III SA/Kr 1720/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko WSA Janusz Kasprzycki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi K. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2021 r., znak: [...], w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Zaskarżoną przez K. H., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 27 września 2021 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. , poz. 735), art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z dnia [...] 2021 r. organ pierwszej instancji - Wójt Gminy - odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z opieką nad matką J. N. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przytoczył treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wskazał, że w dniu 5 maja 2021 r. wpłynął wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad matką J. N., która legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu 26 marca 2003 r., znak: [...], przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności o zakwalifikowaniu jej na stałe do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Daty powstania niepełnosprawności u J. N. nie da się ustalić, a stopień niepełnosprawności datuje się od 2001 r. Ustalono nadto, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Złożyła także stosowne oświadczenie przewidziane w art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym z dniem 1 lipca 2013 r. - z tego tytułu decyzją z dnia [...] 2014r., znak: [...], przyznano jej zasiłek dla opiekuna na okres od 15 maja 2014 r. do bezterminowo. Oprócz skarżącej są jeszcze trzy osoby - zobowiązane do alimentacji na rzecz J. N.: G. N., W. N. i R. Z., które również złożyły oświadczenie, że nie są w stanie opiekować się matką. Z kolei J. N. wymaga opieki i kontroli osoby drugiej. Zdaniem organu pierwszej instancji w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia albowiem z dokumentacji wynika, że niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki – J. N. nie powstała w okresie wskazanym w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nadto, organ powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym Trybunał orzekł o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji organ pierwszej instancji stwierdził, że skarżąca nie spełnia warunku zawartego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ niepełnosprawność u J. N. istnieje od 63 roku życia, jednak nie powstała w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje zaś żadnych możliwości niezastosowania tej negatywnej przesłanki. Z uwagi na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych organ odmówił stronie wnioskowanego świadczenia. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca zarzuciła organowi pierwszej instancji naruszenie przepisów: - art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych polegające na przyjęciu, że podstawą odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego może być moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki albo niemożność jego ustalenia w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/1 uznał ww. przepis w tym zakresie za niekonstytucyjny; - art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez różnicowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co zostało uznane za niekonstytucyjne; - art. 190 ust. 1 Konstytucji RP poprzez nieuwzględnienie konsekwencji i wskazówek interpretacyjnych wynikających z treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia SKO powołało treść przepisu art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazało na błędną interpretację przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podało, że Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 r. życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 r. życia, przepis art. 17 ust. 1b ww. ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ww. ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie. Analogiczną ocenę prawną zaprezentowano również w licznych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. NSA w wyroku z dnia 14 grudnia 2016 r., sygn. akt l OSK 1614/16). W konsekwencji Kolegium stwierdziło, że w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zatem okoliczność, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, tj. J. N., powstała w stopniu znacznym w 2001 r., tj. gdy miała 63 lata i nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność ta istnieje, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie niniejszej ustaleniu podlega jednak także i to, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie. Ponadto Kolegium zwróciło uwagę, że skarżąca w III części wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożyła