III SA/Kr 1861/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Kutzner (spr.) Sędziowie WSA Dorota Dąbek WSA Maria Zawadzka Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2013 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokat F. K. Kancelaria Adwokacka [...] w K kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. Skarżący A. K. wnioskiem z dnia 24 stycznia 2012r zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na córkę M. K. z uwagi na bardzo trudną sytuację bytową , zdrowotna i materialną. W uzasadnieniu wniosku skarżący wyjaśnił, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym , całkowicie niezdolną do pracy. Skarżący , jak twierdzi , nie jest w stanie podjąć żadnej pracy zarobkowej, nawet w warunkach pracy chronionej z uwagi na pogarszający się stan zdrowia; utrzymuje się z renty z tytułu niezdolności do pracy, która po potrąceniach komorniczych wynosi 280, 07 zł. Skarżący oświadczył , że ponosi wysokie koszty miesięczne leczenia , co powoduje brak środków na zakup niezbędnych leków , odzieży i środków czystości. Z uwagi na trudną sytuację materialną , skarżący objęty jest pomocą społeczną otrzymując zasiłek stały w kwocie 68,51 zł oraz zasiłki celowe na żywność lub lekarstwa . Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego , w ocenie skarżącego , pozwoli mu na zaspokojenie w większym stopniu niezbędnych potrzeb życiowych. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej , działając z upoważnienia Wójta Gminy, decyzją z dnia [...] 2012r Nr [...] odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na M. K. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ stwierdził, że zadłużenie względem Gminy z tytułu ww. należności wraz z odsetkami na dzień wydania decyzji wynosi 1.670,39 zł , a odsetki - 78,58 zł. Organ ustalił , że skarżący jest dłużnikiem alimentacyjnym od września 2005 roku , a od czerwca 2009 roku zadłużenie jest spłacane za pośrednictwem komornika sądowego, z którego informacji wynika, że zajęcie komornicze nie wystarcza na spłatę wypłaconych na bieżąco świadczeń z funduszu alimentacyjnego na uprawniona osobę (w aktach sprawy znajduje się m.in. zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji przedmiotowych świadczeń). W toku postępowania wyjaśniającego ustalono , że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe w domu o pow. 100m2 odziedziczonym po rodzicach usytuowanym na działce o pow. 380 m2, w których to nieruchomościach posiada udział w wysokości pięć z dwunastu . Ustalono również , że skarżący posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe i jest zdolny do pracy w warunkach pracy chronionej ( kserokopia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 4 maja 2005 r - w aktach sprawy). W związku z trudną sytuacją zdrowotną oraz finansową skarżący korzysta z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego od dnia 1 marca 2012 r. w wysokości 163,00 zł oraz w formie zasiłków celowych na zakup opału i żywności. Organ pierwszej instancji stwierdził , że zadłużenie skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami na dzień wydania decyzji wynosi 1.591,81 oraz odsetki - 78,58 i związku z tym - w ocenie tego organu - " istnieje realna możliwość jego całkowitej spłaty ( np. rozłożenie na raty)...". W ocenie organu , ustalone w toku postępowania okoliczności , że skarżący korzysta z pomocy społecznej , a komornik ściąga należności z tytułu alimentów z jego renty, a także, że posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie zwalniają z konieczności spłaty zadłużenia wobec Skarbu Państwa. Organ podniósł , że skarżący jest zdolny do pracy w warunkach pracy chronionej, co wynika ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia wydanego w dniu 4 maja 2005r. Organ odmówił umorzenia przedmiotowych należności na podstawie art. 30 ust.2 ustawy z dnia 7 września 2007r o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U.2009.7) , który stanowi , że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części , odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Organ wyjaśnił, że zastosowanie wskazanego przepisu należy do kompetencji o charakterze uznaniowym . W ocenie organu , " umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych skarżącego nie wpłynie na jego sytuację dochodową i majątkową , gdyż Komornik Sądowy utrzyma egzekucję , aby zaspokoić inne zaległości tj. zadłużenie z tytułu zaliczki alimentacyjnej oraz bieżące zaległe alimenty. " Kolejną przesłanką odmowy umorzenia należności była ocena organu , że kwota zadłużenia - 1.670,39 zł wraz z odsetkami - "jest nieznaczna" . Zdaniem organu , skarżący ma " realną możliwość" spłaty zadłużenia poprzez podjęcie starań zmierzających do uzyskania innych źródeł zarobkowania i uzyskania w ten sposób dodatkowych środków na spłatę zadłużenia. Organ stwierdził, że skarżący nie wskazał,, szczególnych okoliczności i przesłanek", które powodowałyby z jego strony niemożność spłaty zadłużenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, decyzją z dnia 10 października 2012r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Na dzień wydania tej decyzji kwota zadłużenia została pomniejszona poprzez dokonanie przez skarżącego w dniu 17 maja 2012 r. wpłaty 220,70 zł , w związku z tym kwota do zwrotu na ten dzień wyniosła 1.454,79 zł. Organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji odmawiając skarżącemu umorzenia przedmiotowych należności nie przekroczył granic uznania administracyjnego i dokonał prawidłowej wykładni art. 30 ust. 2 ww. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ ten dokonał analizy sytuacji materialnej i życiowej skarżącego i słusznie przyjął , że podejmując decyzję w kwestii umorzenia należności " należy mieć na względzie fakt, że kwota do spłaty jest nieznaczna , Pan A. K. jest osobą zdolną do zatrudnienia w warunkach pracy chronionej... ". Organ odwoławczy przyznał, że wprawdzie sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego może , co do zasady , stanowić przesłankę umorzenia przez organ tego rodzaju należności, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy , należy ostatecznie do organu administracji , który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w oparciu o całokształt materiału dowodowego oraz w sposób wyczerpujący i logiczny. Na powyższą decyzję wpłynęła skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie , w której skarżący zarzucił , iż jest ona dla niego krzywdząca i podniósł , że w granicach swoich możliwości spełnia obowiązek alimentacyjny. Skarżący zarzucił, że wbrew twierdzeniom organów , nie jest zdolny do pracy w warunkach pracy chronionej ze względu na swój stan zdrowia ; jak twierdzi - był wielokrotnie hospitalizowany , a kilka razy w miesiącu ma wizyty lekarskie. Skarżący powtórzył swoją argumentację dotyczącą jego trudnej sytuacji materialnej i korzystania z pomocy społecznej. Na rozprawie w dniu 26 września 2013r. pełnomocnik z urzędu oświadczył, że od wiosny bieżącego roku obowiązek alimentacyjny skarżącego został uchylony na mocy wyroku Sądu Okręgowego , Wydział l Cywilny z uwagi na jego trudną sytuację zdrowotną i materialną . Ponadto pełnomocnik podniósł, że skarżący podejmował próby znalezienia pracy, również dorywczej , jednak z uwagi na stan zdrowia pracodawcy nie decydowali się na jego zatrudnienie. Pełnomocnik zakwestionował stanowisko organów , że kwota zadłużenia jest "nieznaczna", gdyż w sytuacji skarżącego każda kwota jest trudna do spłacenia. Skarżący mieszka w trudnych warunkach , w domu odziedziczonym po rodzicach w pięć dwunastych częściach i sypia w pomieszczeniu ok.20 m nieogrzewanym i bez dostępu do wody. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje : Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U.2002.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem . Oznacza to , że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa materialnego , które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego , regulującymi tryb jej wydania . Na podstawie art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270) Sąd przy rozstrzyganiu sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności , Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdza , że skarga zasługuje na uwzględnienie , gdyż organ dopuścił się naruszenia prawa materialnego i procesowego w sposób , który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Podstawę prawną orzekania w niniejszej sprawie stanowił art.30 ust.2 ww. ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z jego treścią , organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części , odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty , uwzględniając sytuacje dochodową . W pierwszej kolejności należy zauważyć , że redakcja przytoczonego przepisu nakazuje rozstrzygnąć o należności głównej wraz z odsetkami . W rozpatrywanej sprawie , wbrew wyraźnej regulacji wskazanego przepisu , organ pierwszej instancji rozstrzygnął tylko o należności głównej , pomijając ustawowe odsetki. Sentencja decyzji z dnia [...] 2012r brzmi : " odmówić Panu umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawniona ..." i nie zawiera rozstrzygnięcia co do ustawowych odsetek . Organ odwoławczy rozpatrujący przedmiotową sprawę , również nie zajął stanowiska w tej kwestii , co jest nie zgodne z jednoznaczną treścią ww. przepisu. Wskazane uchybienie narusza art. 30 ust. 2 ww. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Sąd podzielił natomiast stanowisko organów , że treść przepisu jednoznacznie wskazuje , iż decyzja wydana na podstawie art. 30 ust. 2 ww. ustawy zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego , co nie oznacza dowolności. Jednak stwierdzić należy , że działanie w ramach uznania administracyjnego nie zwalnia organu z obowiązku stosowania zasad postępowania administracyjnego , w tym z zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego , zwanego dalej kpa , uzupełnionej postanowieniami art.77 § 1 kpa nakazującej wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego . Działanie organu przy rozstrzyganiu tej konkretnej kategorii spraw , musi uwzględniać również zasady i cele określone w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Działanie w ramach uznania administracyjnego , aby nie było dowolne , musi być poprzedzone wnikliwym wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności sprawy , a motywy zajętego stanowisko winne