III SA/Kr 180/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Pasternak Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki (spr.) WSA Janusz Bociąga Protokolant Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2014 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia 12 listopada 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 5 ust. 3 i ust. 3a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. jedn., Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm., zwanej dalej ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2013 r., poz. 267, zwanej dalej w skrócie - k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] 2013 r. nr [...] o uznaniu M. M. za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: M. M. został wezwany przez Burmistrza Miasta do złożenia oświadczenia majątkowego oraz przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego. Decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...] organ I instancji - Burmistrz Miasta - orzekł o uznaniu M. M. za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych na rzecz M. M. i P. M. w okresie świadczeniowym 2012/2013. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że w toku postępowania uzyskał informacje od komornika sądowego, z których wynikało, że strona nie wywiązywała się przez okres 6 miesięcy poprzedzających wydanie decyzji z zobowiązań alimentacyjnych w każdym miesiącu w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. W odwołaniu od powyższej decyzji M. M. wskazał, że organ l instancji popełnił błąd w ustaleniach faktycznych przez przyjęcie, że uchyla się od płacenia alimentów na rzecz dzieci, gdyż w rzeczywistości nadpłacił świadczenia alimentacyjne. W uzasadnieniu podał, że tytułem odszkodowania za nieruchomość wypłacona została przez Urząd Miejski kwota w wysokości 15.115,80 zł, z której należała mu się połowa tej kwoty tj. 7.558,00 zł. Ponieważ żona nie zwróciła mu tej kwoty, pomimo kierowanych do niej pisemnych wezwań, M. M. uznał, że będą one stanowiły świadczenie alimentacyjne na rzecz dzieci za okres ponad 12 miesięcy. W związku z powyższym stwierdził, że skoro kwota ta zaliczona została przez niego na alimenty to nie można uznać, iż jest on dłużnikiem alimentacyjnym. Opisaną na wstępie, kwestionowaną skargą, decyzją z dnia 12 listopada 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia, działające jako organ odwoławczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych może zapaść po ustaleniu, iż dłużnik w toku wszczętego postępowania do wypełnienia obowiązków wynikających z art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, bez uzasadnionej przyczyny nie wykona czynności, o które go wzywano. W przedmiotowej sprawie wezwanie z dnia 5 lutego 2013 r., do stawienia się w siedzibie organu w ciągu 14 dni od daty otrzymania wezwania celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego, zostało stronie doręczone w dniu 12 lutego 2013 r. Z uwagi na brak jakichkolwiek działań przez stronę, organ I instancji pismem z dnia 8 kwietnia 2013 r. poinformował stronę o wszczęciu postępowania w sprawie uznania jako dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Pismo to zostało skutecznie doręczone i odebrane przez stronę w dniu 15 kwietnia 2013 r. Także na powyższe pismo brak było jakiejkolwiek reakcji ze strony M. M. Z akt sprawy wynika także, że strona w okresie ostatnich 6 miesięcy nie wywiązywała się z obowiązku alimentacyjnego. Jedyna wpłata w wysokości 350,44 zł dokonana została w dniu 26 lutego 2013 r. Kolegium oceniło zatem, że M. M. nie wywiązał się z podstawowego obowiązku, tj. umożliwienia przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego, co stanowiło wystarczającą podstawę do wydania przez organ I instancji orzeczenia w sprawie. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie M. M. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji. W jej uzasadnieniu skarżący podniósł okoliczności zgłaszane już na etapie odwołania od decyzji organu I instancji i powtórzył, że nie można uznać go za dłużnika alimentacyjnego w sytuacji, gdy do rąk matki dzieci trafiła z wyprzedzeniem kwota odpowiadająca wysokości alimentów przez okres 12 i pół miesiąca. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę kontrolowanych w niniejszej sprawie decyzji stanowiły przepisy art. 5 ust. 3 i ust. 3a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. jedn., Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm., zwanej dalej ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Stosownie natomiast do treści ust. 3a art. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Z przytoczonych wyżej regulacji prawnych wynika więc, że postępowanie administracyjne w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się może zostać wszczęte, gdy wystąpi chociażby jedna z przesłanek wskazanych w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Nie jest to jednak wystarczające do wydania decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, gdyż aby taka decyzja mogła być wydana musi zostać ustalone w sposób nie budzący wątpliwości, czy przez okres ostatnich 6 miesięcy dłużnik alimentacyjny wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego w każdym miesiącu, i nadto, w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. W aktach administracyjnych niniejszej sprawy znajduje się informacja komornika sądowego – zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych z dnia 15 stycznia 2013 r. Obowiązkiem prowadzących przedmiotowe postępowania organów było zatem poddanie stosownej ocenie tego dokumentu w odniesieniu do przesłanek wskazanych w art. 5 ust. 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Postępowanie to, jak każde inne postępowanie administracyjne, ma w pierwszej bowiem kolejności na celu ustalenie stanu faktycznego. Zgodnie bowiem z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2013 r., poz. 267, zwanej dalej w skrócie - k.p.a.) organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Realizacji zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w co dopiero wskazanym przepisie służą postanowienia art. 77 § 1 k.p.a. zobowiązujące organ do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Dopiero kompletny materiał dowodowy i jednoznaczność ustaleń stanu faktycznego dają podstawę do zajęcia określonego przez organ stanowiska w ramach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.) i przedstawienia go w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia co do istoty sprawy (art. 107 § 3 k.p.a.). Wprawdzie ze wskazanego już zaświadczenia komornika sądowego wynika, że egzekucja alimentów należnych od skarżącego na rzecz dzieci okazała się bezskuteczna, ale dotyczy ona jedynie ostatnich dwóch miesięcy, a nie jak tego wymaga przepis art. 5 ust. 3a - poczynienia ustaleń, czy dłużnik nie wywiązywał się, czy też wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego przez okres ostatnich 6 miesięcy w każdym miesiącu w wysokości co najmniej 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. W odniesieniu do okoliczności podniesionych przez skarżącego w skardze, a także uprzednio już w odwołaniu od decyzji organu I instancji wskazać należy, że Sąd podziela w tym względzie stanowisko WSA w Olsztynie, zawarte w wyroku z dnia 4 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 387/13; LEX nr 1330727. "W toku postępowania organ ma bowiem ustalić przyczyny powstałych zaległości alimentacyjnych wypłacanych z Funduszu Alimentacyjnego". W tym ustalić może, jak to sygnalizował skarżący, czy rzeczywiście dłużnik alimentacyjny, mimo prowadzonej egzekucji, uregulował alimenty do rąk matki dziecka. Zwrócić należy uwagę, że art. 5 ust. 3a mówi o wywiązywaniu się ze zobowiązań alimentacyjnych, bez konkretyzowania sposobu realizacji zobowiązania. W związku z tym niewystarczające jest oparcie rozstrzygnięcia jedynie na informacji i to niepełnej od komornika sądowego bez weryfikacji okoliczności podnoszonych przez skarżącego. Jeżeli dłużnik alimentacyjny w rozpoznawanej sprawie, twierdził już w odwołaniu od decyzji organu I instancji, że przeznaczył połowę kwoty odszkodowania za nieruchomość, wypłaconego przez Urząd Miejski, tj. kwotę w wysokości 7.558,00 zł. (która to, jak utrzymuje, jemu należna nie została przez żonę zwrócona), na poczet uregulowania jego zobowiązań alimentacyjnych, to rzeczą organów, a zwłaszcza SKO działającego jako organ odwoławczy, było zweryfikowanie tych twierdzeń, zgodnie z wymogami art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W myśl art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy też dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Oznacza to, że w warunkach niniejszej sprawy nie można było poprzestać tylko na niepełnej informacji komornika sądowego i nie jako automatycznie wydać następnie decyzję uznającą skarżącego za dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Należało poczynić ustalenia, czy rzeczywiście wskazana przez skarżącego kwota została, zgodnie z jego wolą przeznaczona na uregulowanie należności alimentacyjnych, jak podnosi skarżący, choćby przez przesłuchanie żony, czy ocenę dokumentu w postaci kopii pisma skierowanego przez skarżącego do żony o zwrot połowy tej kwoty. Przeprowadzenie czynności dowodowych w tym zakresie rozstrzygnęłoby istniejące w tym względzie wątpliwości. Bez zatem jednoznacznego ustalenia stanu faktycznego tej sprawy, zgromadzenia pełnego materiału dowodowego i jego oceny jako całokształtu i we wzajemnej łączności, wydane decyzje należało ocenić jako przedwczesne, które zapadły bez wszechstronnego istotnych okoliczności dla treści rozstrzygnięcia, a więc z naruszeniem art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. w zakresie mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Biorąc zatem pod uwagę przedstawione powyżej rozważania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł, na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), jak w punkcie II sentencji wyroku.