III SA/Kr 1831/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie WSA Halina Jakubiec WSA Maria Zawadzka (spr.) Protokolant specjalista Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2017 r. sprawy ze skargi Z. G. – K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Decyzją z dnia 23 listopada 2016 r. sygn. akt [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2016.23) oraz art. 5 ust. 1, ust. 3 i art. 7 ust. 3, art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U.2016.195) a także art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U.2001.79.856) i § 1 pkt 6 lit. c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz.U.2003.198.1925), po rozpatrzeniu odwołania Z. G. – K. (dalej skarżąca) od decyzji Wójta Gminy z dnia [...] 2016 r. znak [...] uchylającej decyzję z dnia [...] 2016 r. znak [...] przyznającą skarżącej świadczenie wychowawcze na dziecko R. K., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie prawnym i faktycznym: Decyzją z dnia [...] 2016 r. znak [...] Wójt Gminy przyznał skarżącej świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko R. K. w wysokości 500 zł miesięcznie w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. Decyzją z dnia [...] 2016 r. nr [...], z uwagi na śmierć ojca, synowi skarżącej R., została przyznana renta rodzinna od dnia 2 lipca 2016 r. w kwocie 769,56 zł. W dniu [...] 2016 r. znak [...] Wójt Gminy uchylił w całości od dnia 1 września 2016 r. decyzję z dnia [...] 2016 r. znak [...], z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Na skutek wniesionego przez skarżącą odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2016 r. sygn. akt [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Decyzją z dnia [...] 2016 r., rozpoznając ponowienie sprawę organ I instancji uchylił decyzję z dnia [...] 2016 r. znak [...] przyznającą skarżącej świadczenie wychowawcze na syna. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że dokonał weryfikacji dochodu rodziny i stwierdził, że przekracza on ustawowe kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Przyjęty do wyliczeń miesięczny dochód rodziny za 2014 r. wyniósł 429,46 zł i jest to dochód z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego o pow. 2.0565 ha. Do dochodu tego organ doliczył dochód skarżącej z lutego 2016 r. w kwocie 591,37 zł - rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy uzyskaną w dniu 18 stycznia 2016 r. oraz dochód za miesiąca sierpnia 2016 r. w kwocie 769,56 zł przyznany synowi skarżącej z tytułu renty rodzinnej. Po doliczeniu tych dochodów, łączny miesięczny dochód rodziny wyniósł 1.790,39 zł, co w przeliczeniu na osobę dało dochód w kwocie 895,19 zł. Jednocześnie organ wskazał, że do dochodu rodziny nie wliczono dochodu małżonka skarżącej W. K., który zmarł w dniu 2 lipca 2016 r. Mąż skarżącej nie został również ujęty jako członek rodziny podczas weryfikacji dochodu. W odwołaniu Z. G. – K. zarzuciła nieprawidłowe ustalenie przez organ wysokości dochodu rodziny z uwagi na fakt, że organ obliczając dochód z gospodarstwa rolnego, wziął pod uwagę jego nieaktualną powierzchnię, a nadto w myśl przepisu art. 7 ust. 9 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, do dochodu powinno wliczyć się tylko dochód dziecka. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 23 listopada utrzymało w mocy zaskarżona decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powołał art. 27 ust. 1, art. 4 ust. 2, art. 7 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz wskazał, że zgodnie z powołaną ustawą pobieranie świadczeń rodzinnych (na pierwsze dziecko) uzależnione jest od wysokości uzyskiwanego przez rodzinę dochodu. Zatem wysokość dochodu powinna zostać precyzyjnie ustalona przez organ i nie może budzić jakichkolwiek wątpliwości. Zdaniem Kolegium rodzina skarżącej uzyskała w 2014 r. dochód w wysokości 429,46 zł miesięcznie z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego o powierzchni 2.0565 ha przeliczeniowego. Pozostałe dochody członków rodziny za ten rok, w szczególności: renta oraz świadczenie rehabilitacyjne skarżącej, emerytura małżonka skarżącej, który zmarł w dniu 2 lipca 2016 r. potraktowane zostały przez organ I instancji jako dochody utracone. Ustalenia w powyższym zakresie Kolegium uznało za prawidłowe. W dniu 18 stycznia 2016 r. skarżąca uzyskała prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Z tego tytułu w lutym 2016 r. (w miesiącu następującym po miesiącu uzyskania dochodu z w/w tytułu) uzyskała dochód w wysokości 591,37 zł netto. Natomiast synowi skarżącej w dniu 20 lipca 2016 r. przyznana została renta rodzinna i z tego tytułu uzyskał on w sierpniu 2016 r. (w miesiącu następującym po miesiącu uzyskania dochodu z w/w tytułu) dochód w wysokości 769,56 zł netto (decyzja ZUS w aktach sprawy). W konsekwencji po dodaniu do dochodu z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego (429,46 zł) w/w kwot uzyskanych po roku bazowym, miesięczny dochód rodziny skarżącej wyniósł 