oświadczenie, iż jest rolnikiem (lub małżonkiem albo domownikiem rolnika) i z dniem 1 lipca 2013 r. zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. Wnioskodawczyni nie mieszka z osobą wymagającą opieki – J. N., mieszka ona wraz z synem G. N., który legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, ma problemy z poruszaniem się. J. N. ze względu na stan zdrowia wymaga pomocy w czynnościach życia codziennego. Wymaga pomocy w codziennej toalecie (kąpielą, myciem głowy), gotowaniu, utrzymaniu porządku i czystości w domu, robieniu zakupów, załatwianiu wszelkich formalności związanych z zakupem leków i organizowaniem wizyt lekarskich. Wszystkie opisane wyżej czynności wykonuje skarżąca. Zakres ich jest tożsamy z czynnościami wymienionymi w jej oświadczeniu z dnia 17 maja 2021 r. (tj. pomoc w utrzymaniu higieny osobistej mycie, wymiana pampersów, utrzymanie czystości w domu, palenie w piecu, robienie zakupów, organizowanie wizyt lekarskich, wykupienie leków, układanie do snu, w razie potrzeby zostaje by czuwać w nocy). Z przeprowadzonego w dniu 17 maja 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad matką we wskazanym w ww. oświadczeniu zakresie. Kolegium wyjaśniło, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Fakt, że ustawodawca w powołanym art. 17 ust. 1 ustawy nie poprzestał na uwarunkowaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie od tego, czy osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ale również od konieczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna w celu sprawowania opieki, jest zrozumiały z tego względu, iż sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna. Tak więc w grupie tej są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności, a są też osoby, które nie potrzebują stałej opieki, ale będąc niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie umożliwiając opiekunom zarobkowanie. W przypadku tych osób czynności związane z opieką mogą być wykonywane po zakończeniu pracy przez opiekuna. Z normy art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy (por. Naczelny Sąd Administracyjny m. in. w wyroku z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt l OSK 2820/13). W ocenie Kolegium wykazany przez skarżącą zakres opieki nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszał ją do definitywnej rezygnacji z aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w tym z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Niepełnosprawna J. N. mieszka bowiem wraz z synem G. N., który co prawda jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, jednakże zakres pomocy jakiej wymaga matka, jak na przykład przygotowanie i podanie posiłku czy lekarstw lub podanie ubrania, oklepywanie ciała, nie są czynnościami, które wymagają nadmiernego wysiłku i wykluczałaby jego współudział w opiece nad nią. Ponadto czynności takie jak: podanie leków, przygotowanie posiłków, organizowanie wizyt lekarskich, robienie zakupów, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej. Opisane wyżej czynności to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo, czy też prowadzą gospodarstwo rolne i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Z powyższego bezspornie wynika, że wykazany zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez odwołującą nad niepełnosprawną matką, będącą osobą kontaktową jest do pogodzenia z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jak wynika z treści przytoczonego wyżej art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych obligatoryjną przesłanką warunkującą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie pozwalającej na kontynuowanie lub podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Kolegium nie zakwestionowało, że J. N. wymaga pomocy, a skarżącą tę pomoc jej udziela, jednakże na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można przyjąć, iż zakres tej opieki nad niepełnosprawna matką, powoduje brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, czy też jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie prowadzenia czy wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Dodało, że z załączonych do akt sprawy dokumentów wynika, że oprócz skarżącej są jeszcze trzy osoby - jej rodzeństwo - zobowiązane w równym stopniu do alimentacji na rzecz niepełnosprawnej J. N. W tym G. N., który mieszka wraz z matką, W. N. mieszka w S i jest na rencie, R. Z. mieszka w G; pracuje. Wskazane okoliczności, tj. wykonywanie pracy zawodowej, czy zamieszkiwanie w innej miejscowości posiadanie rodziny nie zwalniają jednak tych osób z jego spełniania. Obowiązek ten nie musi bowiem polegać tylko na osobistych staraniach