III SA/Kr 178/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Bociąga Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki WSA Ewa Michna (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2018 r. sprawy ze skargi D. C. K. na decyzję Wojewody z dnia 15 grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany imion i nazwiska I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata B. R. kwotę 240,00 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. Decyzją z 15 grudnia 2017 r. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z [...] 2017 r., którą odmówiono skarżącemu D. C. K. zmiany imion, nazwiska oraz nazwiska rodowego na imiona i nazwisko: F. F. F. Decyzja ta została wydana w następującym stanie faktycznym: Skarżący (przebywający wówczas w Zakładzie Karnym) zwrócił się do organu I instancji z wnioskiem o zmianę imion i nazwisk. Wniosek motywował tym, że od około 20 lat jest gnębiony, zastraszany, represjonowany, poddawany szykanom i manipulacjom. Podał, że jego nazwisko "kojarzy się pewnej grupie osób związanych z różnymi profilami działalności, w tym państwowymi organami prawnymi, które chcą się za wszelką cenę zemścić i zniszczyć" jego życie rodzinne. Powodem problemów miała być "nienawiść na tle przeszłościowym" członków rodziny skarżącego. Skarżący obawiał się o życie i egzystencję swoją oraz najbliższej rodziny. Jednocześnie wniósł by zmiana nazwiska rozciągała się na małoletniego P. K. oraz dotyczyła nazwiska noszonego aktualnie przez jego żonę M. I. K. Na wezwanie organu, pismem z 14 czerwca 2017 r. skarżący oświadczył, że aktualnie nie ma możliwości uzyskania zgody żony na zmianę nazwiska dziecka i w tym zakresie wniósł "(...) o korektę wniosku w postaci wycofania zmiany nazwiska małoletniego syna (...)" Pismem z 20 czerwca 2017 r. organ I instancji wezwał skarżącego do złożenia dodatkowych wyjaśnień w sprawie oraz przedłużył termin załatwienia sprawy, z uwagi na toczące się postępowanie wyjaśniające, a nadto poinformował skarżącego o treści art. 10 § 1 Kodeksu postępowania admiracyjnego. Pismo nie zostało odebrane przez skarżącego, zwrócono je z adnotacją, że skarżący przebywa w Areszcie Śledczym. Pismem z 26 czerwca 2017 r. skarżący poinformował organ, że aktualnie przebywa w Areszcie Śledczym i zwrócił się z prośbą o kierowanie korespondencji na adres tej placówki. Pismem z 3 lipca 2017 r. organ ponownie wysłał do skarżącego całość przesyłki, jednakże została ona zwrócona 29 czerwca 2017 r. W oczekiwaniu na ustosunkowanie się skarżącego do pisma z 20 czerwca 2017 r. organ dwukrotnie przedłużył termin załatwienia niniejszej sprawy. Skarżący udzielił dodatkowych wyjaśnień w piśmie z 10 września 2017 r., które to pismo zostało przekazane 19 września 2017 r. urzędnikowi doręczającemu decyzję z 18 września 2017 r. W uzasadnieniu decyzji z 18 września 2017 r organ I instancji wskazał, że wola wnioskodawcy, co do zmiany imienia lub nazwiska nie stanowi samodzielnej i wystarczającej przesłanki zmiany, każdorazowo bowiem, musi ona być poparta wyłącznie "ważnymi powodami" w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 10) W ocenie organu, przedstawione przez skarżącego okoliczności nie miały znamion "ważnych powodów". Imiona i nazwisko skarżącego nie zostało uznane za ośmieszające albo nielicujące z godnością człowieka, dotychczasowe nazwisko i imiona nie zostały nigdy bezprawnie zmienione, wnioskowane nazwisko i imiona nie były przez skarżącego używane, jak również skarżący nie posiadał obywatelstwa innego państwa, zgodnie z przepisami którego nosi wnioskowane imiona i nazwisko. W ocenie organu wskazane przez skarżącego powody są "w dużej mierze niejasne, nieracjonalne, niewystarczające i nieprzekonujące". Organ podkreślał, że zmiana danych osobowych nie mogła spowodować automatycznie zmiany życia skarżącego i jego najbliższej rodziny. Ponadto skarżący nie podał żadnych wiarygodnych faktów oraz dowodów istotnych dla sprawy, a samo stwierdzenie, że od kilkudziesięciu lat jest gnębiony, zastraszany itd., nie było wystarczające dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Skarżący nie odniósł się też do wezwania organu, stąd nie wiadomo, m.in. jakimi przesłankami kierował się wybierając nowe imiona i nazwisko. Samo subiektywne przekonanie czy też względy emocjonalne nie stanowiło wystarczającego uzasadnienia dla dokonania wnioskowanej zmiany. Na koniec organ zauważył, że art. 4 ust. 1 ww. ustawy ma charakter uznaniowy, zatem fakt wystąpienia ważnego powodu nie zawsze obliguje go do uwzględnienia żądania strony. W odwołaniu od ww. decyzji skarżący uzasadniając żądanie wniosku ponownie wskazał na okoliczności dotyczące jego szykanowania, zastraszania, gnębienia, represjonowania i manipulowania, jednak "z obawy o swoje życie" nie podał szczegółów. Podał, że "na obecnym etapie w tym kierunku są prowadzone czynności prawne w wielu, takich jak prokuratury, sądy, rzecznik, minister sprawiedliwości i inne instytucje", gdzie walczy życie, zdrowie, dobro i bezpieczeństwo swoje i swoich dzieci. Nadto "jego dane osobiste nie do końca są też bezpośrednio związane z jego osobą, gdyż jest to przymus z przed wielu lat". Oświadczył, że nowe imiona i nazwisko "bardziej utożsamiają się z nim". Zmiana będzie nadto "wstępem do ochrony jego rodziny" i jednocześnie zapewni mu spokój w więzieniu. W uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji, Wojewoda podzielił stanowisko organu i instancji, uznając, że w realiach niniejszej sprawy przedstawiona przez skarżącego argumentacja nie mogła być uznana za noszącą znamiona "ważnych powodów" w rozumieniu przepisu art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska. Poza ogólnymi stwierdzeniami o trwającym od wielu lat bliżej nieokreślonym "szykanowaniu, zastraszaniu, gnębieniu, poniżaniu i manipulowaniu", skarżący nie podał bowiem żadnych dodatkowych okoliczności ani wiarygodnych dowodów pozwalających na uznanie wskazywanych przez niego powodów zmiany imion i nazwiska za obiektywnie ważne. Ocena czy w każdym indywidualnym przypadku owe "ważne powody" zachodzą musi być dokonana nie tylko z uwagi na subiektywne lecz również według zobiektywizowanych i zracjonalizowanych kryteriów. Wnioskodawca w niniejszej sprawie - domagając się zmiany noszonych imion i nazwiska - nie powołał się na żadną z okoliczności wymienionych expresis verbis w przepisie art. 4 ust. 1. Tym samym nie wykazał czynników, które byłyby przejawem obiektywnej zewnętrznej konieczności czy zasadności tej zmiany. Również podjęta przez organ I instancji próba jednoznacznego wyjaśnienia motywów oraz zweryfikowania zgłoszonego żądania nie przyniosła rezultatu, podczas gdy to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uzasadnienia powodów, które w jego przekonaniu są ważne i uzasadniają żądanie zmiany, jak i wybrania nazwiska (lub imienia), na jakie ma nastąpić zmiana. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący podtrzymał dotychczasową argumentację. Podał, że jest gnębiony fizycznie i psychicznie, zastraszany i szantażowany oraz, że grożono mu utratą życia i zdrowia, tymczasem organy zlekceważyły powód żądanej zmiany, tj. zagrożenie życia. Podał też, że jego inicjały zostały zmienione bez jego zgody gdy był niepełnoletni. W odpowiedzi Wojewoda wniósł o oddalanie skargi. Na rozprawie 19 lipca 2018 r. ustanowiony z urzędu adwokat podtrzymał skargę i wyjaśnił, że nazwisko "K" jest nazwiskiem rodziny, która zaadoptowała skarżącego po raz drugi ok. 1985 r. Skarżący został pierwszy raz zaadoptowany w pierwszym roku życia. Nazwisko "F" miało być jego pierwotnym nazwiskiem, do którego chciał powrócić – wiedzę o tym skarżący uzyskał od urzędniczki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga była niezasadna. Dopiero na etapie rozpatrywania sprawy przed sądem pełnomocnik skarżącego powołał się na nowe okoliczności w sprawie – nie uprawdopodabniając ich jednak w żaden sposób. Słusznie organy wskazały jako podstawę zmiany imienia i nazwiska art. 4 ustawy o zmianie imienia i nazwiska. Przepis ten wskazuje wyraźnie, że zmiany imienia lub nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności gdy dotyczą zmiany: imienia lub nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka; na imię lub nazwisko używane; na imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione; na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada. Dodatkowo (art. 4 ust. 2) zmiany imienia lub nazwiska cudzoziemca, który uzyskał w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy, można dokonać wyłącznie ze szczególnie ważnych powodów związanych z zagrożeniem jego prawa do życia, zdrowia, wolności lub bezpieczeństwa osobistego. Początkowo skarżący powoływał się na negatywne skojarzenia jego osoby, gnębienie i zastraszanie go, a na koniec na chęć powrotu do pierwotnego nazwiska sprzed adopcji. W ocenie Sądu słusznie organy ustaliły, że w rzeczywistości argumentacja skarżącego o nienawiści bliżej niesprecyzowanych osób do niego i jego najbliżej rodziny – była lakoniczna i właściwie nieprzekonywująca. "Nowe" imię i nazwisko miało w ocenie skarżącego wpłynąć pozytywnie na jego egzystencję i jego najbliższych (wyjaśnienia z 10 września 2017 r. – k. 33), ale w istocie nie były to konkretne argumenty dotyczące "ważnych powodów" w rozumieniu ww. art. 4 ustawy o zmianie imienia i nazwiska. Słusznie organ podkreślał, że każdy w życiu popełnia błędy i jako osoba dorosła powinien ponosić tego konsekwencje. Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych wnioskodawca powinien przekonać organ administracyjny, że wskazany subiektywnie przez niego powód zmiany jest na tyle istotny, by władza dokonała tej zmiany, uznając go za obiektywnie istotny. Ważne powody przemawiające za zmianą imienia i nazwiska, nie mogą wynikać jedynie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany, ale muszą również sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom ich oceny. Granicą rozważań organów administracji państwowej powinno być ustalenie istnienia (lub braku) elementów oczywistej bezzasadności w motywach strony, na przykład cech kaprysu lub przekory (por. wyrok NSA z 22 września 2017 r., II OSK 69/16 i zawarte tam odwołania do doktryny i orzecznictwa). Niewątpliwie imię i nazwisko skarżącego nie miało charakteru ośmieszającego. Skarżący nie używał faktycznie imion i nazwiska, na które chciał zmienić swoje dotychczasowe personalia. Nie był cudzoziemcem i nie wykazał, że dotychczasowe nazwiska bezprawnie mu zmieniono. Skarżący nie potrafił wytłumaczyć, dlaczego uważa za zasadne powrót do swojego pierwotnego imienia i nazwiska (jeżeli w ogóle tak było), skoro w procesie adopcji sama zmiana imienia i nazwiska jest prawnie dopuszczalna. Zgodnie bowiem z art. 122 §1 i 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przysposobiony otrzymuje nazwisko przysposabiającego, a jeżeli został przysposobiony przez małżonków wspólnie albo jeżeli jeden z małżonków przysposobił dziecko drugiego małżonka - nazwisko, które noszą albo nosiłyby dzieci zrodzone z tego małżeństwa. Z kolei na wniosek przysposabiającego sąd opiekuńczy może w orzeczeniu o przysposobieniu zmienić imię lub imiona przysposobionego. W ocenie Sądu słusznie wiec uznały organy, że z racjonalnego i obiektywnego punktu widzenia nie istnieją ważne powody uzasadniające zmianę imienia i nazwiska. W tym stanie rzeczy Sąd zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302) - oddalił skargę. Sąd nie zarządził osobistego stawiennictwa skarżącego, jak o to wnosił w piśmie z 3 lipca 2018 r. Sąd uznał bowiem, że ustanowiony z urzędu pełnomocnik w sposób dostateczny będzie reprezentował skarżącego, tym bardziej, że skarżący (wezwany dodatkowo pismem z 10 lipca 2018 r.) nie przedstawił jakiejkolwiek argumentacji uzasadniającej jego osobiste stawiennictwo ("doprowadzenie"). Nieobecność stron nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. Jedynie w przypadku wskazanym w art. 91 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd może w celu dokładniejszego wyjaśnienia sprawy zarządzić stawienie się stron lub jednej z nich osobiście lub przez pełnomocnika. Zarządzenie takie leży jedynie w kompetencji sądu, który ocenia, czy istnieje potrzeba, o jakiej mowa w wyżej wskazanym przepisie. Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącego ustanowionemu z urzędu 240 zł powiększone o należną stawę podatku VAT zgodnie z § 21 ust.1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1714).