. 3 ust. 1 ustawy, ma charakter wsparcia osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są zobowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, co wynika z postanowień art. 4 ustawy o pomocy społecznej, a pomoc społeczna nie może stanowić źródła utrzymania i zaspokojenia wszystkich potrzeb beneficjentów. Trafnie też organy podnoszą, że mają prawo w świetle regulacji ustawy o pomocy społecznej, dokonywać selekcji żądań beneficjentów kierując się ich niezbędnymi potrzebami, potrzebami innych beneficjentów i ilością przyznanych na ten cel środków finansowych. Jednak ta gradacja potrzeb konkretnego beneficjenta musi się odbywać w uzasadniony sposób. Dokonując sądowej kontroli zaskarżonego aktu prawnego, Sąd ocenia prawidłowość ustalenia stanu faktycznego oraz zastosowanych przepisów prawnych, na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w przesłanych Sądowi aktach administracyjnych. Przy takiej ocenie Sąd nie może zastępować organów administracji zarówno w ustalaniu stanu faktycznego, jak i w wyjaśnianiu podstawy prawnej, które to zadania należą do organów administracji publicznej, a sposób rozumowania i wyniki – w postaci ustalenia stanu faktycznego i wyjaśnienia podstawy prawnej – powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniach decyzji, spełniających wymogi art. 107 § 3 k.p.a. Zatem podstawą każdej kontroli Sądu, zastosowania przez organ administracyjny właściwych przepisów prawnych, jest ustalenie przez ten organ stanu faktycznego w sposób wyczerpujący oraz wyjaśnienie zastosowanych przepisów prawnych, co w niniejszej sprawie nie zostało spełnione. Doszło zatem do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Jak wykazał pełnomocnik skarżącego ustanowiony w postępowaniu sądowoadministracyjnym, przedkładając do akt sądowych szereg dokumentów uzyskanych od skarżącego, obrazujących jego sytuację zdrowotną i majątkową, organy nie ustaliły w niniejszej sprawie stanu faktycznego w sposób wyczerpujący, w konsekwencji również uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera prawidłowej analizy sytuacji zdrowotnej i majątkowej skarżącego, ani wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy, narusza zatem art. 107 § 3 k.p.a. Jak wynika z akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy, organy nie wezwały skarżącego do złożenia brakujących dokumentów dla wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy tj. jego sytuacji zdrowotnej i majątkowej, w szczególności ponoszonych obciążeń finansowych, podczas gdy, zgodnie z art. 79a k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (w rozpoznawanej sprawie wydaniem decyzji o przyznaniu zasiłku celowego specjalnego w wysokości niższej od oczekiwanej przez skarżącego). A jak wynika z pisma pełnomocnika skarżącego z dnia 23 maja 2025 r. i załączonych do niego dokumentów, skarżący takimi materiałami dysponował i pełnomocnik ustanowiony dla skarżącego z urzędu, był w stanie je od niego uzyskać, pomimo stanu zdrowia skarżącego opisanego w zaświadczeniu lekarskim z dnia 6 października 2015 r., w którym wskazano na zmianę stałych wzorców zachowań przed chorobowych szczególnie w zakresie ekspresji emocji; potrzeb, popędów, degradację objawów poznawczych, deficyty pamięci, uwagi, myślenia abstrakcyjnego, nasilenie dziwacznego, nieadekwatnego zachowania, wskazano, że skarżący jest zupełnie bezczynny w domu, wymaga opieki osób drugich w codziennym funkcjonowaniu i ważnych sprawach życiowych, jest niezdolny do prawidłowego pełnienia ról społecznych, co tym bardziej uzasadniało potrzebę aktywności organów w prawidłowym ustaleniu stanu faktycznego. Mając powyższe na uwadze, prowadząc ponownie postepowanie, organ przeprowadzi wyczerpujące postępowanie dowodowe, celem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy. A następnie sposób rozumowania i wyniki – w postaci ustalenia stanu faktycznego i wyjaśnienia podstawy prawnej – powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi art. 107 § 3 k.p.a. W tym stanie sprawy, uznając, że skarga jest usprawiedliwiona, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji.