III SA/Kr 1817/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Wolas Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 maja 2025 r. sprawy ze skargi K. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 5 września 2024 r., nr SKO.NP/4115/152/2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie na rzecz K. F. 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wnioskiem z 25 lipca 2022 r. K. F. (dalej: "skarżąca") wystąpiła o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem T. F. Mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Brzesku z 27 czerwca 2022 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym do 30 czerwca 2027 r., ze stwierdzeniem, że w jego przypadku niepełnosprawność istnieje od 38 roku życia, a stwierdzony stopień tej niepełnosprawności datuje się od 4 maja 2022 r. Decyzją Burmistrza Brzeska z 22 września 2022 r., znak 524/00168/SP/2022 odmówiono skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia. Jako podstawę negatywnego dla strony rozstrzygnięcia wskazano brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych gdyż z przedstawionego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nie wynika aby niepełnosprawność męża skarżącej powstała w przedziale wiekowym zakreślonym we wskazanym przepisie. W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie (dalej także jako "Kolegium") decyzją 18 listopada 2022 r., znak SKO.NP/4115/365/2022 uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu decyzji wskazano konieczność poczynienia wyjaśnień odnośnie rzeczywistego zaprzestania przez skarżącą pracy w gospodarstwie rolnym. W tym zakresie Kolegium wymieniło konieczne ustalenia i czynności organu. Kolegium stwierdziło też, że istnieje potrzeba ustalenia jakiego rodzaju i charakteru opiekę skarżąca świadczy względem męża, a także jaki jest stopień jego sprawności i samodzielności. Dodatkowo Kolegium stwierdziło, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13). Ponownie rozpoznając sprawę, organ I instancji decyzją z 13 marca 2023 r. po raz kolejny odmówił Stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jako przyczynę podjętego rozstrzygnięcia organ I instancji, tak jak poprzednio podał, że w przedmiotowym wypadku nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która uzależnia ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Nadto organ dodał, że jego zdaniem w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Argumentując niniejsze wskazał, że skarżąca opiekuje się mężem od 4 maja 2022 r. natomiast zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego od około 3 lat. Na skutek odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z 4 maja 2023 r. znak SKO.NP/4115/126/2023 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji z 13 marca 2023 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium po raz kolejny zwróciło uwagę na niedopuszczalność oparcia odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13). Dalej wskazało, że pomimo dokonania przez organ pomocy społecznej błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, kwestionowana decyzja odpowiada prawu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo jej niepodejmowaniem przez skarżącą a koniecznością sprawowania stałej opieki nad mężem. Nadto, zdaniem Kolegium skarżąca nie wykazała w dostateczny sposób, że zakres sprawowanej opieki nad mężem uniemożliwia jej w sposób zupełny pracę w gospodarstwie rolnym. Na skutek skargi skarżącej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 6 grudnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1161/23 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że skarga zasługuje na uwzględnienie ponieważ Kolegium nie wyjaśniło dostatecznie, czy rozmiar koniecznych czynności opiekuńczych skarżącej wobec niepełnosprawnego męża uniemożliwia jej godzenie tej opieki z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. W ocenie Sądu, organ odwoławczy prawidłowo ocenił, że skarżąca nie wykazała przesłanki bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy zaprzestaniem przez skarżącą pracy, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem ponieważ raz wskazała (k. 17), że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego około trzech lat temu, tj. od 2019 r., a innym razem (k.4a,10 i 33), że od 4 maja 2022 r., będąc jednocześnie cały czas właścicielem tego gospodarstwa rolnego, zarejestrowanym w Ewidencji Producentów prowadzonej przez ARiMR, ubezpieczonym w KRUS. Mąż skarżącej został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym w dniu 27 czerwca 2022 r., ze wskazaniem, że "ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od - 4 maja 2022 r.". Zdaniem Sądu, istotne zatem jest, czy aktualnie, wobec uznania męża skarżącej za niepełnosprawnego w stopniu znacznym, skarżąca może prowadzić gospodarstwo rolne (zarządzać nim) ze względu na rozmiar koniecznych czynności opiekuńczych skarżącej wobec niepełnosprawnego męża, z uwzględnieniem konieczności zapewnienia mężowi stałej rehabilitacji. Według Sądu, ta kwestia nie została dostatecznie wyjaśniona. Nie wiadomo bowiem na czym polegało i polega prowadzenie gospodarstwa rolnego skarżącej. Trafnie zwrócono uwagę, że syn skarżącej, który przejął prowadzenie gospodarstwa pracuje zawodowo 10 godzin dziennie, co wskazuje, że w tym czasie nie pracuje w gospodarstwie. Tym samym poznanie charakteru (profilu) gospodarstwa rolnego, jak i odległości jego położenia od domu, przy uwzględnieniu że jego prowadzenie jest zależne od samodzielnej organizacji własnej pracy, pozwoli ocenić, czy rzeczywiście praca w nim jest nie do pogodzenia z opieką skarżącej nad mężem, bezsprzecznie mąż skarżącej wymaga stałej jej opieki, ale jak wynika z materiału dowodowego mąż korzysta nie tylko z dziennej rehabilitacji ale przebywa też na wyjazdowych turnusach rehabilitacyjnych (np. w dniach 22.08.-4.09. 2022 r.), dużo też wypoczywa w ciągu dnia. O ile większość czynności związanych z prowadzeniem domu, jakie skarżąca wykonuje należy rzeczywiście do zwykłych czynności dnia codziennego, które wykonuje każda osoba pracująca, to czynności opiekuńczo - higieniczne i uczestniczenie w procesie leczniczo - rehabilitacyjnym męża nie należą do "typowych czynności". Niemniej świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje za samą opiekę nad chorym ale za opiekę sprawowaną w tak znacznym wymiarze, że zachodzi konieczność rezygnacji z zatrudnienia czy niemożność jego podjęcia. Na skutek powyższego Burmistrz Brzeska decyzją z 10 lipca 2024 r., znak 524/00168/SP/2022 po raz kolejny odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie organu w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Jak podano, czynności opiekuńcze jakie skarżąca wykonuje wobec niepełnosprawnego męża mają charakter typowych czynności dnia codziennego i chociaż są ograniczające, to jednak nie umożliwiają w sposób zupełny podjęcia aktywności zawodowej lub pracy w gospodarstwie rolnym. Wskazano, że obecność w domu trójki dzieci zapewnia mężowi skarżącej bezpieczeństwo, choćby przez wezwanie pogotowia czy udzielenie pomocy. Tym samym skarżąca przy właściwej organizacji pracy, może prowadzić gospodarstwo rolne i jednocześnie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym mężem. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie. W odwołaniu zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie: - art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że skarżąca nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, - art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że skarżąca nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczny nie wyklucza podjęcia przez nią prowadzenia gospodarstwa rolnego, - art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że skarżąca nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż są inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, które mogą również przejąć opiekę nad niepełnosprawnym, - art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że skarżąca nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z prowadzenia gospodarstwa rolnego, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem. Zaskarżoną decyzją z 5 września 2024 r., znak SKO.NP/4115/152/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że w toku ponownego rozpoznania sprawy zrealizowano zalecenia Sądu zawarte w zapadłym uprzednio wyroku. Następnie