osób zobowiązanych do alimentacji względem niepełnosprawnego rodzica, ale może przybrać także inną formę pomocy takiej osobie np. współpłacenie ww. usług opiekuńczych. Nie istnieją więc obiektywne okoliczności uniemożliwiające im sprawowanie opieki w sposób bezpośredni czy też poprzez zabezpieczenie usług na rzecz matki, które odciążyłyby osobę sprawującą opiekę i pozwoliłyby jej na prowadzenie gospodarstwa rolnego. Nadto w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo realizowane są również usługi opiekuńcze, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła SKO naruszenie przepisów: - art.17 ust 1b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a w Konsekwencji naruszenie art. 7 oraz art.190 ust. 1 Konstytucji RP; - art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez różnicowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co zostało uznane za niekonstytucyjne. W uzasadnieniu skargi skarżąca podała, że wbrew twierdzeniom organu odwoławczego, zakres opieki który sprawuje nad niepełnosprawną matką czyni niemożliwym zatrudnienie choćby na część etatu czy pracę w gospodarstwie rolnym. Podała, że J. N. wymaga pomocy nawet przy siadaniu, wstawaniu z łóżka, wymianie pampersów, kontroli ciśnienia czy dozowania leków. Przewlekle choruje na serce co powoduje częste omdlenia, zawroty głowy, zaniki pamięci(wymaga ciągłego nadzoru). Wprawdzie w tym samym budynku mieszka brat G., który jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, jednak on sam wymaga pomocy. Pobiera rentę socjalną i ma problemy w poruszaniu się (jest po kilkunastu operacjach na kończyny dolne). Jak podała skarżąca mieszkam w niedalekiej odległości od chorej J. N., posiada samochód, prawo jazdy i jest w pełnej gotowości np. w nocy, gdy stan zdrowia chorej jest zły. Ponadto podkłada do pieca i przygotowuje opał na zimę, zapewnia gorący posiłek każdego dnia, organizuje wizyty lekarskie, wykupuje leki, pomaga w układaniu do łóżka, masuje, myję głowę, robię codzienną toaletę, dba o higienę osobistą i czystość chorej matki. Nie ma zatem możliwości by mogła podjąć pracę nawet w niewielkim wymiarze czasu pracy. Sugerowane przez Kolegium usługi opiekuńcze również nie zapewnią chorej 83 letniej kobiecie opieki, uwagi i poświęcenia przez 5 dni w tygodniu 24 godziny na dobę. W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym na datę wydania zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W myśl przepisu art. 27 ust. 5 ww. ustawy w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – skarżąca -córka, a opieka sprawowana jest nad matką – J. N. - legitymującą się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu 26 marca 2003 r., znak: [...], przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności o zakwalifikowaniu jej na stałe do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Daty powstania niepełnosprawności u J. N. nie da się ustalić, a stopień niepełnosprawności datuje się od 2001 r. Z kolei z wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w dniu 17 maja 2021 r. wynika, że skarżąca faktycznie sprawuje całodobową opiekę nad matką we wskazanym przez nią w oświadczeniu zakresie, tj. pomaga w utrzymaniu higieny osobistej; myje matkę, wymienia pampersy, utrzymuje czystość w domu, pali w piecu, robi zakupy, organizuje wizyty lekarskie, wykupuje leki, układa do snu, w razie potrzeby zostaje by czuwać w nocy. Jak ustaliły także orzekające w sprawie organy wskutek złożenia przez skarżącą oświadczenia przewidzianego w art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym z dniem 1 lipca 2013 r. - z tego tytułu - decyzją z dnia [...] 2014r., znak: [...], przyznano skarżącej zasiłek dla opiekuna na okres od 15 maja 2014 r. do bezterminowo. Powodem odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez organ pierwszej instancji było zaś niespełnienie przesłanki formalnej wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, to jest okoliczność, że niepełnosprawność matki skarżącej nie powstała przed ukończeniem przez nią 25 roku życia., aczkolwiek organ wskazał również w uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia na okoliczności złożenia przez skarżącą oświadczenia o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym oraz o przyznaniu jej z tego tytułu zasiłku dla opiekuna. Zdaniem Sądu w uzasadnieniu swojej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze trafnie przyjęło, że stanowisko organu pierwszej instancji, co do treści art. 17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie zasługuje na akceptację, ponieważ w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, co oznacza, iż wiążą one wszystkich adresatów bez wyjątku, a zatem winny być przez nich respektowane. Analiza przepisów Konstytucji oraz ich rozumienia przez Trybunał Konstytucyjny prowadzi do wniosku, że wykonywanie orzeczeń Trybunału jest obowiązkiem zarówno prawodawcy, jak i organów stosujących prawo. Źródłem tego obowiązku jest moc powszechnie obowiązująca orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (art. 190 ust. 1 Konstytucji RP) w związku z zasadami państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), legalizmu (art. 7 Konstytucji RP) i nadrzędności Konstytucji (art. 8 ust. 1 Konstytucji RP)". W sprawie interpretacji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych Trybunał Konstytucyjny uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 25 roku życia przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód w jego stosowaniu. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium mementu powstania niepełnosprawności jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z jego pominięciem. Nie jest więc dopuszczalne oparcie decyzji przyznającej przyznanie tego prawa na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. (tak też NSA w wyroku z dnia 14 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1614/16; NSA w wyroku z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16; NSA w wyroku z dnia 2 sierpnia 2016 r,. sygn. akt I OSK 923/16; NSA w wyroku z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16). Pomimo, że trafnie zauważyło Kolegium powyższe kwestie, to w ocenie Sądu błędem było jednak utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji. Orzekające w niniejszej sprawie w drugiej instancji SKO uznało, bowiem, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, tj. warunku sprawowania stałej opieki oraz przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, gdyż sprawowana przez skarżącą opieka nie ma charakteru tego rodzaju, aby zmuszała ją do definitywnej rezygnacji z podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, czy jak w tym wypadku rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym. Nadto, zdaniem Kolegium, krąg osób zobowiązanych do alimentacji względem wymagającej opieki J. N. jest szerszy. Oprócz skarżącej jest również pozostałe rodzeństwo, zobowiązane w równym stopniu do alimentacji na rzecz niepełnosprawnej J. N. W tym G. N., który mieszka wraz z matką i jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, W. N., który mieszka w S i jest na rencie, R. Z., która mieszka w G i pracuje. W związku ze stanowiskiem Kolegium, zwrócić należy uwagę, że nie można tracić z pola widzenia, iż ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale to z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała i długoterminowa. Określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Podkreślić trzeba także, że nie należy jednak rozumieć warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością opiekowanej osoby, a więc koniecznością wykonywania takich, a nie innych czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19; LEX nr 2763205). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11). Każdy zatem przypadek wymaga w tym względzie indywidualnej, wnikliwej, co należy podkreślić z całą mocą, oceny. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika bowiem, że matka skarżącej jest osobą schorowaną, niepełnosprawną w stopniu znacznym, zaś skarżąca opiekuje się całodobowo, jak twierdzi, matką, która co prawda nie mieszka ze skarżącą, lecz w niewielkiej odległości od skarżącej, nie mniej jednak, co istotne dla treści rozstrzygnięcia w tej sprawie, matka skarżącej ma zaniki pamięci, zdarza się jej, że nie wie gdzie się znajduje, jest bardzo słaba i większości leży w łóżku, problemem jest nawet dłuższa z nią rozmowa, która ją męczy. J. N. cierpi na chorobę wieńcową serca, ma schorowany kręgosłup, ma problemy w poruszaniu się (po operacji nogi) i zawroty głowy (vide: wywiad środowiskowy z dnia 17 maja 2021 r., k. 16 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Zwłaszcza zatem wskazane powyżej okoliczności stanu zdrowia matki skarżącej, takie jak zaniki pamięci, to że jest ona bardzo słaba i w większości leży w łóżku, szybko się męczy, ma problemy w poruszaniu się, są więc kluczowe dla oceny możliwości samodzielnej egzystencji matki skarżącej bez pomocy członków rodziny, co ma z kolei znaczenie dla uznania sprawowanej przez skarżącą opieki za stałą i długoterminową i stwierdzenia, że wykonywane przez skarżącą czynności opiekuńcze są na tyle na tyle obszerne i wymagające poświęcenia tyle czasu, iż uniemożliwiają skarżącej podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Nie można bowiem bez dokonania odniesienia sprawowanych czynności opiekuńczych do