III SA/Kr 1774/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2024 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków – Krowodrza w Krakowie M. S. sprawy ze skargi T. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 5 października 2023 r., nr SKO.ŚR/4111/986/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji Przedmiotem skargi T. D. (dalej "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 5 października 2023 r. (znak SKO.ŚR/4111/986/2023) utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Gminy K. z 1 sierpnia 2023 r. (znak WS.8252.1.2023.KD) o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Skarżąca pismem z 3 stycznia 2023 r. skierowanym do Burmistrza Gminy K. wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak aktywności zawodowej warunkowanej opieką sprawowaną nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, J. K. Do wniosku skarżąca dołączyła orzeczenie z 17 sierpnia 2022 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności matki (symbole niepełnosprawności: 10-N oraz 07-S) występującym od 5 sierpnia 2022 r., przy czym niepełnosprawność tej osoby istnieje od 10 kwietnia 2015 r. W toku postępowania organ przeprowadził wywiad środowiskowy w trakcie którego ustalił m.in., że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo wraz ze swoją matką, mężem oraz dwójką dzieci w wieku szkolnym. Mąż skarżącej pracuje w systemie zmianowym, natomiast skarżąca pracowała do końca grudnia 2022 r. i od stycznia 2023 r. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna i pobiera z tego tytułu zasiłek. Pracownik socjalny ustalił, że matka skarżącej choruje na Alzheimera, a w marcu i czerwcu 2022 r. przeszła dwa udary. Skarżąca oświadczyła, że jej matka nie jest osobą leżącą czy cewnikowaną i nie wymaga rehabilitacji, natomiast wymaga stałej pomocy w codziennym funkcjonowaniu z uwagi na ograniczony kontakt z rzeczywistością. W ramach tej pomocy wymaga m.in. udziału opiekuna przy ubieraniu się, przy czynnościach toaletowo-higienicznych, przygotowaniu posiłków i leków oraz w zależności od dnia – także przy wstawaniu z łóżka. Skarżąca akcentowała, że boi się zostawić swoją matkę samą z uwagi na troskę o jej bezpieczeństwo i musi ją pilnować całą dobę. Nie potrafiła jednak określić czasu jak dziennie poświęca na czynności opiekuńcze realizowane względem matki. Oświadczyła, że ma brata zamieszkałego w miejscowości C., który pracuje i na co dzień nie pomaga jej w opiece nad matką – robi to tylko doraźnie. Burmistrz Gminy K. decyzją z 17 marca 2023 r. odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Przywołał ustalenia wywiadu środowiskowego (por. wyżej). W ocenie organu, forma świadczenia pomocy udzielanej przez skarżącą jest normalną rzeczą wobec najbliższego członka rodziny i byłaby świadczona matce z racji jej wieku i choroby, gdyby nawet nie legitymowała się ta osoba orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ podkreślił, że skarżąca ma brata, na którym także ciąży obowiązek alimentacyjny i to każde z rodzeństwa powinno sprawować opiekę nad matką, jeżeli nie w sposób czynny, to finansowy. Ponadto wskazał, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która uzależnia ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Zaznaczył, że przepis ten nadal obowiązuje, pomimo wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r, sygn. K 38/13. Opisana decyzja, w wyniku rozpoznania odwołania wywiedzionego przez skarżącą, została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z 26 maja 2023 r., a sprawa przekazana została do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W uzasadnieniu SKO wskazało, że wobec treści powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie zaistniała podstawa odmowy przyznania świadczenia w oparciu o art. 17 ust. 1 b ustawy. W ocenie Kolegium, należało w tej sprawie zbadać – mając na uwadze datę rozwiązania stosunku pracy przez skarżącą oraz datę powstania niepełnosprawności jej matki, kto sprawował opiekę nad skarżącą od sierpnia do grudnia 2022 r., i jak w tym czasie skarżąca radziła sobie z opieką, ewentualnie, jeżeli stan zdrowia chorej uległ takiemu pogorszeniu dopiero w listopadzie 2022 r., zaś wcześniej matka skarżącej była w stanie pozostawać sama w domu, to należało wezwać stronę do wykazania tych okoliczności za pomocą odpowiednich dokumentów (np. dokumentacji medycznej obrazującej stan zdrowia tym okresie) lub uzupełniających, szczegółowych wyjaśnień na tę okoliczność. Kolejno organ II instancji zaznaczył, że nie ustalono ponad wszelka wątpliwość, czy (mając na uwadze zakres czynności) po stronie skarżącej zachodzi konieczność sprawowania stałej, nieprzerwanej opieki nad matką. Nie ustalono także z dostateczną dokładnością - częstotliwości czynności opiekuńczych wykonywanych przez wnioskodawczynię w stosunku do jej matki. Podkreśliło SKO, że brak jest w aktach dokładnej relacji z czynności wywiadu środowiskowego, głównie z bezpośredniej obserwacji stanu chorej, z której wynikałby, taki stopień nieporadności psychofizycznej, dezorientacji w związku ze chorobą Alzhaimera (czy przebytymi udarami), który uniemożliwiałby matce skarżącej np. samodzielne spożywanie posiłków, przyjmowanie napojów, a także wskazywałby na konieczność sprawowania nad nią stałego, nieprzerwanego nadzoru. Kolegium zaakcentowało, że organ oparł się jedynie na twierdzeniach skarżącej, iż niej jest ona w stanie pozostawić matki na chwilę samej w domu, z uwagi na jej bezpieczeństwo. W ocenie Kolegium, te wyjaśniania powinny być zweryfikowane właśnie w toku wywiadu środowiskowego. W kontakcie bezpośrednim, w toku tej czynności pracownik socjalny ma bowiem okazję ocenić, czy istnieje możliwość kontaktu z chorą, czy jest ona w stanie samodzielnie funkcjonować w domu, a jeśli jest to ograniczone w pewnym stopniu, to należy ocenić, zakres samodzielnego jej działania. Organ odwoławczy wskazał również, że co prawda skarżąca ma brata, jednakże mogą występować pewne obiektywne przyczyny braku możliwości sprawowania przez niego opieki nad chorą matką. Dla należytego wykazania, że skarżąca jest jedyną osobą, która jest zdolna realizować swoje obowiązki opiekuńcze wobec matki i tym samym zmuszona jest zrezygnować z podejmowania pracy zarobkowej, należało ją wezwać do przedłożenia dokumentacji obrazującej sytuację rodzinną i dochodową jej brata. Następnie na tej podstawie należało ocenić możliwości ww. osoby we współdziałaniu w sprawowaniu opieki nad matką, chociażby poprzez jej finansowanie. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ: 1. w dniu 10 lipca 2023 r. przesłuchał w charakterze świadka brata skarżącej (k. 38 a.a.). Z zeznań złożonych przez tę osobę wynika, że sprawuje opiekę nad matką wyłącznie wtedy, kiedy skarżąca musi załatwić jakąś sprawę. Są to sytuacje wyjątkowe, kiedy musi ona zgłosić się do jakiejś instytucji lub ustalić wizytę lekarską dla matki. Gdy skarżąca raz w roku wyjeżdża na urlop, bierze jej brat wówczas opiekę na matkę i sprawuje tę opiekę całodobowo. W tym czasie matka dostaje lekarstwa uspokajające, gdyż często pyta o córkę i się denerwuje. Brat skarżącej zeznał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i synem, jest zatrudniony w systemie czterobrygadowym (pracuje także w weekendy). Jego miesięczne wynagrodzenie wynosi 4000 zł netto, a koszty utrzymania domu (bez jedzenia) wynoszą około 2000 zł. W ocenie przesłuchiwanego, nie jest on w stanie wspomagać skarżącej finansowo przy opiece nad matką. W okresie od sierpnia do grudnia 2022 r. nie sprawował opieki nad matką, czyniła to wyłącznie jego siostra. Z uwagi na system pracy i utrzymanie własnego domu, nie jest w stanie uczestniczyć w opiece nad matką, a dodatkowo, wraz z żoną, sprawuje opiekę nad teściową chorującą na zwiotczenie mięśni; 2. w dniu 10 lipca 2023 r. przeprowadził kolejny wywiad środowiskowy (k. 43 a.a.). Z dokumentu sporządzonego z tej czynności wynika, że w okresie od sierpnia do grudnia 2022 r. stan zdrowia matki skarżącej wymagał już stałej opieki innych osób. W tym czasie w opiece wspierała skarżącą ciotka jej męża oraz teściowa. Matka skarżącej źle jednak reagowała na obce osoby, była agresywna, nerwowa, oskarżała je o kradzież różnych przedmiotów. Skarżąca oświadczyła, że choroba Alzheimera postępuje cały czas, jej matka ma gorsze dni i nie jest w stanie samodzielnie poruszać się po domu i coraz częściej nie poznaje swojej rodziny. Musi stale pilnować matki i nie może zostawić jej samej nawet na chwilę. Matka skarżącej nie jest w stanie sama przygotować sobie posiłku, zadbać o swoją higienę, trzeba prowadzić ją do toalety, pilnować aby zażyła leki. Ponadto skarżąca przedłożyła do akt sprawy dokumentację medyczną matki skarżącej z lat 2022 -2023 r. potwierdzającą m.in. leczenie z powodu choroby Alzheimera (k. 47-55 a.a.). Po uzupełnieniu dowodów, Burmistrz Gminy K. wskazaną na wstępie decyzją z 1 sierpnia 2023 r. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W motywach rozstrzygnięcia opisał ustalenia wywiadu środowiskowego oraz zeznania brata skarżącej (por. wyżej), a także zwrócił uwagę na przedłożenie przez skarżącą dokumenty medyczne jej matki. Następnie organ wskazał, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która uzależnia ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Zaznaczył, że organy wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r, sygn. K 38/13, nadal są zobowiązane do stosowania ww. przepisu w dotychczasowej formie. Ponadto podał, że skarżąca nie spełnia także warunku określonego w art. 17 ust. 1 ustawy, albowiem ma ona brata, na którym także ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki. W ocenie organu, jest on w stanie pomóc skarżącej finansowo w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem. Prowadzi bowiem trzyosobowe gospodarstwo domowe i wraz ż żoną jest zatrudniony. W odwołaniu od opisanej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 b) ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną interpretację polegającą na zastosowaniu tego przepisu mimo, iż Trybunał Konstytucyjny uznał wskazany przepis za niezgodny z Konstytucją RP. Nadto skarżąca podkreśliła, że jej brat wraz z żoną pomaga swojej teściowej w codziennych czynnościach ze względu na jej stan zdrowia, a także wspiera ją finansowo. Wobec tego brat nie jest w stanie wspierać finansowo skarżącej w opiece nad matką oraz przebywać z nią codziennie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z 5 lipca 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wskazało, że wobec treści powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie zaistniała podstawa odmowy przyznania świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1 b) ustawy. Jednocześnie organ odwoławczy przytoczył treść zeznań brata skarżącej i podał, że nie stanowi obiektywnej przyczyny usprawiedliwiającej niemożność opieki nad matką okoliczność pozostawania w zatrudnieniu, czy odległość miejsca zamieszkania. Organ odwoławczy powołał się także na przeprowadzony ponownie wywiad środowiskowy podkreślając, że skarżąca - co prawda - podała zakres czynności opiekuńczych (w tym także pilnowanie matki aby nie uciekła z domu) ale jednocześnie nie była w stanie określić podczas wywiadu, ile czasu dziennie poświęca na czynności związane z opieką nad matką. Kolegium zaakcentowało również, że stosunek pracy skarżącej ustał w dniu 31.12.2022 r. w wyniku wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę. Umowa obowiązywała w okresie od 2.09.2021 r. do 31 grudnia 2022 r. Zgromadzone w aktach sprawy dokumenty, w ocenie SKO w Krakowie, nie potwierdzają, że utracone zatrudnienie spowodowane było sprawowaniem opieki nad matką. Skoro bowiem umowa została wypowiedziana przez pracodawcę to trudno jest uznać, że faktyczną przyczyną utraty zatrudnienia była konieczność sprawowania opieki nad matką, a nie inne okoliczności niezwiązane z opieką. W skardze na opisaną wyżej decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie: 1. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 132 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego poprzez uznanie, że nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne gdy: – matka wymaga całodobowej opieki (od prostych czynności podania leków, ubierania, mycia, nakarmienia, zakupów do faktycznej jej kontroli z uwagi na postępującego Alzhaimera, przebyty zawał mózgu, znaczny stopień niepełnosprawności, ograniczony kontakt z rzeczywistością, brak możliwości zostawienia jej bez opieki, z uwagi na fakt, że sama dla siebie stanowi zagrożenie, złą reakcję matki na inną osobę), – skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad matką; – brat skarżącej – pracuje w systemie czterobrygadowym, jego dochód nie wystarcza na zagwarantowanie matce opieki, zaś sam ma pod opieką chorą teściową, która od 40 lat choruje na miastenię; – skarżąca zeznała, że nie jest w stanie w precyzyjny sposób określić ile godzin dziennie poświęca na opiekę nad matką, a z tego nie wynika, iż jest to nieznaczna ilość czasu, a wręcz przeciwnie - matka wymaga całodobowej opieki i nadzoru, zaś z uwagi na to, że organizacja każdego dnia jest różna, ilość fizycznych czynności wykonywanych w trakcie opieki nad matką też jest różna (karmienie, mycie, zakupy, sprawy urzędowe). Fakt, że matka nie jest cewnikowana i nie jest osobą na stale leżącą - nie wyklucza całodobowej opieki na nią. 2. art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez arbitralne uznanie, że matka nie wymaga całodobowej opieki, zaś skarżąca ma możliwość pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy, a także poprzez brak wyjaśnienia zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącą, jak również fakt, że brat skarżącej nie może wykonywać swojego obowiązku alimentacyjnego względem matki z przyczyn o charakterze obiektywnym (inne miejsce zamieszkania, praca na zmiany, niski dochód, opieka nad teściową). Skarga żądała uchylenia zaskarżonych i zawierała wniosek o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że jej całe życie jest podporządkowane jest opiece nad matką i całe życie rodziny zostało przeorganizowane tak, by ta opieka mogła być świadczona. Podkreśliła, że nie jest w stanie pracować chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy biorąc pod uwagę stan zdrowia matki, a w szczególności przebyte zawały mózgu i Alzhaimera. Wskazała, że jeżeli ktoś jest zmuszony wykonać przy kimś wszystkie czynności dnia codziennego i pilnować tę osobę (bo sama stanowi dla siebie zagrożenie) - to nie będzie żadnym nadużyciem stwierdzenie, że opieka wykonywana jest całodobowo. Akcentowała, że sprawując stałą opiekę i dbając o matkę, przygotowuje posiłki, myje, ubiera, czesze, załatwia sprawy, robi zakupy, umawia wizyty u lekarzy, jeździ na te wizyty, płaci rachunki, załatwia wszelkie sprawy administracyjne. W odpowiedzi na skargę organ domagał się jej oddalenia, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko. W piśmie z 26 lutego 2024 r. Prokurator Prokuratury Rejonowej Kraków-Krowodrza zgłosił swój udział do postępowania, a na rozprawie w dniu 14 marca 2024 r. wniósł o oddalenie skargi podkreślając, że nie został wykazany związek przyczynowo-skutkowy między zatrudnieniem skarżącej a sprawowaną opieką. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga była zasadna i skutkowała uchyleniem obu kontrolowanych aktów. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualny publikator Dz. U. 2023 r., poz. 390; dalej u.ś.r.). Przepis ten w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania kontrolowanej decyzji mówił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym – niż wymienione w poprzednich punktach tego ustępu – osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy zatem wykazać, że osoba ubiegająca się o to świadczenie, nie tylko należy do kręgu osób w nim wskazanych, ale także - stale i osobiście opiekuje się bliską (tj. objętą ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym) osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu natomiast kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką. Innymi słowy, zaniechanie aktywności zawodowej opiekuna musi nastąpić w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Podkreślić bowiem należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam tylko fakt opieki nad niepełnosprawnym, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna (lub jego rezygnację z zatrudnienia) – wynikający właśnie z konieczności sprawowania tej opieki. Jak przy tym wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20). Uznać więc należy, że pojęcie "opieki", o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla podopiecznego (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 51/21, por. też wyrok WSA w Krakowie z 19.01.2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1389/22). Wyrażona zatem w cytowanym wyżej przepisie przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny" powinna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (tak wyrok NSA z 14 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 229/23). Analiza części motywacyjnej uzasadnienia zaskarżonej decyzji SKO w Krakowie pozwala zidentyfikować trzy powody, które stanowiły o odmowie przyznania skarżącej oczekiwanego świadczenia pielęgnacyjnego. Pierwszy – to istnienie innych niż skarżąca osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnej matki – tj. brata skarżącej (P.) i przyjęcie, że nie stanowi obiektywnej przyczyny niemożności opieki nad matką fakt pozostawania w zatrudnieniu, jak też odległość od miejsca zamieszkania niepełnosprawnej. Drugi – to brak określenia (podania) przez skarżącą ilości czasu poświęcanego na opiekę nad matką. Trzeci – to sposób zakończenia stosunku pracy skarżącej, tj. wypowiedzenie tej umowy przez pracodawcę i upływ terminu wypowiedzenia tej umowy z dniem 31.12.2022 r. W ocenie Sądu, wszystkie trzy podane przez organ odwoławczy motywy decyzji – nie zasługiwały na akceptację. W zakresie pierwszego z przytoczonych wyżej powodów rozstrzygnięcia wskazać należy, iż Sąd orzekający w tej sprawie podziela pogląd oparty na wypowiedziach prezentowanych w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, iż możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem jest postrzegana jako element stanu faktycznego mający znaczenie dla ustalenia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1235/22, wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1280/22, wyrok NSA z 14 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 229/23, wyrok NSA z 20 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2322/22). W tej jednakże sprawie dostrzec należy niekonsekwencję organu odwoławczego w zakresie zapatrywania na analizowany aspekt sprawy. Z wydanej w sprawie przez SKO w Krakowie decyzji kasatoryjnej (z 26.05.2023 r. ) wynikała potrzeba uzupełnienia materiału dowodowego sprawy o ustalenia dotyczące "sytuacji rodzinnej i dochodowej brata skarżącej, a następnie na tej podstawie – dokonania oceny możliwości ww. osoby (brata) we współdziałaniu w sprawowaniu opieki nad matką, chociażby poprzez jej finansowanie". W tym aspekcie zwrócić trzeba uwagę na poczynione w sprawie przez organ I instancji ustalenia wynikające z protokołu przesłuchania brata skarżącej w dniu 10.07.2023 r. (k. 38). Protokół ten obrazuje sytuację rodzinną, zawodową oraz dochodową tej osoby. Mimo jednak zgromadzenia miarodajnego dla sprawy materiału dowodowego – rzutującego na ustalenia dotyczące związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu wyżej zaprezentowanym, żaden z orzekających organów administracji publicznej – nie dokonał rzetelnej oceny tego dowodu, tj. stwierdzonych okoliczności odnoszących się do drugiej osoby zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnej z perspektywy możliwości jej współpartycypowania w opiece nad matką. Zauważyć należy, iż Kolegium Odwoławcze, co prawda przywołało ustalenia wskazanego protokołu przesłuchania brata skarżącej (k. 6-7 decyzji), jednak nie przeprowadziło analizy tego dowodu z punktu widzenia wymogów, które samo sformułowało w decyzji kasatoryjnej z 26 maja 2023 r. Organ ten zaniechał zatem odniesienia stwierdzonych ustaleń sytuacji brata skarżącej do realiów kontrolowanej sprawy, stwierdzając tylko, że przeszkodą obiektywną w sprawowaniu opieki nie stanowi pozostawanie w zatrudnieniu, ani odległość od miejsca zamieszkania niepełnosprawnej. W istocie więc poza zakresem uwagi organu odwoławczego pozostały kwestie rodzinne, finansowe i zawodowe brata skarżącej, na które samo zasadnie naprowadziło Kolegium w decyzji wydanej wcześniej w tej sprawie. Z kolei organ I instancji w powyższym aspekcie poprzestał na zrelacjonowaniu ustaleń poczynionych w postępowaniu i kategorycznym stwierdzeniu, że brat skarżącej jest w stanie pomóc jej finansowo, gdyż wraz z żoną jest aktywny zawodowo. Stwierdzenie to nie było jednak wystarczające i samo przez się nie przekonuje o zasadności zajętego przez organ stanowiska, w szczególności, że nie prezentuje rozważań odnośnie tego, czy ewentualny zakres pomocy finansowej brata, przy uwzględnieniu wysokości jego dochodów i niekwestionowanych przez organ kosztów życia tej osoby, mógłby być oceniony jako wystarczający do tego, aby skarżąca mogła podjąć aktywność zawodową. Przy dokonywaniu powyższej oceny z pola widzenia utracił przy tym organ I instancji zakres koniecznej opieki wymaganej względem osoby niepełnosprawnej, a uwarunkowanej specyfiką choroby, która u tej osoby występuje. Inaczej mówiąc, kategoryczne stwierdzenie organu I instancji możliwości udzielania skarżącej przez jej brata pomocy finansowej na cele związane z opieką nad matką, nie zostało oparte na wszechstronnej analizie wszystkich aspektów rozstrzyganej sprawy, czym naruszono art. 7, 77 par. 