III SA/Kr 1828/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Stanisław Grzeszek po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. w N na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 25 października 2016 r. Nr: [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia utrzymać w mocy postanowienie Referendarza sądowego z dnia 20 stycznia 2016 r. oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 23 grudnia 2016 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 1.080 zł A Sp. z o.o. w N – dalej strona skarżąca, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Z danych zawartych w formularzu "PPPr" wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 28.000 zł. Wartość środków trwałych wnioskodawcy według bilansu za ostatni rok wyniosła 28.415,65 zł, a ostatni rok obrotowy został zamknięty stratą w wysokości 34.096,11 zł. Wskazano ponadto, iż Spółka dysponuje dwoma rachunkami bankowymi: w [...] Bank S.A. i [...] Bank S.A., których stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił odpowiednio: 23.685,94 zł i 0,00 zł. W uzasadnieniu wniosku o przyznaniu prawa pomocy podniesiono, iż obecnie A Sp. z o.o. znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Spółka inwestuje w rozwój, niemniej jednak w 2015 r. poniosła stratę w wysokości 34.096,11 zł. Na chwilę obecną za okres od dnia 1 stycznia do 30 listopada 2016 roku poniosła stratę w wysokości 4.772,59 zł i nie ma gwarancji, czy za cały rok 2016 nie poniesie straty, gdyż nad Spółką ciąży zapłata kar na podstawie 15 decyzji Dyrektora Izby Celnej. Ponadto Spółka ponosi liczne wydatki miesięczne, na które składają się: leasing w Banku [...] S.A. w kwocie 9.565,35 zł, wynagrodzenia w wysokości ok. 31.679,16 zł, podatek VAT za III kwartał w kwocie ok. 36.133 zł, opłaty za rozmowy telefoniczne i internet w kwocie 1.721,27 zł i opłaty za czynsz w kwocie ok. 17.028,54 zł. Podniesiono, iż nad Spółką ciąży obowiązek uiszczenia 14-tu innych kar, na podstawie 14 innych decyzji Dyrektora Izby Celnej, na które również zostały wniesione skargi do WSA, a łączna wysokość kar wynosi 480.000 zł. Z tych względów Spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Pomimo informacji w uzasadnieniu wniosku o dowodach w postaci: rachunku zysków i strat (od 01 stycznia 2016 r. do 30 listopada 2016 r.), bilansu za rok 2015, umów leasingu, informacji o ilości pracowników na dzień 30 listopada 2016 r., informacji o składkach ZUS, żaden z tych dokumentów nie został dołączony do wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2017 r. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych, przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia treść art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uznając, że Spółka dysponuje wystarczającymi środkami do poniesienia kosztów sądowych w sprawie. W sprzeciwie wniesionym od ww. postanowienia Spółka zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym przyjęciu, że strona skarżący posiada dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania, co miało istotny wpływ na wydane postanowienie. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że referendarz kierował się pozaustawowym kryterium w postaci wymogu podjęcia wszelkich niezbędnych kroków, aby zdobyć fundusze na pokrycie kosztów sądowych, który to wymóg nie wynika z przepisów. Zdaniem strony skarżącej bezpodstawne było również bagatelizowanie istnienia straty, bowiem ma ona kluczowe znaczenie. Nadto w ocenie Spółki, w uzasadnieniu referendarza brakuje ogólnej refleksji społecznej, co do znaczenia, jakie pełni Spółka poprzez bycie pracodawcą. Jako niezasadny Spółka oceniła także argument posiadania przez nią majątku trwałego o wartości przekraczającej znaczenie wartość wpisu sądowego, gdyż referendarz nie wziął pod uwagę niewielkiej wartości tego majątku, a przy ocenie okoliczności podsiadania środków finansowych na rachunku bankowym nie wziął on pod uwagę wysokość zobowiązań w tym publicznoprawnych i pracowniczych, które wielokrotnie przekraczają te środki na rachunku bankowym. W oparciu o powyższe, Spółka wniosła o zmianę postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718) – dalej p.p.s.a. wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie częściowym) - art. 246 § 2 p.p.s.a. Podkreślić więc należy na wstępie, iż instytucja przyznania prawa pomocy (w przedmiotowym przypadku zwolnienia od kosztów sądowych) osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny. Przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a., nie ma więc charakteru bezwzględnego. Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc. (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2010r. sygn. I FSK 790/2010, postan. NSA z dnia 30 września 2011r., sygn. II FZ 409/11). Jeżeli skarżący jest podmiotem gospodarczym, to powinno unikać się przerzucania ryzyka prowadzenia działalności na innych obywateli. To bowiem, m.in. z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. (por. postanowienie NSA z dnia 09 marca 2011r., sygn. II FZ 91/2011, postan. SN z dnia 24 września 1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. FZ 478/04). Warto wskazać ponadto, że użyte w treści powołanego powyżej przepisu sformułowanie "może być przyznane", wskazuje na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, podejmowanego przez sąd administracyjny, w postępowaniu incydentalnym, w przedmiocie przyznania prawa pomocy osobie prawnej. W konsekwencji, gdy wnioskodawcą jest osoba prawna, sąd może odmówić przyznania prawa pomocy, nawet jeśli ustali, że w sprawie wystąpiły przesłanki z art. 246 § 2 p.p.s.a. Uznaniowy charakter podejmowanego rozstrzygnięcia, nie zwalnia Sądu, rzecz jasna, z obowiązku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy wpadkowej oraz uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, co niewątpliwie miało miejsce w niniejszej sprawie. (por. postanowienie NSA z dnia 29 lutego 2016 r., sygn. II FZ 1083/15). Podkreślić należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Warto też zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Nie sposób też, w związku z tym, nie zgodzić się z tezą, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postan. NSA z dnia 01 kwietnia 2008r., sygn. I OZ 208/2008, postan. NSA z dnia 15 września 2011r., sygn. I FZ 244/11, postanowienie NSA z dnia 30 października 2013 r., sygn. akt II FZ 845/13). Zdaniem Sądu trafna jest ocena Referendarza sądowego, że skarżąca Spółka nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że zasadność wniosku strony skarżącej rozpatrywana była w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi ona ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę jej aktualne możliwości finansowe. W tym miejscu wskazać należy, że Referendarz sądowy uwzględnił fakt, że oprócz skargi w niniejszej sprawie strona złożyła do tut. Sądu skargę zarejestrowaną pod sygn. III SA/Kr 1829/16, a suma wpisów sądowych w tych dwóch sprawach wynosi 2.160 zł (1.080 zł + 1.080 zł zł). Jak wynika z akt sprawy (Centralna Informacja Krajowego Rejestru Sądowego stan na dzień 20.01.2016 r.) strona skarżąca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością funkcjonującą w obrocie prawnym od lutego 2014 r., a zainicjowane przez nią postępowanie sądowe dotyczy prowadzonej działalności gospodarczej. Pomimo sygnalizowanych problemów finansowych Spółka nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym. Jest w stanie wygospodarować środki, z których finansowane jest wynagrodzenie fachowego pełnomocnika. Wobec powyższego koszty sądowe, które strona skarżąca jest obowiązana ponieść w niniejszej sprawie winny być traktowane na równi z innymi jej zobowiązaniami, wynikającymi z prowadzonej działalności gospodarczej. Słusznym zatem było twierdzenie Referendarza sądowego, że nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której strona żąda zwolnienia od kosztów sądowych spłacając np. opłaty leasingowe wynoszące ponad 9.500 zł, opłacając rozmowy telefoniczne i internet w kwocie ponad 1.700 zł i ponosząc wydatki na rozwój. Wskazać należy, że wykazana przez A Sp. z o.o. w N strata za 2015 rok obrotowy w wysokości 34.096,11 zł nie musi oznaczać utraty przez stronę płynności finansowej i nie przesądza automatycznie o konieczności przyznania jej wsparcia ze środków publicznych, gdyż jak podkreśla się w orzecznictwie, strata sama w sobie jako wynik porównania przychodów i kosztów ich uzyskania nie jest miarodajna dla oceny rzeczywistej kondycji finansowej podmiotu gospodarczego i nie musi oznaczać realnego braku środków finansowych. Podmiot ten posiada bowiem legalne instrumenty równoważenia tych dwóch pozycji celem zminimalizowania obciążeń podatkowych. Nadto, dochód i strata są wynikiem ponoszenia mniejszych lub większych kosztów uzyskania przychodu, natomiast wszystkie te trzy wartości (dochód, strata, koszty podatkowe) są wykazywane przede wszystkim na potrzeby rozliczeń w podatku dochodowym i zwykle nie odzwierciedlają rzeczywistej sytuacji finansowej przedsiębiorcy (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu sygn. akt I SA/Wr 1585/16). Zauważyć należy, że wnioskująca o zwolnienie od kosztów sądowych Spółka nie wskazała by rozważano jej likwidację, czy też ogłoszenie jej upadłości. Zatem jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą i mający możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z tą działalnością nie może przerzucać kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że jeżeli spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak jest informacji, aby utraciła płynność finansową, to nie ma podstaw do traktowania jej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2014 r., sygn. akt II GZ 144/14, Lex Omega nr 1495208). Wobec tego przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 53/14, Lex Omega nr 1450607). Ponadto, zgodnie z utrwaloną już linią orzecznictwa sądów administracyjnych, wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. W konsekwencji nie uzasadniają one zwolnienia z kosztów sądowych (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 931/14, Lex Omega nr 1485472; z dnia 11 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 570/14, Lex Omega nr 1481613; z dnia 19 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1548/13, Lex Omega nr 1450460). Wobec powyższego, nie może odnieść skutku powołanie się na regulowanie innych zobowiązań, w tym pracowniczych, bo – jak wyżej wskazano – zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Kolejno zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w uzasadnieniu postanowienia z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt FZ 463/04 (niepubl.) podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy zawartych w art. 246 § 2 p.p.s.a. Powyższy pogląd odnosi się również do przedmiotowej sprawy, bowiem wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 28.000 zł, a wartość jej środków trwałych według bilansu na ostatni rok wyniosła 28.415,65 zł. Sąd w pełni podziela stanowisko Referendarza sądowego wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, że za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia również okoliczność, że na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy na rachunku bankowym Spółka posiadała środki finansowe w wysokości 23.685,94 zł. Kwota ta jest wielokrotnie wyższa niż wysokość wpisu sądowego w niniejszej sprawie. W takiej sytuacji nie można uznać, jak już wyżej wskazano, aby opłacenie kosztów sądowych przekraczało możliwości finansowe podmiotu funkcjonującego w obrocie gospodarczym. W ocenie Sądu, nie jest również zasadny zarzut jakoby Referendarz sądowy oparł swoje rozstrzygnięcie o przesłankę pozaustawową w postaci wymogu podjęcia wszystkich niezbędnych kroków aby zdobyć fundusze na pokrycie kosztów sądowych. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że bycie przedsiębiorcą wiąże się z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). W tym kontekście nie bez znaczenia dla oceny zdolności płatniczych strony skarżącej pozostaje możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2000 r. Nr 94, poz. 1037 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. A. Kidyba, Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 k.s.h., wyd. VII). W orzecznictwie sądowym podnosi się z kolei, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II FZ 702/11). Jeśli umowa spółki nie przewiduje takiej formy dofinansowania spółki, wspólnicy winni rozważyć jej zmianę. Wobec okoliczności wynikających ze złożonego wniosku, w szczególności w świetle ciągłej aktywności gospodarczej Spółki, Sąd uznał, że Referendarz sądowy zasadnie odmówił przyznania Spółce prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie wykazała ona bowiem żadnych szczególnych przyczyn, dla których usprawiedliwione byłoby odstąpienie w jej wypadku od reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.). Podkreślić należy, że prawo pomocy skierowane jest do podmiotów o trudnej sytuacji finansowej, z której nie są w stanie samodzielnie wyjść, nie ma natomiast zmierzać do ochrony majątku prywatnego takich podmiotów. Z powyższych względów zapadłe w przedmiocie prawa pomocy orzeczenie Sąd utrzymał w mocy, działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.