III SA/Kr 1867/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Pasternak (spr.) Sędziowie WSA Halina Jakubiec WSA Hanna Knysiak - Molczyk Protokolant Starszy referent Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2015 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 września 2014 r. nr [ ] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku dla opiekuna uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Wójt Gminy decyzją z dnia 27 czerwca 2014 r. znak: [...] odmówił J. C. przyznania zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad matką Z. O. za okres od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. oraz za okres od 15 maja 2014 r. na czas ważności orzeczenia o niepełnosprawności. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 104 kpa, art. 2, art. 3, art. 4, art. 5, art. 6, art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567), art. 17, art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456 ze zm.). W uzasadnieniu Wójt wskazał, że 15 maja 2014 r. J. C. złożyła wniosek wraz z kompletem dokumentów o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna wobec utraty prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. oraz w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką Z. O. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przyznanym na stałe. Organ l instancji podał, że J. C. sprawuje nieprzerwanie od 1 lipca 2013 r. opiekę nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką i w związku z tym może się ubiegać o zasiłek dla opiekuna za okres: od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. oraz za okres począwszy od 15 maja 2014 r. Wójt podkreślił, że wywiad środowiskowy potwierdził, że wnioskodawczyni faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką. Ponadto organ I instancji ustalił, że J. C. jest rolnikiem oraz zgodnie z jej oświadczeniem z dnia 15 maja 2014 r. posiada gospodarstwo rolne, ale nie prowadzi produkcji ani zwierzęcej ani roślinnej. Natomiast z zaświadczenia z dnia 15 maja 2014 r. wydanego przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wynika, że J. C. od dnia 10 grudnia 1997 r. do dnia 19 grudnia 1997 r. oraz od dnia 1 czerwca 2002 r. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników i nadal opłaca składki w KRUS. Wójt ustalił również, że J. C. od dnia 1 lipca 2013 r. nie podjęła zatrudnienia. W świetle dokonanych ustaleń organ l instancji stwierdził, że skoro J. C. opłaca składki na ubezpieczenie społeczne rolników, to nadal spełnia kryteria do uznania jej za rolnika w rozumieniu ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, a tym samym nie spełnia przesłanek z art. 3 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Od powyższej decyzji złożyła odwołanie J. C., podając, że matką opiekuje się nieprzerwanie od wielu lat, a od lipca 2013 r. świadczenie pielęgnacyjne zostało jej zabrane. Odwołująca się wskazała, że płaci składkę na KRUS od gospodarstwa 0,63 ha, ale faktycznie nie jest rolnikiem, bo nie prowadzi żadnych upraw rolnych, ani nie hoduje zwierząt. Wyjaśniła też, że wniosek, który złożyła przed 15 maja 2014 r. do ARiMR, dotyczy kwoty 500 zł rocznie. Odwołująca się podała, że na tym areale jej syn R. hoduje daniele. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 5 września 2014 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 2 ust. 1 i 2, art. 3 ust. 1, art. 4, art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1, art. 7 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, a także art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy decyzję organu l instancji. Kolegium wskazało, że decyzją z dnia [...] 2011 r. przyznano J. C. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką Z. O., lecz decyzja ta wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw. Kolegium stwierdziło, że wywiad środowiskowy potwierdził, iż wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad matką. Organ odwoławczy powołał się na art. 3 ust. 