stanu zdrowia osoby opiekowanej, od razu twierdzić, że są to czynności które nie mogą być uznane za wymagające całodobowej dyspozycyjności, jak to stwierdziło Kolegium. Zresztą nie przedstawiło argumentów, co za takim stanowiskiem przemawia. W związku z tym w ocenie Sądu za przedwczesne, bez dokonania oceny wszystkich dowodów i bez wyjaśnienia wszystkich okoliczności rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, należało ocenić stanowisko Kolegium, że w sprawie zaistniała negatywna przesłanka jaką jest niesprawowanie opieki w zakresie powodującym konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia przez skarżącą, warunkującą otrzymanie przez nią żądanego świadczenia pielęgnacyjnego. Dopiero bowiem ocena całokształtu okoliczności sprawy powinna dać organom odpowiedź na pytanie, czy matkę skarżącej można pozostawić bez opieki skarżącej lub innych osób na dłuższy okres czasu, czy też jest to wykluczone, bo nie jest ona w stanie bez pomocy tych osób w najprostszych czynnościach dnia codziennego egzystować samodzielnie. W konsekwencji więc, że czynności opiekuńcze, które są niezbędne do wykonania są na tyle absorbujące skarżącą, jak Sąd już podkreślił, że nie jest ona w stanie podjąć zatrudnienia nawet w niewielkim rozmiarze, a rezygnacja z pracy w gospodarstwie rolnym ma związek ze sprawowaną opieką nad matką. Nie należy tez zapominać, że, zgodnie z art. 17b ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Z postanowień ww. przepisu wynika więc, że: "Dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest w świetle art. 17b ust. 2 u.ś.r. stosowne oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów nie ma w tym przypadku innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej - art. 7 k.p.a.). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej. Potencjalne sankcje karne, jakie mogą być zastosowane względem rolnika, który złożył niezgodne z prawdą oświadczenie, pozostają bez związku z obowiązkiem organu ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego."(por. WSA w Krakowie w wyroku z dnia 7 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1600/21; LEX nr 3323001). Skoro skarżąca takie oświadczenie złożyła (k. 35 akt administracyjnych organu pierwszej instancji), to powinno ono zostać poddane przez organy ocenie, jak to wskazał w ww. wyroku Sąd. Tymczasem w tym przypadku Kolegium przeszło wobec tej okoliczności do porządku dziennego i nie wyraziło oceny, podobnie jak i organ pierwszej instancji z jakich powodów oświadczenie skarżącej o rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym nie może być uzwględnione. Wobec powyższego stwierdzenie przez Kolegium, że czynności opiekuńcze, jakie wykonuje skarżąca, są do pogodzenia z równoczesnym podjęciem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej choćby w niewielkim rozmiarze, czy też nie niweczyły rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym, nie są póki co uprawnione. Z akt sprawy nie wynika, aby inne osoby jeszcze oprócz skarżącego zajmowały się jej matką. Pozostałe rodzeństwo skarżącej twierdzi, że nie jest w stanie tej opieki sprawować, gdyż, jak wynika ze złożonego oświadczenia przez W. N. (k. 7 akt administracyjnych organu pierwszej instancji), nie może on tego czynić z uwagi na odległe miejsce zamieszkania, a ponadto z uwagi na to, że jest po ciężkim wypadku i z tego tytułu pobiera rentę wypadkową. G. N. z kolei nie może się matką zajmować, mimo że z nią mieszka, gdyż jest osobą niepełnosprawną od urodzenia i jak oświadczył sam potrzebuje pomocy, ma ograniczoną sprawność ruchową i pobiera stałą rentę z ZUS (k. 8 akt administracyjnych organu pierwszej instancji), a druga córka R. Z. pracuje zawodowo i mieszka w G (ustalenia wywiadu środowiskowego z dnia 17 maja 2021 r.). W powyższych aspektach należy więc dokonać jednoznacznych ustaleń, a bez nich nie można zakładać a priori, że wszyscy spośród wskazanych rodzeństwa skarżącej może wspomóc ją w opiece nad matką. Organy muszą więc ustalić i ocenić na ile sprawność ruchowa synów matki skarżącej wyklucza sprawowanie przez nich opieki nad nią, zaś w przypadku siostry skarżącej, czy z kolei jej sytuacja finansowa pozwala na wspomożenie skarżącej w sprawowaniu opieki nad matką mając na uwadze, że praca zawodowa nie jest obiektywną przeszkodą w sprawowaniu opieki i spełnieniu ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego. Pomimo, że w kwestii negatywnej przesłanki z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wypowiedział się żaden z organów, to w ocenie Sądu zwrócić należy uwagę na treść wskazanego przepisu. Zgodnie bowiem z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Niewątpliwie celem powyższej regulacji jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania wymienionych tam świadczeń. Ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych nakazuje jednak rozwiązać problem kumulacji świadczeń. Przepis ten nie wyklucza możliwości przyznania innego świadczenia bądź jego zmiany w przypadku spełniania warunkujących go przesłanek lecz statuuje prawo wyboru przez osobę wnioskującą świadczenia dla niej korzystniejszego. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela więc stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednak nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją (por. wyrok NSA z dnia z dnia 13 lipca 2018 r., sygn. I OSK 235/18, LEX nr 2531523, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 9 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 1151/19, wyrok WSA w Gdańsku z 26 września 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 423/19). Skarżąca miała więc prawo oczekiwać od organów, że te podejmą działania zmierzające do rozważenia przyznania jej korzystniejszego świadczenia, zamiast przyjęcia, iż dopóki w obrocie pozostaje decyzja przyznająca skarżącej zasiłek dla opiekuna, dopóty przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie będzie możliwe. Trafnie też akcentuje się, że aby zagwarantować stronie wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 5 marca 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 841/19). Innymi słowy, po stronie organu leży podjęcie takich działań, by osoba uprawniona do dwóch różnych świadczeń (zbieg uprawnień) nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z tych świadczeń. Należy przy tym podkreślić, że w niniejszej sprawie skarżąca w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji wskazała wyraźnie, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego spowoduje rezygnację z przyznanego jej uprzednio zasiłku dla opiekuna. Kwestii tej nie mogły więc i nie mogą także pominąć orzekające organy. Wobec powyższego Sąd stwierdził, że orzekające organy naruszyły przepisy prawa materialnego – art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy przez ich błędną wykładnię i zastosowanie oraz przepisy postępowania – art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), a w konsekwencji art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwą ocenę prawną ustalonego stanu faktycznego, nie dążąc tym samym do osiągnięcia prawdy obiektywnej. Zasada ta jest bowiem realizowana przede wszystkim przez przepisy normujące postępowanie dowodowe, zwłaszcza przez art. 7 i 77 § 1, nakazujący organom administracji zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz art. 80 k.p.a. nakazujący ocenę faktu udowodnienia poszczególnych okoliczności na podstawie całego materiału dowodowego, czemu w tej sprawie w szczególności uchybiły orzekające organy. Przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe wskazania i dokonaną przez Sąd ocenę prawną, zgodnie z postanowieniami art. 153 P.p.s.a. Organy powinny ustalić w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy i należycie oceniony, czy skarżąca spełniła ustawowe przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym wyrażenie tej ocenie nie może polegać li tylko na powołaniu się na określone stanowisko wypracowane w judykaturze, czy doktrynie. Ma to być ocena zebranego materiału dowodowego, tak jak stanowi to art. 80 k.p.a. "Swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny, tj. po pierwsze - opierać się należy na materiale dowodowym zebranym przez organ, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w przepisach prawa. Po drugie ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego i po trzecie - organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają na podstawie art. 76 § 1 k.p.a. szczególną moc dowodową. W końcu, po czwarte - rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych, powinno być zgodne z zasadami logiki. Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 k.p.a.). Powyższe winno mieć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.)" (por. NSA w wyroku z dnia 15 lutego 2022 r., sygn.. akt I OSK 677/21; LEX nr 3323036). W tego rodzaju zaś sprawach jak sprawy dotyczące świadczeń pielęgnacyjnych oprócz dokumentów, oświadczeń stron, dokumentów urzędowych, szczególnego rodzaju dowodem są ustalenia wywiadu środowiskowego, które wszystkie w swym całokształcie należy poddać ocenie. Jeżeli zaś materiał ten nie jest wystarczający dla podjęcia rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, to należy go uzupełnić i ustalić istotne dla treści rozstrzygnięcia okoliczności. Skarga musiała więc wywrzeć zamierzony skutek. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.