być wskazane w uzasadnieniu decyzji. Rolą sądu administracyjnego kontrolującego zgodność z prawem wydanej decyzji , jest również sprawdzenie prawidłowości wnioskowania organu administracyjnego stwierdzającego , że w danej sytuacji faktycznej nie było możliwe uwzględnienie wniosku o udzielenie przedmiotowej ulgi . Motywy rozstrzygnięcia muszą być wewnętrznie spójne i zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić , że analiza sytuacji dochodowej i zdrowotnej skarżącego nie została przeprowadzona zgodnie z powyższymi zasadami. Zastrzeżenia budzi zakres poczynionych przez organ ustaleń faktycznych , co uzasadnia zarzut, iż materiał dowodowy w sprawie nie został należycie zgromadzony, a w konsekwencji jego analiza i wnioski wynikające z tej analizy budzą istotne zastrzeżenia. W pierwszej kolejności zastrzeżenia budzi ustalona przez organy sytuacja zdrowotna skarżącego . O ile okolicznością bezsporną jest , że skarżący posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności ustalony od dnia 9 września 2002 roku na stałe , to okolicznością sporną jest , czy skarżący może pracować w warunkach pracy chronionej. Zdaniem organów orzekających , skarżący może pracować w takich warunkach i twierdzenie to jest oparte na orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 4 maja 2005r.. Z kolei skarżący nie zgadzając się z tym stanowiskiem podnosił, że był wielokrotnie hospitalizowany , kilka razy z miesiącu korzysta z wizyt u lekarzy i aktualny stan zdrowia uniemożliwia mu podjęcie pracy nawet w warunkach chronionych. W ocenie Sądu materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy nie wyjaśnia jednoznacznie tej kwestii. Stanowisko organu co do stanu zdrowia skarżącego i jego możliwości podjęcia dodatkowego źródła uzyskania środków na polepszenie sytuacji materialnej skarżącego oparte jest na orzeczeniu z 2005r , co musi budzić uzasadnione wątpliwości co do jego trafności , bowiem nie uwzględnia aktualnej sytuacji zdrowotnej skarżącego. Argumentacja organów orzekających odnosi się do zdarzeń przeszłych, a nie do sytuacji bieżącej. Twierdzenia skarżącego o pogarszającym się stanie zdrowia i kilkakrotnej jego hospitalizacji powinny skutkować weryfikacją tych twierdzeń i przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. Logika i doświadczenie życiowe wskazuje , że stan zdrowia z biegiem lat ulega pogorszeniu . Stanowisko organów zawarte w decyzjach wydanych w 2012r. o stanie zdrowia skarżącego i zdolności do zatrudnienia w warunkach pracy chronionej, oparte na dokumencie z 2005r jako przesłanka odmowy umorzenia przedmiotowych należności jest nieprzekonywające i nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym. Nadmienić należy , że dowodem pośrednim na okoliczność , że skarżący pozostaje w leczeniu jest niekwestionowany przez organy fakt wypłaty skarżącemu zasiłków celowych na zakup leków. Istotne zastrzeżenia budzi również stanowisko organów , że kwota zadłużenia - 1670.39 zł, a później 1.454,79 zł - obie z odsetkami - jest nieznaczna . Ocena , że kwota jest "znaczna" , czy "nieznaczna" musi odnosić się do realnych możliwości osoby zobowiązanej do jej spłaty. W sytuacji , gdy okolicznością bezsporną w sprawie jest, że skarżący od kilku lat objęty jest pomocą społeczną i otrzymuje z tej pomocy - oprócz zasiłku stałego - zasiłki celowe na zakup opału , żywności , czy leków , to należało dokonać analizy , czy osoba taka będąc od kilku lat w bardzo trudnej sytuacji materialnej , może bez uszczerbku dla swojej egzystencji ponieść dodatkowy wydatek na spłatę zadłużenia w sytuacji, gdy nie jest w stanie na bieżąco wykupywać przepisanych jej leków. Analiza sytuacji dochodowej skarżącego i wnioski wynikające z tej analizy w kontekście możliwości umorzenia przedmiotowych należności musi uwzględniać cele wynikające z ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów . Organ musi ocenić realną możliwość spłaty zadłużenia przez skarżącego , bez uszczerbku dla jego egzystencji , mając na względzie z jednej strony racjonalne gospodarowanie środkami publicznymi , a z drugiej strony przesłanki wynikające z art. 30 ust. 2 ww. ustawy tj. sytuację dochodową skarżącego. Reasumując należy stwierdzić , że w ocenie Sądu organy orzekające naruszyły art. 7 , art. 77 , art. 80 kpa . Uznając , że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego i materialnego w zakresie wyżej opisanym , Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt.1 a i c ww. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. Organy rozpoznając ponownie sprawę zobowiązane są do uzupełnienia postępowania wyjaśniającego w zakresie wyżej wskazanym oraz do uwzględnienia oceny prawnej zawartej w niniejszym uzasadnieniu wyroku. Stosownie do art. 153 ww. ustawy , ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ , którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. O wynagrodzeniu wyznaczonego dla skarżącego adwokata orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy w związku z art. 29 ust.1 ustawy z dnia z 26 maja 1982r. - Prawo o adwokaturze (Dz.U.2009.146.1188), określając ich wysokości na podstawie § 19 pkt.1 i § 18 ust.1 pkt.1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U.2002.163.1348).