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów oraz wyjaśnił, że ocena spełnienia przesłanki zaprzestania prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego powinna odbywać się na gruncie pojęć tej ustawy, która jednak odwołuje się wprost do przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Dlatego, zdaniem Kolegium, przesłankę zaprzestania prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego wiązać należy z zaniechaniem wykonywania działalności rolniczej, przez którą na gruncie przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników rozumie się działalność w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej w tym ogrodniczej, sadowniczej, pszczelarskiej i rybnej. Kolegium uznało, że w stanie faktycznym ustalonym przez organ I instancji nie można uznać, że w istocie zaprzestano prowadzenia gospodarstwa rolnego, skoro produkcja roślinna jest prowadzona. Kolegium wskazało na podjęte przez J. C. kroki w celu pozyskania dopłat bezpośrednich z ARiMR, które potwierdzają pozyskiwanie środków finansowych z gospodarstwa rolnego oraz wymagają dalszej pracy w tym gospodarstwie osobiście lub zlecenia czynności innym osobom. Dlatego, w ocenie Kolegium, nie można było uznać, że J. C., ubezpieczona w KRUS z mocy ustawy, faktycznie nie wykonuje pracy w swoim gospodarstwie czy też nie zarządza nim. Skargę na decyzję SKO wniosła J. C., zarzucając jej błędną wykładnię przepisów ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, a także naruszenie art. 7, art. 77 oraz art. 80 kpa. Skarżąca podniosła, że w przypadku, gdy o zasiłek dla opiekuna ubiegają się rolnicy, nie jest konieczna sprzedaż, lub dzierżawa gospodarstwa, a do uzyskania prawa do zasiłku dla opiekuna wystarczy fakt zaprzestania prowadzenia gospodarstwa, a więc zaprzestania prowadzenia produkcji roślinnej oraz zwierzęcej. Skarżąca podkreśliła, że w dniu 15 maja 2014 r., ubiegając się w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej o przyznanie zasiłku dla opiekuna, oświadczyła, iż posiada gospodarstwo rolne, ale zaprzestała prowadzenia tego gospodarstwa i nie wykonuje na nim żadnej pracy. Zdaniem skarżącej wykoszenie trawy nie jest prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Ponadto skarżąca wyjaśniła, że wniosek do ARiMR złożyła 29 kwietnia 2014 r., a trawę należało wykosić do 15 lipca 2014 r. Skarżąca zarzuciła, że nie wzięto w ogóle pod uwagę okresu, jaki obejmował wniosek do ARiMR oraz tego, że pole było koszone przez jeden dzień, a nie przez okres od złożenia wniosku do 15 lipca 2014 r. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "ppsa". Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa. Skarga jest zasadna i skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W dniu 15 maja 2014 r. weszła w życie ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów (Dz. U. poz. 567), która określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wpłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Stosownie do art. 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów zasiłek ten przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2013 r. poz. 1548) z dniem 1 lipca 2013 r. Natomiast art. 2 ust. 2 w punktach. 1 i 2 wskazuje przesłanki przyznania zasiłku dla opiekuna, które są tożsame z przesłankami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, lecz z rozróżnieniem okresów przysługiwania tego zasiłku. Mianowicie za okres od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego wejście w życie ustawy zasiłek dla opiekuna przysługuje, jeżeli osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r., natomiast za okres od dnia wejścia w życie ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów – jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Zwrócić też należy uwagę, że w przypadku rolników, małżonków rolników lub domowników, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r. poz. 1403) ubiegających się o zasiłek dla opiekuna konieczne jest spełnienie dodatkowych warunków. Otóż z art. 3 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów wynika, że spełnienie przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestania wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym organ administracji ustala w oparciu o treść oświadczenia złożonego przez osobę ubiegającą się o przyznanie zasiłku dla opiekuna, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy. Podkreślić trzeba, że jest to jedyna droga weryfikacji przez organ spełnienia warunku, o którym mowa w art. 3 ust. 1 ustawy, dla osób ubiegających się o zasiłek, jeżeli osoby te są rolnikami, małżonkami rolników lub domownikami w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zatem samo posiadanie gruntów rolnych, z którym to posiadaniem nie wiąże się ani faktyczne uprawianie gruntów ani też zarządzanie nimi i czerpanie korzyści finansowych, nie pozbawia rolnika uprawnienia do uzyskania zasiłku dla opiekuna. Odnosząc powyższe rozważania do kontrolowanego postępowania administracyjnego stwierdzić należy, że zdecydowana większość ustaleń faktycznych dokonanych przez organy ma charakter niesporny. Nie ulega bowiem wątpliwości, że decyzją z [...] 