1.790,39 zł netto, co w przeliczeniu na członka dwuosobowej rodziny skarżącej (W. K. nie jest uwzględniany w składzie rodziny) dało dochód w kwocie 895,19 zł, który przekracza ustawowe kryterium dochodowe, wynoszące 800,00 zł. Oznacza to, że rodzina skarżącej nie spełnia przesłanki dochodowości warunkującej dalsze pobieranie przedmiotowego świadczenia wychowawczego (na pierwsze dziecko). Odnosząc się do zarzutów odwołania, Kolegium wskazało, że okoliczność zmniejszenia powierzchni gospodarstwa rolnego w stosunku do jego powierzchni z 2014 r. nie ma wpływu na ustalenie dochodu rodziny z tego tytułu. Okoliczność powyższa nie została uwzględniona w katalogu "dochodu utraconego", o którym mowa w art. 2 pkt 19 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Okoliczność powyższa będzie mogła mieć wpływ na ustalenie przedmiotowego świadczenia w przyszłym okresie zasiłkowym, w których dochód rodziny (w tym dochód z gospodarstwa rolnego) obliczany będzie na podstawie dochodu uzyskanego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 7 ust. 9 ustawy, należy wskazać, iż przepis ten odnosi się wyłącznie do sytuacji, w której o świadczenie wychowawcze ubiega się opiekun prawny inny niż ojciec czy matka dziecka. Jeżeli natomiast o świadczenie to ubiega się rodzic dziecka (będący zarazem jego opiekunem prawnym) wówczas do dochodu rodziny wlicza się również jego dochody. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca domagała się zmiany zaskarżonej decyzji, zarzucając, że organ obliczając jej dochody uwzględnił jej rentę i rentę syna z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, natomiast dochód z "pola" obliczył według stanu z 2014 r., kiedy to gospodarstwo rolne wynosiło 2,0565 ha. Obecnie wielkość gospodarstwa nie przekracza 1 ha. Nadto skarżąca podniosła, że ma 52 lata i jest chora na chorobę Parkinsona. W czasie choroby nowotworowej swojego męża musiała sprzedać część gospodarstwa na pokrycie jego kosztów leczenia. Obecnie jej jedynym źródłem utrzymania jest jej renta w kwocie 591,37 zł oraz renta rodzinna syna w kwocie 769,56 zł, którą prawie w całości przeznacza na opłaty mediów. Syn ma 9 lat. Jej sytuacja materialna i zdrowotna jest bardzo ciężka. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w całości podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2016.718), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.). Sąd administracyjny ocenia jedynie legalność działania administracji, co oznacza, że zobowiązany jest zbadać, czy w czasie podejmowania danego aktu administracyjnego, organ administracji nie naruszył prawo. Nie każde naruszenie prawa uzasadnia wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu administracyjnego. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla taki akt w przypadku, gdy stwierdzi: 1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; 2) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; 3) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.) lub stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności, Wojewódzki Sąd Administracyjny po poddaniu ocenie ustalonych w sprawie w toku administracyjnego postępowania instancyjnego okoliczności faktycznych i prawnych stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia zostały uregulowane w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U.2016.195), zwana dalej "ustawą". Zgodnie z art. 4 ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (ust. 1). Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (ust. 2). W myśl art. 5 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje wskazanym powyżej osobom w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Przysługuje ono jednak na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł (art. 5 ust. 3 ustawy). Pierwszy okres, na który jest ustalane prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem 1 kwietnia 2016 r. i kończy się dnia 30 września 2017 r. (art. 18 ust. 1 i art. 48 ust. 1 ustawy). Zatem początkowo rokiem kalendarzowym, którego dochody stanowiły podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego był rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu. Dochód utracony został zdefiniowany w art. 2 pkt 19 ustawy, zaś dochód uzyskany w art. 2 pkt 20 ustawy. Wprowadzenie do ustawy pojęć dochodu utraconego i uzyskanego, podobnie jak w ustawie o świadczeniach rodzinnych służy urealnieniu dochodu rodziny/wnioskodawcy w dacie przyznawania świadczeń. Ustawodawca, bowiem przy ustalaniu kryterium dochodowego jako bazę traktuje rok poprzedzający rok świadczeniowy (art. 2 pkt 2 ustawy). Z uwagi jednak na możliwą dynamikę sytuacji dochodowej w rodzinach niezbędne jest ustalenie, czy na dzień orzekania przez organy nie doszło do takich istotnych zmian, które nakazują zastosowanie instytucji dochodu utraconego i uzyskanego. Celem szeregu unormowań zawartych w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w szczególności art. 7 ustawy jest ustalenie dochodu osoby ubiegającej się