przedstawiono treść wyjaśnień skarżącej z 2 maja 2024 r. złożonych na wezwanie organu. Przywołano też treść ustaleń ponownie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. Wskazano, że skoro skarżąca nadal pozostaje wpisana do ewidencji producentów rolnych prowadzonej przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, co sama potwierdziła w wyjaśnieniach z 18 kwietnia 2024 r., to jest producentem rolnym i nie spełniła przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikającej z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., bowiem nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Podkreślono, że według wyjaśnień skarżącej prace w jej gospodarstwie rolnym są całoroczne i obejmują różnorodne czynności, takie jak przygotowanie do siewu, opryski, zbór roślin przy użyciu kombajnu, koszenie traw, produkcja siana, orka oraz zbiór słomy. Są to klasyczne prace związane z produkcją roślinną, które wymagają systematyczności i skrupulatności w ich wykonywaniu. Opisany wyżej zakres prac w gospodarstwie rolnym skarżącej odpowiada zdaniem organu przywołanej przez niego definicji działalności rolniczej. Organ podkreślił przy tym, że gospodarstwo rolne skarżącej jest położone blisko domu, a jej syn pracuje na cały etat w zakładach mechanicznych, zatem nie jest dyspozycyjny czasowo, co jest wymagane przy uwzględnieniu charakteru posiadanego gospodarstwa. Finalnie Kolegium stwierdziło, że skarżąca nie wykazała, że jej syn całkowicie przejął prowadzenie gospodarstwa rolnego. Uznano natomiast, że skarżąca przy właściwej organizacji pracy mogłaby zarządzać gospodarstwem rolnym i jednocześnie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym mężem, w wymiarze koniecznym do zaspokojenia wymagań podopiecznego. Odnośnie charakteru opieki jaką skarżąca sprawuje nad mężem przyjęto, że mąż skarżącej wymaga stałej jej opieki ale jej intensywność nie wyklucza prowadzenia gospodarstwa rolnego. Odnosząc się do stanu zdrowia męża wskazano, że stwardnienie rozsiane spowodowało u niego trwały i znaczny uszczerbek na sprawności jednej strony ciała ma on kłopoty z chwytem dłoni. Z tej przyczyny nie jest w stanie utrzymać kubka lub sztućca. Nadto dodała, że pomoc w spożywaniu posiłków, to nie tylko przygotowanie jedzenia, ale również doprowadzenie męża do stołu (asysta, pomoc), posprzątanie, odprowadzenie z kuchni. Kolejno nadmieniła, że nie da się miarodajnie określić, ile razy w tygodniu mąż ma wizyty u lekarza, bywa, że są to 3 - 4 wizyty, a jest nieraz jedna. Bywają też wizyty całodzienne np. w szpitalu w Krakowie. Podobnie ma się sytuacja z uczestnictwem męża w rehabilitacji, najczęściej stacjonarnie 14 razy w miesiącu, po 2 - 3 godzin dziennie. Podopieczny wymaga ponadto pomocy przy czynnościach związanych z toaletą tj. doprowadzeniem do toalety, pomocą przy myciu się (na specjalnym stołku), pomocą przy ubieraniu się, zakładaniu butów. Ponadto podopieczny ma problem z chodzeniem, porusza się za pomocą kul łokciowych oraz wózka inwalidzkiego. Oprócz niedowładu kończyn dolnych pacjentowi doskwiera również niedowład lewej ręki. Nadto zaburzenia równowagi sprawiają, że nie jest w stanie przemieszczać się swobodnie po mieszkaniu. Jego mowa jest bardzo niewyraźna, ma problem z wypowiadaniem słów. Wskazano, że mąż korzysta nie tylko z dziennej rehabilitacji ale przebywa też na wyjazdowych turnusach rehabilitacyjnych i dużo też wypoczywa w ciągu dnia. Zdaniem organu o ile większość czynności związanych z prowadzeniem domu, jakie skarżąca wykonuje należy rzeczywiście do zwykłych czynności dnia codziennego, które wykonuje każda osoba pracująca, to czynności opiekuńczo - higieniczne i uczestniczenie w procesie leczniczo - rehabilitacyjnym męża nie należą do "typowych czynności". Jednakże zwrócono uwagę na wspólne zamieszkiwanie skarżącej i jej męża z trójką dzieci, które będąc dorosłe lub w wieku nastoletnim są w stanie zareagować w razie potrzeby. Podkreślono też specyfikę prowadzenia gospodarstwa rolnego, która pozwala na dostosowanie godzin pracy w wymogami dotyczącymi sprawowanej opieki. Zdaniem Kolegium powyższe wskazuje, że nie istnieje bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem przez skarżącą aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 b ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że skarżąca nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie zaprzestała ona prowadzenia gospodarstwa rolnego, - art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że skarżąca nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczny nie wyklucza podjęcia przez nią prowadzenia gospodarstwa rolnego. - art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 129 krio przez niezasadne uznanie, że skarżąca nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż są inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, które mogą również przejąć opiekę nad niepełnosprawnym, - art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez niezasadne uznanie, że skarżąca nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z prowadzenia gospodarstwa rolnego, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.". Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jednocześnie zgodnie z treścią art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), powoływanej dalej także jako "u.ś.r." w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. W tym miejscu należy wskazać, że od dnia 1 stycznia 2024 r. nastąpiła zmiana przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429) dalej u.ś.w. Wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie został złożony w 2022 r. natomiast zaskarżona decyzja została wydana 5 września 2024 r., a zatem już po wejściu w życie ustawy o świadczeniu wspierającym, które nastąpiło w dniu 1 stycznia 2024 r. Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed wskazanym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Aby ustalić, czy wszystkie warunki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zostały w niniejszej sprawie spełnione do dnia 31 grudnia 2023 r., należy dokonać oceny stanu faktycznego na podstawie przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do tej daty (por. wyrok WSA w Łodzi z 12 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 104/24). Zgodnie treścią art. 17 ust. 1 cyt. ustawy w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z art. 17b u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Sąd podkreśla, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19). Konieczne jest poczynienie w tym zakresie kompleksowych ustaleń i poddanie ich wszechstronnej ocenie. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji uwzględnić należy treść art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie organy, których działanie (...) było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Związanie to oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. W konsekwencji ocena legalności zaskarżonej decyzji oraz zasadności podniesionych w skardze zarzutów odbywać będzie się przez pryzmat oceny prawnej wyrażonej w wyroku WSA w Krakowie z 6 grudnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1161/23, a więc pod kątem oceny realizacji zaleceń zawartych w jego uzasadnieniu. W ww. wyroku Sąd stwierdził min., że istotnym jest czy skarżąca może prowadzić gospodarstwo rolne (zarządzać nim) ze względu na rozmiar koniecznych czynności opiekuńczych wobec niepełnosprawnego męża, z uwzględnieniem konieczności zapewnienia mężowi stałej rehabilitacji. Według Sądu, ta kwestia nie została dostatecznie wyjaśniona. Nie ustalono bowiem na czym polegało i polega prowadzenie gospodarstwa rolnego skarżącej. Dalej wskazał, że dopiero poznanie charakteru (profilu) gospodarstwa rolnego, jak i odległości jego położenia od domu, przy uwzględnieniu że jego prowadzenie jest zależne od samodzielnej organizacji własnej pracy, pozwoli ocenić, czy rzeczywiście praca w nim jest nie do pogodzenia z opieką skarżącej nad mężem. Sąd uznał, że mąż skarżącej bezsprzecznie wymaga stałej opieki jednakże kwestia jej intensywności i możliwości pogodzenia jej z pracą w gospodarstwie rolnym nie została należycie wyjaśniona. Sąd zalecił aby ponownie rozpoznając sprawę, organy ustaliły, czy zakres wypełnianych przez skarżącą obowiązków wymaga nieprzerwanej obecności przy mężu, który uniemożliwia jej dotychczasową pracę w gospodarstwie rolnym, po ustaleniu charakteru tego gospodarstwa. Zdaniem orzekającego w niniejszej sprawie Sądu organy przy ponownym rozpoznaniu sprawy wykonały zalecenia Sądu w zakresie zgromadzenia niezbędnego materiału dowodowego, jednakże Sąd nie podziela jego oceny dokonanej przez organy. Odnośnie stanu zdrowia męża skarżącej, jego potrzeb, a co za tym idzie intensywności wymaganej opieki, Sąd wskazuje, że całościowy materiał dowodowy, także ten uzupełniony w toku ponownego rozpoznania sprawy, wskazuje na postępujący charakter choroby i pogorszenie stanu zdrowia. Wprost wynika to z uzasadnienia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 27 czerwca 2022 r. (k. 48). Dalej, jak wskazuje karta informacyjna leczenia szpitalnego z kwietnia 2022 r. (k. 15) mąż skarżącej z wtórnie postępującą postacią stwardnienia rozsianego, przebył pięć rzutów choroby. Ostatni z nich miał w miejsce w kwietniu 2022 r. Dystans przechodzony z pomocą kuli skrócił się wtedy do 100 m. Stwierdzono min. znacznego stopnia dyzatrię, wywiad został zebrany głównie od skarżącej. W kartach informacyjnych leczenia szpitalnego z maja i listopada 2023 r. (k. 48) potwierdzono dyzatrię, a nadto min. niedowład kończyny górnej lewej, niedowład piramidowy kkd, spastyczne wzmożone napięcie w kończynie dolnej lewej, opadanie stopy w kończynie dolnej prawej, obustronnie stopotrząs. Stwierdzono też, że mąż skarżącej przechodzi z kulą poniżej 50 m. W ocenie Sądu, z powyższego wynika, że mimo podjętego leczenia i braku rzutu choroby od kwietnia 2022 r. stan męża skarżącej stale się pogarsza. Na pogorszenie się stanu zdrowia męża skarżącej wskazują również wyniki wywiadu środowiskowego z 10 maja 2024 r. (k. 48), których to ustaleń organy nie kwestionowały. Wynika z nich, że mąż skarżącej ma coraz większe problemy z chodzeniem, ma trudności z utrzymaniem równowagi, a przy wstawaniu z łóżka lub krzesła wymaga pomocy fizycznej. Wymaga stałej asysty w czynnościach dnia codziennego. Do tego pogorszeniu uległa jego mowa, co utrudnia komunikowanie się z otoczeniem. Natomiast pracownik socjalny już w wywiadzie z 8 września 2022 r. stwierdził, że mowa męża skarżącego jest bardzo niewyraźna (k. 13). Skarżąca wskazała mąż potrzebuje pomocy przy kontaktach z ludźmi, nie odbierze telefonu, nie załatwi sprawy z osobą obcą (k. 30). Mąż skarżącej jest stale rehabilitowany, skarżąca wozi męża do Brzeska, a następnie przywozi go do domu. Skarżąca asekuruje męża w dojściu do toalety (k. 14). Zdarzyło się, że mąż skarżącej nie dał rady dojść na czas do toalety, bo nie miał mu kto pomóc (k. 33). W związku z postępującą chorobą również stan psychiczny męża skarżącej uległ pogorszeniu i wymaga on stałego wsparcia skarżącej. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu błędna jest ocena organu odnośnie braku pogorszenia stanu zdrowia męża skarżącej. Przede wszystkim już w karcie informacyjnej leczenia szpitalnego z 2022 r. wskazano, że dystans przechodzony przez niego z pomocą kuli skrócił się do 100 m, z czego należy wnioskować pogorszenie funkcji chodu. Nadto organ odwoławczy w ogóle nie porównał zapisów kart informacyjnych pobytu szpitalnego z 2022 r. i 2023 r. W tych z 2023 r. jednoznacznie wynika, że dystans przechodzony z pomocą kuli zmniejszył się do 50 m, a nadto stwierdzono opadanie stopy. Organ odwoławczy wskazał, że w kwietniu 2022 r., podczas pobytu szpitalnego, uzyskano poprawę w zakresie mowy ale pominął, że już w wywiadzie z 15 września 2022 r. pracownik socjalny stwierdził, że mowa męża skarżącej jest bardzo niewyraźna. To ustalenie zostało potwierdzone w przytoczonych wyżej wyjaśnieniach skarżącej (k. 30) i w ustaleniach wywiadu środowiskowego z 10 maja 2024 r. (k. 48). Szeroki zakres wymaganej opieki potwierdza też decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia z 27 kwietnia 2024 r. gdzie skarżącemu przyznano 100 pkt w skali od 0 do 100 (k. 51). Dokument ten organ pominął w swojej ocenie. W ocenie Sądu przy ocenie możliwości pogodzenia przez skarżącą pracy w gospodarstwie rolnym z opieką nad mężem, organ całkowicie pominął też specyfikę choroby męża skarżącej. Wiedzą powszechnie znaną, a także wynikającą z akt sprawy jest, że stwardnienie rozsiane objawia się rzutami choroby, które