2011 r. znak: [...] Wójt Gminy przyznał J. C. bezterminowo od 1 kwietnia 2011 r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką Z. O. Następnie Wójt Gminy stwierdził wygaśnięcie tej decyzji z dniem 1 lipca 2013 r., a podstawą stwierdzenia wygaśnięcia był art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw. Nie ulega więc wątpliwości, że została spełniona przesłanka przyznania zasiłku dla opiekuna przewidziana w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Ponadto w toku postępowania administracyjnego ustalono, że J. C. sprawuje nieprzerwanie od 1 lipca 2013 r. opiekę nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przyznanym na stałe. Zatem odmowa przyznania skarżącej zasiłku dla opiekuna opierała się jedynie na tym, że organy obu instancji uznały, iż J. C. nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników i nadal opłaca składki w KRUS. Takie stanowisko organów jest błędnie w świetle przedstawionej powyżej wykładni art. 3 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Nie ulega bowiem wątpliwości, że J. C. w dniu 15 maja 2014 r. (k. 12 akt adm.) złożyła pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, co powinno stanowić dla organów wystarczającą podstawę do przyjęcia, że skarżąca spełniła wymóg zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Dlatego nieuprawnione było badanie kwestii dalszego prowadzenia przez skarżącą na posiadanych gruntach produkcji roślinnej, czy też powoływanie się na złożony wniosek o dopłaty bezpośrednie z ARiMR. Podkreślić trzeba, że regulacja dotycząca wyłączenia możliwości przyznania zasiłku dla opiekuna za okresy, o których mowa w art. 2 ust. 5 ustawy jest regulacją kompletną, czyli, że ustawodawca enumeratywnie wskazał na dwie sytuacje, w których nie przysługuje zasiłek dla opiekuna. Obydwie te sytuacje związane są z pobieraniem przez osobę ubiegającą się o zasiłek lub inną osobę specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego. Regulacja ta dotyczy wszystkich podmiotów ubiegających się o taki zasiłek – a więc także osób, o których mowa w art. 3 ust. 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Podsumowując zatem, warunkiem skutecznego ubiegania się o zasiłek dla opiekuna jest złożenie stosownego wniosku nie później niż 4 miesiące od dnia wejścia w życie ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy, a dodatkowo w przypadku rolników, małżonków rolników i domowników zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania pracy w tym gospodarstwie, oraz złożenie stosownego oświadczenia, o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Ponadto warunkiem tym jest nieistnienie okoliczności, o których mowa w art. 2 ust. 5 pkt 1 i 2, ponieważ za okresy te zasiłek nie przysługuje. Dlatego, w ocenie Sądu, organy obu instancji dokonały błędnej interpretacji art. 2 ust. 5 i art. 3 ust. 1 i 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów i w sposób nieuprawniony zakwestionowały oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego złożone przez skarżącą. To zaś niewątpliwie miało wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało odmową przyznania skarżącej wnioskowanego zasiłku dla opiekuna. Przy ponownym rozpatrywaniu wniosku J. C. organy zobowiązane będą uwzględnić wykładnię przepisów prawa przedstawioną powyżej. Sąd zwraca także uwagę organom na treść art. 9 i art. 23 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, z których wynika, że osoba pobierająca zasiłek dla opiekuna podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego na zasadach określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. 2008.1027 ze zm.) oraz że zasiłki dla opiekunów i koszty ich obsługi, składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z ubezpieczenia społecznego oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne są finansowane ze środków budżetu państwa na realizację świadczeń rodzinnych. Natomiast wzajemne relacje pomiędzy płatnikami składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z ubezpieczenia społecznego oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne pozostają bez wpływu na ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna. Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "a" i art. 135 ppsa.