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 par. 3 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy. Reasumując, zajęcia stanowiska organów w tej sprawie wymagało to, czy stwierdzone uwarunkowania rodzinne, jak też finansowe (dochody oraz koszty życia), tudzież zawodowe brata skarżącej (specyficzny system pracy) – dają tej osobie możliwość efektywnego współpartycypowania w opiece nad matką (osobistego lub finansowego), w takim zakresie, że umożliwi skarżącej podjęcie pracy. Ogół tych uwarunkowań wymagał przy tym także uwzględnienia specyfiki opieki nieodzownej osobie niepełnosprawnej z uwagi na występującą u niej chorobę, co wymagało odniesień do ustalonego zakresu czynności opiekuńczych realizowanych przez skarżącą. W ocenie Sądu, nie mogły przemawiać za przyjętym przez organ odwoławczy kierunkiem rozstrzygnięcia tej sprawy - zarówno brak podania przez skarżącą ilości czasu poświęcanego na opiekę nad matką, jak też sposób zakończenia stosunku pracy skarżącej. Odnośnie ustalenia ilości czasu poświęcanego przez skarżącą na opiekę nad matką pomocna mogła być wnikliwa ocena przez organ odwoławczy ustalonego w toku postępowania zakresu czynności opiekuńczych realizowanych przez skarżącą względem matki, przy uwzględnieniu niekwestionowanego stanu zdrowia niepełnosprawnej, w tym wynikającego z dokumentacji medycznej załączonej do akt sprawy (por. k. 55 i wcześniejsze akt adm.). Oceny takiej organ odwoławczy nie przeprowadził mimo, że materiał dowodowy sprawy pozwalał – według Sądu – zająć miarodajne stanowisko co do skali możliwego i koniecznego zaangażowania czasowego skarżącej w czynności opiekuńcze nad matką. Z uwagi na powyższe, organ odwoławczy uznając za istotną w sprawie okoliczność brak precyzyjnego wskazania przez skarżącą czasu poświęcanego opiece nad matką, nie był uprawniony do przyjęcia, że zaniechanie to mogło przemawiać na niekorzyść skarżącej, skoro skarżąca podała inne dane, okoliczności i uwarunkowania - umożliwiające oszacowanie czasu świadczonej matce opieki. Odnośnie zaś do akcentowanej przez SKO kwestii sposobu zakończenia stosunku pracy skarżącej (wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę) i związanego z tym braku związku między ustaniem tej pracy, a koniecznością sprawowania opieki nad matką – dostrzec trzeba, że w świadectwie pracy skarżącej (k. 3), jako podstawa prawna zakończenia stosunku pracy widnienie art. 30 par. 1 pkt 2 kodeksu pracy. Przepis ten przewiduje rozwiązanie umowy o pracę przez oświadczenie jednej ze stron z zachowaniem okresu wypowiedzenia. Z dokumentu tego nie wynika, aby zakończenie przez skarżącą pracy, nastąpiło właśnie z inicjatywy pracodawcy. Nadto zauważyć należy, że w wydanej przez SKO decyzji kasatoryjnej (por. wyżej) organ ten przyjął, że rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło z inicjatywy skarżącej, tj. poprzez jej oświadczenie złożone pracodawcy (k. 28 akt adm., k. 5 decyzji z 26 maja 2023 r.), a nie z inicjatywy podmiotu ją zatrudniającego. Prezentowane w aktualnie kontrolowanym rozstrzygnięciu ustalenia Kolegium Odwoławczego nie są więc w pełni miarodajne, tj. nie wynikają z akt sprawy, a nadto są sprzeczne z uprzednimi wypowiedziami tego organu wyrażonymi w tej samej kwestii we wcześniej wydanej decyzji. Ogół zaprezentowanych wyżej stwierdzeń i ocen nakazywał uznać, że zaskarżone decyzje naruszały art. 7, 77 par. 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 par. 3 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w sposób, który rzutował na kierunek rozstrzygnięcia tej sprawy. Z uwagi na powyższe, Sąd – w oparciu o art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c) ustawy z 30.08.2002 r. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634) – decyzje te uchylił. W ponownym postępowaniu organy uwzględnią wyrażone przez Sąd stanowisko oraz rozważą zastosowanie art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. 2023 r., poz. 1429).