wymagają natychmiastowej reakcji i interwencji medycznej tak aby doszło do jak najmniejszych następstw w organizmie. Zatem opieka nad mężem skarżącej nierozerwalnie łączy się z czuwaniem i potrzebą stałej obecności nie tylko w związku z potrzebą wsparcia we wszystkich czynnościach dnia codziennego i wsparcia psychicznego ale też, w razie potrzeby, koniecznością zareagowania i szybkiego udzielania pomocy. Do tego należy uwzględnić, że mąż skarżącej ma niewyraźną mowę, co może stanowić przeszkodę w wezwaniu pomocy w razie potrzeby. Jeśli chodzi o wsparcie mieszkających razem z rodzicami dzieci skarżącej i jej męża, to w ocenie Sądu nie mógł to być argument przy ocenie istnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad mężem. Uzasadniając powyższe Sąd w pierwszej kolejności wskazuje, że już w zapadłym uprzednio w sprawie wyroku z 6 grudnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1161/23 Sąd stwierdził, że obowiązek alimentacyjny skarżącej względem męża wyprzedza obowiązek dzieci względem ojca. Dodatkowo orzeczenia, które powołał organ na poparcie swojego stanowiska w omawianej kwestii (str. 19 zaskarżonej decyzji), nie dotyczyły opieki dzieci nad niepełnosprawnym rodzicem w sytuacji gdy alimentacyjnie wyprzedzał je małżonek osoby niepełnosprawnej. Ponadto, jak wskazuje stan faktyczny sprawy, jedno z dzieci nie mieszka w domu rodzinnym, jedno pracuje na cały etat i zajmuje się gospodarstwem rolnym, a dwie córki uczą się w technikum i dojeżdżają do W. (odległego od miejsca zamieszkania o ok 20 km). Skarżąca stwierdziła, że może liczyć na pomoc dzieci ale doraźną. Tymczasem, jak to wynika z powyższych rozważań, mąż skarżącej wymaga opieki stałej o znacznym stopniu intensywności. W tych okolicznościach argumentację organu należy uznać za chybioną. Zdaniem Sądu skarżąca wykazała też, że zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Przede wszystkim skarżąca, zgodnie z wymogami art. 17b u.ś.r., złożyła w tym zakresie stosowne oświadczenie pod odpowiedzialnością karną. Jednakże, jak wskazuje orzecznictwo sądów administracyjnych, ułatwienie dowodowe nie oznacza, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej. W rezultacie, organ powinien dokonać ustalenia, czy wnioskodawca zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego z uwzględnieniem treści art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a zatem ocenić, czy okoliczność zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego została udowodniona, w oparciu o całokształt dowodów zgromadzonych w toku postępowania (por. wyrok WSA w Kielcach z 26 marca 2025 r., sygn. akt II SA/Ke 97/25). Z niekwestionowanych okoliczności sprawy wynika, że skarżąca jest ubezpieczona w KRUS jako rolnik oraz jest zarejestrowana w systemie Ewidencji Producentów prowadzonej przez ARiMR jednak nie pobierała dopłat bezpośrednich i nie jest beneficjentem płatności realizowanych przez ARiMR. W ocenie Sądu fakt podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu w KRUS sam w sobie nie potwierdza prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa rolnego. Sąd podziela w tej kwestii stanowisko wyrażone w wyroku NSA z 30 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1273/20, z którego wynika, że przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się o domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, wynikające z faktu bycia objętym ubezpieczeniem w KRUS, lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy. Fakt zaprzestania działalności rolniczej prowadzi do obalenia domniemania. Ciężar dowodu wykazania tego faktu ciąży na rolniku. Ustawodawca ściśle określił, jaki rodzaj dowodu będzie służyć temu celowi. Takim środkiem dowodowym, podlegającym ocenie na zasadach ogólnych, jest oświadczenie składane w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r. Następstwem złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa jest utrata statutu osoby objętej ubezpieczeniem społecznym rolników. Dalej NSA stwierdził, że w stanie faktycznym, w którym norma prawna zawarta w art.17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. znajdzie zastosowanie, niepodleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników nie stanowi dowodu potwierdzającego zaistnienie tego stanu faktycznego lecz jest jedynie jego następstwem. Konsekwencją złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego powinna być bowiem utrata statusu do ubezpieczenia społecznego rolników i zastosowanie mechanizmów wprowadzonych znowelizowanymi ustawami o systemie ubezpieczenia społecznego i o ubezpieczeniu społecznym rolników. Natomiast okolicznością wskazującą na nie prowadzenie przez skarżącą gospodarstwa rolnego jest fakt nie pobierania przez nią dopłat z ARiMR. Sąd podziela tę linię orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego z której wynika, że "(...) zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego oznacza brak faktycznych działań związanych z funkcjonowaniem gospodarstwa rolnego określonego typu. Chodzi przy tym o wszelkie czynności z tym związane, w tym także o charakterze zarządczym. Samo posiadanie gospodarstwa lub jego własność nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nimi wykonywanie określonej działalności rolniczej. Również posiadanie statusu rolnika na gruncie regulacji prawa krajowego lub wspólnotowego nie może być utożsamiane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, jeżeli nie jest źródłem rzeczywistych korzyści wynikających z przyznanych płatności. Zatem dopiero fakt pobierania dopłat, jako korzyści finansowych wynikających z prowadzenia gospodarstwa rolnego, stanowi przeszkodę w ubieganiu się o świadczenie pielęgnacyjne. Owe płatności stanowią bowiem dowód prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego (tak wyrok NSA z 14 marca 2025 r., sygn. akt I OSK 687/24 i podobnie: wyrok NSA z 6 listopada 2024 r., sygn. akt I OSK 2754/23, wyrok NSA z 12 września 2024 r., sygn. akt I OSK 2359/23). Zatem w ocenie Sądu, sam fakt posiadania wpisu w ewidencji producentów rolnych nie jest przesądzający o braku zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Na marginesie Sąd zauważa przy tym, że organy na żadnym etapie postępowania nie wskazały, stosownie do wymogów art. 79a k.p.a., że jest to przeszkoda w uzyskaniu pozytywnego dla skarżącej rozstrzygnięcia. Odnośnie wykazania zaprzestania prowadzenia gospodarstwa przez skarżącą Sąd wskazuje, też że gospodarstwo skarżącej ma nieco ponad 2 hektary, nie jest to więc duże gospodarstwo rolne, zatem w ocenie Sądu brak jest podstaw do podważenia twierdzenia skarżącej, że jej syn jest w stanie łączyć jego prowadzenie z pracą na pełen etat. Gospodarstwo zajmuje się jedynie produkcją roślinną, zatem wymagane na nim prace, szczegółowo opisane przez skarżącą w oświadczeniu z 2 maja 2024 r., nawet jeżeli są codzienne, a w pewnych okresach są bardziej intensywne i czasochłonne, przy optymalizacji pracy, są możliwe do połączenia z innym zajęciem zarobkowym zwłaszcza, że syn skarżącej jest osobą w młodym wieku (ur. 1999 r.) i jest kawalerem (k. 48). Podkreślenia też wymaga, że przejęte przez syna skarżącej gospodarstwo jest przez niego prowadzone nie w sposób zawodowy ale jako poboczna, dodatkowa działalność. W tych okolicznościach, zdaniem Sądu fakt zatrudnienia przez syna skarżącego na pełnym etacie nie wyklucza możliwości przejęcia i prowadzenia przedmiotowego gospodarstwa rolnego. Natomiast w kontekście intensywności i rodzaju opieki, jakiej wymaga mąż skarżącej i jaką mu ona świadczy, skarżąca wykazała, że nie jest w stanie łączyć pracy w gospodarstwie z opieką nad mężem. Sąd podkreśla tu znaczne ograniczenie samodzielności męża skarżącej (również w sferze komunikacji z otoczeniem) i specyfikę jego choroby (tj. postępującego stwardnienia rozsianego z możliwością wystąpienia rzutu choroby), łączącą się z potrzebą stałej obecności i czuwania w razie wystąpienia nagłej potrzeby udzielenia pomocy. W tym stanie rzeczy w ocenie Sądu należało przyjąć, że błędne było stanowisko organów, że w sprawie nie zaistniał związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Z tych powodów Sąd doszedł do przekonania, że organy dopuściły się naruszenia art. 77 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Odnośnie kosztów orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ będzie zobowiązany uwzględnić stanowisko zawarte w niniejszym wyroku.