III SA/Kr 1813/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) Protokolant starszy referent Monika Tuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 28 sierpnia 2024 roku, nr SKO-NP-4115-143/24 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz skarżącej B. S. 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. III SA/Kr 1813/24 Uzasadnienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu w decyzji z dnia 28 sierpnia 2024 r., nr SKO-NP-4115-143/24 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji z dnia 25 marca 2024 r., znak: OPS.KŚR.5211.969.22.23.2024, w którym odmówiono B. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W podstawie prawnej wskazano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024r, poz. 572), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023r., poz. 390 ze zm.) w związku z art. 63 ust.1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. 2023r, poz.1429) oraz art. 2, art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. Dz. U. z 2018r., poz. 570). Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wyżej opisaną decyzją organ l instancji ponownie odmówił przyznania B. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej prac zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną: P. S. Jednakże organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., podając, że niepełnosprawność męża skarżącej powstała w wieku 72 lat. Na skutek odwołania wniesionego przez profesjonalnego pełnomocnika w imieniu skrzącej, organ odwoławczy wydał opisaną na wstępie, zaskarżoną do Sądu decyzję. W jej uzasadnieniu wyjaśnił, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2023r, poz.390 ze zm.) - zwanej w dalszej części uzasadnienia "ustawą" w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023r. Z uwagi na fakt, że strona wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w 2023r. niniejsza sprawa zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, podlegała rozpatrzeniu w oparciu o przepisy ustawy w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023r. SKO wskazało też, że okoliczność, iż niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki powstała w okresie późniejszym niż wymaga tego art. 17 ust. 1b ustawy, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie niniejszej, zdaniem Kolegium, należało ustalić czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie. Organ II instancji powołując się na ustalenia pracownika dokonane w ramach sporządzonego wywiadu środowiskowego w dniu 18 października 2023r. wskazał, iż B. S. sprawuje osobistą opiekę nad chorym mężem P. S., z którym wspólnie zamieszkuje. P. S. jest osobą długotrwale chorą, niepełnosprawną. P. S. wymaga pomocy i opieki przez całą dobę. W/w posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, pozostaje w stałym leczeniu. P. S. z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie samodzielnie wykonać codziennych czynności i nie może pozostać sam w domu bez opieki. B. S. sprawuje osobistą opiekę nad chorym mężem poprzez wykonywanie czynności dnia codziennego, związane z zaspokajaniem potrzeb fizjologicznych tj. mycie, kąpiel, zakładanie pieluchomajtek, nacieranie maściami i kremami oraz pomoc przy rehabilitacji. B. S. dokonuje zakupu leków i podaje mężowi kilka razy w ciągu doby. Ponadto robi zakupy, przygotowuje posiłki dla męża, który wymaga posiłków dietetycznych podawanych siedem razy dziennie. Posiłki muszą być przecierane, gdyż P. S. ma problemy z przełykaniem (często się krztusi). Wnioskodawczyni z uwagi na sytuację rodzinną i zdrowotną męża nie może podjąć pracy zawodowej. Z oświadczenia skarżącej wynika, że mąż P. S. nie jest osobą stale leżącą, porusza się z pomocą odwołującej, jest karmiony, a pieluchomajtki są zakładane na noc. Z orzeczenia o niepełnosprawności wynika, iż P. S. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności od 24.03.2021 r. i od tego momentu wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Powołując się na oświadczenie skarżącej, organ wskazał, że B. S. dopiero z dniem 30 września 2023r. zakończyła prowadzenie nierejestrowanej działalności gospodarczej. W III części formularza wniosku odwołująca oświadczyła, iż również z dniem 30 września 2023r. zaprzestała prowadzenia lub pracy na gospodarstwie rolnym. Do 30 września 2023r. skarżąca opiekę nad mężem dzieliła z córką, co umożliwiło jej pracę zarobkową. Gdy córka podjęła studia dzienne od 1 października 2023r. w K. i wyprowadziła się z domu, stan zdrowia męża oraz konieczność sprawowania permanentnej opieki nad nim wykluczył dalsze prowadzenie działalności zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze godzin. W ocenie Kolegium z zaprezentowanych wyżej ustaleń faktycznych w rozpoznawanej sprawie nie można wnioskować, iż faktyczny zakres opieki jaki wykonuje odwołująca względem niepełnosprawnego męża, był tego rodzaju, że uniemożliwiałoby to jej podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie godzinowym przy jednoczesnym skorzystaniu z usług opiekuńczych. Na podstawie przedstawionego materiału dowodowego, zdaniem Kolegium nie sposób przyjąć, iż odwołująca stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawnym mężem, zatem nie wyczerpuje ona zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego, która jak już wcześniej wspomniano ma być trwała. Z zasad doświadczenia życiowego wynika, że czynności takie jak: przygotowanie posiłków, mycie, kąpiel, pranie, prasowanie, pomoc w ubieraniu, oklepywanie, pomiar ciśnienia, zakładanie pieluchomajtek, nacieranie maściami i kremami, zakup leków i ich podawanie, robienie zakupów, nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką np. nad starszymi rodzicami i jednocześnie pracujące zawodowo. Czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach - z reguły rano i wieczorem - a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie. Część tych czynności odwołująca wykonuje nie tylko specjalnie dla męża, ale również dla siebie, co wynika choćby z racji wspólnego gospodarowania. Z powyższego, w ocenie organu II instancji wynika, iż wykazany zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez odwołującą nad niepełnosprawnym mężem, który nie jest osobą obłożnie chorą (trwale leżącą i pampersowaną) i niekontaktową, albowiem porusza się przy pomocy odwołującej, a więc jest w stanie przez cześć dnia samodzielnie bytować pozwala na takie zorganizowanie opieki w postaci np. usług opiekuńczych aby B. S. nie musiała rezygnować z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy czy też prowadzenia gospodarstwa rolnego. Kolegium nie kwestionuje tego, że P. S. wymaga pomocy, a B. S. tej pomocy mu udziela, jednakże na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można przyjąć, że zachodzi brak możliwości podjęcia przez odwołującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przy uzyskaniu pomocy w opiece nad niepełnosprawnym mężem poprzez usługi opiekuńcze realizowane w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym. Ponadto z materiału dowodowego wynika, iż odwołująca wcześniej z pomocą córki była w stanie łączyć opiekę nad niepełnosprawnym mężem z aktywnością zawodową, a więc nie stoi nic na przeszkodzie aby B. S. przy skorzystaniu z usług opiekuńczych i przy wskazanym zakresie opieki nadal wykonywała obowiązki zawodowe choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zatem, zdaniem SKO, trudno uznać, iż w niniejszej sprawie występuje związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania przez odwołującą opieki nad niepełnosprawnym mężem. W skardze na powyższą decyzję SKO w Krakowie, B. S., działająca przez pełnomocnika radcę prawnego, zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie: 1) prawa materialnego - przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 roku) poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż: a)konieczność sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza obowiązek permanentnej tj. nieprzerwanej i całodobowej, osobistej opieki nad niepełnosprawnym, a tym samym b)przepis ten zawiera w sobie w rzeczywistości tylko jedną przesłankę tj. przesłankę tzw. "permanentnej opieki", podczas, gdy przepis ten ustanawia dwie alternatywne przesłanki tj. przesłankę "stałej opieki" oraz przesłankę "długotrwałej opieki", przedmiotowe przesłanki nie mogą być interpretowane identycznie, bowiem mają różny zakres znaczeniowy i tak przesłanka "stałej opieki" winna być intepretowana jako opieka sprawowana do końca życia osoby niepełnosprawnej, natomiast przesłanka "długotrwałej opieki" winna być interpretowana jako opieka sprawowana nad osobą niepełnosprawną w spodziewanym długim bardzo okresie czasu, jednak żadna z ww. dwóch przesłanek nie odwołuje się do ciągłej, nieprzerwanej i całodobowej opieki nad niepełnosprawnym, których to warunków (ciągłej, nieprzerwanej i całodobowej opieki) ustawodawca nie ustanowił, - zaś błędna interpretacja przedmiotowego przepisu doprowadziła do jego niezastosowania, pomimo, iż została spełniona co najmniej przesłanka konieczności sprawowania długotrwałej opieki, 2) przepisów postępowania - art. 7, art. 77 i art. 80 § 1 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji niero2patrzenie wszystkich istotnych dowodów zgromadzonych w sprawie, co doprowadziło do przyjęcia, iż w przedmiotowej sprawie istnieje możliwość podjęcia zatrudnienia przez skarżącą, podczas gdy z opinii lekarza psychiatry, która znajduje się w aktach sprawy wynika, iż osoba wymagająca opieki cierpi na depresję i stany lękowe, w tym lęk separacyjny - lęk przed rozłąką z osobą najbliższą, co nie pozostaje bez wpływu na stan zdrowia osoby niepełnosprawnej i uzasadnia brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą lub skorzystania z usług opiekuńczych, 3) naruszenie przepisów postępowania - art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji błędne ustalenie, iż w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a to z uwagi na brak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia, a sprawowaniem przez nią opieki nad osobą niepełnosprawną, podczas gdy skarżąca obecnie nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej tylko i wyłącznie w związku z potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, 4) przepisów postępowania - art. 79a § 1 k.p.a. w z w. z art. 10 § 1 i 2 k.p.a. - przez ich niezastosowanie i w konsekwencji niezapewnienie stronie możliwości wykazania, zakwestionowanej dopiero w decyzji odwoławczej, okoliczności faktycznej, iż w niniejszej sprawie brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, podczas gdy zapewnienie skarżącej takiej możliwości spowodowałoby podjęcie stosownej inicjatywy dowodowej celem wykazania, że rzeczona przesłanka została spełniona, 5) naruszenie przepisów postępowania - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy spełnione były wszystkie przesłanki dla pozytywnego rozpatrzenia przedmiotowego odwołania, co skutkowało bezpodstawnym niezastosowaniem art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., - a naruszenia te mogły mieć, a w ocenie skarżącej miały, istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem doprowadziły do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy zaistniały wszystkie przesłanki do stwierdzenia, iż świadczenie to przysługuje skarżącej. Wobec powyższego wniesiono o uchylenie ww. decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania na zasadzie art. 200 p.p.s.a. Powyższe zarzuty zostały rozwinięte w uzasadnieniu skargi. W odpowiedzi na skargę SKO w Krakowie domagało się jej oddalenia, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) dalej - p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04). Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a. Bezsporne w tej sprawie było to, że mąż skarżącej - legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 18 maja 2021 r. (k. 8 a.a.) W orzeczeniu stwierdzono, że niepełnosprawność istnieje od 24 marca 2021 r., jako symbole niepełnosprawności wskazano 05-R i 07-S. Za poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 19 września 2024 r. sygn. akt I OSK 2282/23 powtórzyć należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., określający warunki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, formułuje wobec organu administracji przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, obowiązek ustalenia, w ramach wykazania związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, rozmiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Samo wydanie orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym nie jest bowiem jednoznaczne z koniecznością sprawowania nad osobą, której orzeczenie dotyczy, opieki w takim wymiarze, że opiekun zmuszony jest każdorazowo do rezygnacji z pracy lub jej niepodejmowania. O ile bowiem konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, o tyle - zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. - dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego niezbędny jest bezpośredni i ścisły związek pomiędzy rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Zatem nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką (zob. B. Chludziński [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, wyd. II, red. P. Rączka, LEX/el. 2023, art. 17). Jak zaakcentował NSA w ww. wyroku - kwalifikacja niepełnosprawności i konieczność objęcia opieką osoby niepełnosprawnej pozostaje poza kompetencjami organu oraz sądu administracyjnego, niemniej jednak organ ma prawo i obowiązek zbadania zakresu świadczonej opieki i oceny, czy zakres ten jest nie do pogodzenia z zatrudnieniem. Obowiązkiem osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego świadczenia jest wykazanie, że to właśnie zakres sprawowanej opieki uniemożliwia podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Zapewnienie tego rodzaju opieki podopiecznemu musi polegać na sprawowaniu przez opiekuna osobistych starań i na tyle wypełniać jego czas, że nie jest on w stanie podjąć żadnej innej, stałej aktywności, wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania czyli aktywności zawodowej. Pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną musi istnieć taki związek, w którym to konieczność sprawowania opieki jest przyczyną, a zarazem przeszkodą w podejmowaniu pracy zarobkowej. Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć bądź kontynuować. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a więc powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przenosząc powyższe rozważania teoretycznoprawne na grunt rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że zawarte w zaskarżonej decyzji ustalenia dotyczące stanu zdrowia męża skarżącej i determinowanego nim zakresu opieki, jakiej wymaga mąż skarżącej, w ocenie Sądu zostały dokonane z istotnym naruszeniem art. 7, 77, 80 k.p.a. Skoro zakres opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, determinowany jest stanem jej zdrowia, to podstawą okolicznością wymagającą ustalenia przez organy był aktualny stan zdrowia męża skarżącej, stopień jego samodzielności, a w dalszej kolejności rodzaj czynności opiekuńczych, których wymaga niepełnosprawny, aby móc funkcjonować w codziennym życiu. Następnie organy powinny ustalić, czy stan zdrowia osoby niepełnosprawnej połączony z zakresem czynności opiekuńczych, umożliwia skarżącej rezygnację z pracy (skarżąca w oświadczeniu z 2 października 2023 r. wskazała, że 30 września 2023 r. zakończyła prowadzenie nierejestrowej działalności gospodarczej – k. 3 a.a. natomiast we wniosku z 9 października 2023 r. wskazała, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania w nim pracy) lub niepodejmowanie pracy. Ustaleń w powyższym zakresie organ w ogóle nie poczynił. W podsumowaniu powyższego stwierdzić należy, że organy zaniechały ustalania aktualnego (na dzień złożenia i rozpoznania wniosku) stanu zdrowia męża skarżącej. Organy zaniechały wyciagnięcia wniosków z zalegającego w aktach zaświadczenia lekarza psychiatry z 19 lutego 2024 r. (k. 25 a.a.) z którego wynika, że mąż skarżącej cierpi na zaburzenia depresyjne i lękowe mieszane. W rozpoznawanej sprawie koniecznych ustaleń (odnośnie stanu zdrowia niepełnosprawnego) nie mógł poczynić Sąd, albowiem z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wynika obowiązek rozpoznania sprawy w pełnym jej zakresie w dwóch instancjach, a wojewódzki sąd administracyjny nie może zastępować organów administracji w rozpatrzeniu sprawy administracyjnej. W tym miejscu podkreślić zatem trzeba, że stan zdrowia niepełnosprawnego męża skarżącej wymagający, wg skarżącej, rezygnacji przez nią z zatrudnienia, musi zostać wykazany stosownymi dokumentami wystawionymi przez lekarzy (vide wyrok WSA w Krakowie z 14 sierpnia 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 606/24). Do ww. zaświadczenia lekarza psychiatry organy się nie ustosunkowały. W tym miejscu zaznaczenia wymaga, że zakres czynności opiekuńczych, które nie muszą być sprawowane nieustannie przez całą dobę, uzależniony jest od rodzaju schorzeń osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym. Niewątpliwie innych czynności opiekuńczych wymaga osoba niepełnosprawna dotknięta schorzeniami natury fizycznej (np. osoba leżąca), a innych czynności opiekuńczych – osoba niepełnosprawna dotknięta schorzeniami natury psychicznej czy neurologicznej. Ustaleń w tym zakresie na gruncie rozpatrywanej sprawy organy nie dokonały, zupełnie pomijając schorzenia natury psychicznej na które cierpi niepełnosprawny. Należy pamiętać, że opieka nad osobami ze schorzeniami psychicznymi wymaga niejednokrotnie poświęcenia psychicznego oraz fizycznego ze strony ich opiekunów, czego nie sposób pominąć przy rozpatrywaniu spraw wywołanych wnioskami o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Choroba psychiczna może bowiem uniemożliwiać nie tylko samodzielne funkcjonowanie, ale również znacząco ograniczać życie osób najbliższych. Organy winny mieć przy tym na względzie, że osoby z chorobami psychicznymi mogą mieć i często mają problem ze zrozumieniem znaczenia własnych słów i czynów, niejednokrotnie wymagają ciągłego nadzoru i kontroli ze strony opiekuna. Często wręcz stanowią zagrożenie dla zdrowia i życia swojego i innych członków rodziny. Nadto opieka nad mobilną osobą cierpiącą na chorobę psychiczną może być trudniejsza niż nad osobą leżącą. Tym samym charakter choroby psychicznej, w tym brak przewidywalności w wystąpieniu i nasileniu objawów, powinny być przez organy rozważone w kontekście możliwości podjęcia przez skarżącego pracy zarobkowej (por. m. in. wyroki WSA w Łodzi: z 14 września 2023 r., II SA/Łd 549/23 oraz z 7 września 2023 r., II SA/Łd 529/23; opublikowane w CBOSA). Organy nie dokonały ustaleń w powyższym zakresie. W konsekwencji WSA w Krakowie uznał, że organ odwoławczy wydając ww. decyzję naruszył przepisy postępowania administracyjnego (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.). Uchybienie organu polega przede wszystkim na braku ustaleń faktycznych koniecznych dla ustalenia stanu zdrowia niepełnosprawnego, który determinuje zakres zakresu opieki jakiej wymaga niepełnopsrawny. Równocześnie należy jeszcze zasygnalizować, że zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2023 r., I OSK 1750/22). Tymczasem, w niniejszej sprawie wymóg ten nie został zrealizowany przez organ odwoławczy. Analiza akt sprawy wskazuje, że organ administracyjny nie zebrał materiału dowodowego, na podstawie którego można by ustalić, czy skarżąca spełniła powyższe przesłanki do przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Organ pominął też istotny dowód w sprawie jakim jest przedłożone przez skarżącą zaświadczenie lekarskie, obrazujące stan zdrowia niepełnosprawnego k. 25 a.a. Zatem w toku ponownego rozpoznania sprawy, skarżąca powinna przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie, w tym m.in. aktualną dokumentację medyczną obrazującą stan zdrowia niepełnosprawnego. Jeśli organ administracji publicznej dokona ustaleń w zakresie stanu faktycznego na podstawie wszystkich wskazanych przez wnioskodawcę dowodów, a strona kwestionuje te dowody i ustalenia, przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy. Organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., II OSK 1933/08; wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 135/23, baza CBOSA). W szczególności strona ma prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinna korzystać, chcąc wykazać zasadność podnoszonych przez siebie wniosków i twierdzeń, a tym samym uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych. Strona nie jest zatem zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, tym bardziej, że w tej sprawie skarżąca jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 135/23, baza CBOSA). W postępowaniu dotyczącym świadczenia pielęgnacyjnego organ dokonuje ustalenia zakresu rzeczywiście sprawowanej opieki na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, zarówno na podstawie dokumentów uprawnionych organów, jak i innych zgromadzonych w sprawie dowodów. Dowody te podlegają łącznej ocenie. Zastosowanie znajdują ogólne przepisy postępowania dowodowego, które pozwalają na dopuszczenie w sprawie każdego dowodu, który przyczyni się do rozstrzygnięcia sprawy. W grę wchodzi przeprowadzenie dowodu z dokumentów ale również ze świadków. Mając na uwadze powyższe, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ administracyjny ustali jaki jest aktualny stan zdrowia męża skarżącej, wzywając skarżącą do przedstawienia stosownych dokumentów lekarskich oraz oceni, czy zakres i rozmiar opieki wykonywanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym jest tego rodzaju, aby całkowicie uniemożliwiał jej podjęcie zatrudnienia. W ocenie Sądu, organ odwoławczy przedwcześnie utrzymał w mocy decyzję odmowną organu I instancji, poprzestając na niepełnym i niewystarczającym materiale dowodowym oraz nie ustalając zasadniczych w tej sprawie okoliczności, co uzasadniało przyjęcie naruszenia art. 80 k.p.a., przy jednoczesnym ukształtowaniu podstawy faktycznej rozstrzygnięcia z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę organy dokonają kluczowych dla sprawy ustaleń faktycznych wskazanych w uzasadnieniu i ocenią, czy w odniesieniu do skarżącej zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia. Organ ustali przede wszystkim stan zdrowia męża skarżącej oraz czy wymaga on stałej obecności osoby trzeciej w celu zabezpieczenia jego potrzeb życiowych. Podjętą decyzję organy uzasadnią zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a. Z uwagi na powyższe skargę uznano za zasadną. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j.: Dz. U., z 2023 r. poz. 1935 ze zm.). Zasądzona została od organu administracji na rzecz skarżącej kwota 480 zł tytułem wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej, będącego radcą prawnym. Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).