o pomoc państwa oraz jej rodziny w sposób jak najbardziej odzwierciedlający aktualny poziom dochodu takiej osoby oraz członków jej rodziny. W konsekwencji w myśl art. 7 ust. 3 ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Przenosząc powołane przepisy na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że w lipcu 2016 r., po śmierci męża skarżącej sytuacja materialna jej rodziny uległa znacznej zmianie, gdyż jej syn R. uzyskał prawo do renty rodzinnej po ojcu, w kwocie 769,56 zł miesięcznie. Do akt administracyjnych została dołączona decyzja ZUS z dnia 20 lipca 2016 r. znak: [...], z której jednoznacznie wynika, że po rozpoznaniu wniosku skarżącej z dnia 5 lipca 2016 r., przyznano synowi skarżącej rentę rodzinna od dnia 2 lipca 2016 r. tj. od daty zgonu ojca. Skarżąca nie kwestionuje doliczenia renty rodzinnej syna do dochodu rodziny. Natomiast skarżąca kwestionuje doliczenie do dochodu rodziny uzyskanego w 2016 r., jej dochód z renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w kwocie 591,46 zł oraz dochód z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego o pow. 2.0565 ha w kwocie 429,46 zł, a który został wyliczony według stanu posiadania z 2014 r. Sąd nie podzielił zarzutu skarżącej, że organ I instancji niesłusznie wliczył do jej dochodów rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Z dołączonej do akt decyzji ZUS z dnia 18 stycznia 2016 r. znak: [...] jednoznacznie wynika, że skarżącej, zgodnie z wyrokiem Sądu z dnia 29 października 2015 r., przyznano rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy od dnia 1 czerwca 2015 r do dnia 28 lutego 2017 r. Decyzja ZUS realizująca wyrok Sądu została wydana dopiero w dniu 18 stycznia 2016 r. Zatem świadczenie rentowe dla skarżącej, pomimo, że zgodnie z wyrokiem Sądu zostało przyznane od czerwca 2015 r., to jednak jego wypłata nastąpiła dopiero po wydaniu przedmiotowej decyzji, tj. od lutego 2016 r. W konsekwencji renta stanowi świadczenie uzyskane przez skarżącą po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, w rozumieniu art. 7 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Sąd uznał natomiast, za zasadny zarzut skarżącej odnoszący się do nieprawidłowego doliczenia kwoty 429,46 zł z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego o pow. 2,0565 ha (według stanu posiadania z 2014 r.) do tak wyliczonego dochodu rodziny skarżącej z 2016 r. W odwołaniu skarżąca wskazała, że obecnie nie posiada już tak dużego gospodarstwa rolnego, gdyż znaczną jego część musiała sprzedać, aby pokryć koszty związane z leczeniem męża. Na tą okoliczność dołączyła do odwołania zaświadczenie z Gminy z dnia 7 września 2016 r., z którego wynika, że skarżąca w rejestrze podatku rolnego, figuruje jako właściciel 1.4437 ha fizycznych użytków rolnych (w tym 0,8764 ha przeliczeniowych użytków rolnych). Zatem gospodarstwo rolne skarżącej w 2016 r., uległo znacznemu pomniejszeniu, co w konsekwencji powoduje znaczne zmniejszenie dochodów z tego gospodarstwa, wyliczone na podstawie art. 7 ust. 5 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, a w konsekwencji zmniejszenie dochodu rodziny, które ma istotny wpływ na prawo do uzyskania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Nie ulega wątpliwości, że dochód obliczony w taki sposób, jak uczyniły to organy, potencjalnie pozbawia skarżącą prawa do świadczenia wychowawczego. Organy zaktualizowały bowiem tylko część dochodów skarżącej, w tym wypadku rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy oraz rentę rodzinną syna skarżącej według stanu z roku 2016 i do tych dochodów doliczyły nieaktualny dochód z gospodarstwa rolnego z 2014 r., którego skarżąca już nie posiada gdyż, część tego gospodarstwa musiała sprzedać aby mieć pieniądze na leczenie umierającego męża. Zatem w przypadku skarżącej należało do aktualnego dochodu rodziny skarżącej obliczonego za 2016 r., na podstawie art. 7 ust. 3 ustawy dodać aktualny dochód skarżącej obliczony z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego według stanu posiadania z 2016 r. (pomniejszony na skutek sprzedaży części gospodarstwa rolnego w 2016 r.) w oparciu o art. 7 ust. 5 ustawy. Inny sposób liczenia dochodu powoduje jedynie rozgoryczenie skarżącej, że na skutek doliczenia jej aktualnych dochodów (z roku 2016) z dochodami z roku kalendarzowego poprzedzającego okres na jaki ustalone jest prawo do świadczenia wychowawczego (2014 roku) pozbawia ją prawa do świadczenia wychowawczego na syna w sytuacji, gdy organ uwzględnia zmianę jej dochodów tylko na jej niekorzyść. Nie uwzględnia natomiast na jej korzyść faktu sprzedaży części gospodarstwa i w tym zakresie nie pomniejsza dochodu z gospodarstwa rolnego. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uzupełnią postępowanie wyjaśniające we wskazanym wyżej zakresie, (sytuacji dochodowej skarżącej w dacie orzekania o świadczeniu) oraz właściwie odczytają normę zawartą w art. 7 ust. 3 i 5 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci.