III SA/Kr 1916/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 maja 2023 roku sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 20 października 2022 r., nr SKO.NP/4115/351/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę Skarżący A. B. zwrócił się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką H. B. legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją Wójta Gminy S. z 2 września 2022 r., znak: [...] orzeczono o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. W uzasadnieniu decyzji organ pomocowy opisał ustalone w toku postępowania czynności opiekuńcze jakie skarżący wykonuje względem matki, przedstawił ujawnione przez skarżącego wyniki oceny funkcjonowania matki w skali Barthel, uzupełnionej przez lekarza 10 sierpnia 2022 r. Organ podniósł również, że z informacji uzyskanej z ARiMR oraz KRUS wynika, że skarżący jest zarejestrowany w systemie Ewidencji Producentów prowadzonym przez ARiMR. W latach 2004 – 2022 r. ubiegał się o przyznanie płatności bezpośrednich i uzyskał z tego tytułu wsparcie. Ostatni wniosek o płatność skarżący złożył w 2022 r. i obecnie jest w trakcje obsługi. Ponadto skarżący nadal podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników jako rolnik, począwszy od 1.04.1991r. Organ pomocowy zwrócił też uwagę, że obok skarżącego jego matka ma również trzy córki, które winny udzielić stosownej pomocy w sprawowaniu opieki nad matką. Podsumowując organ l instancji nie zakwestionował sprawowania przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną matką, jednak uznał, że w sprawie nie zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. skarżący nie zaprzestał wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącego, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Decyzją z 20 października 2022 r., nr SKO.NP/4115/351/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia po przywołaniu przepisów prawa mających zastosowanie w sprawie, przedstawiono ustalone w sprawie okoliczności faktyczne. W kwestii rezygnacji skarżącego z pracy w rolnictwie wskazano, że jest on właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 3,92 ha, co stanowi 2,46 ha przeliczeniowych. Skarżący oświadczył, że jest rolnikiem lecz zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego od 5 maja 2022 r. z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką. Dodał, że obecnie gospodarstwo jest nieuprawiane, nie są prowadzone żadne prace rolne, w tym roku nic nie siał i nie sadził, nie posiada również żadnego żywego inwentarza. Wskazał też, że podlega ubezpieczeniu społecznemu w KRUS. Oran potwierdził w KRUS, że skarżący podlega ubezpieczeniu jako rolnik. Dodatkowo ustalono, że jest zarejestrowany w systemie Ewidencji Producentów prowadzonym przez ARiMR. Ubiegał się o płatności bezpośrednie w latach 2004 – 2022 r. i uzyskiwał z tego tytułu wsparcie. W 2022 r. złożył wniosek o przyznanie płatności, który obecnie jest w trakcie obsługi. Z powyższego organ wywiódł, że skarżący nie zaprzestał całkowicie prowadzenia gospodarstwa rolnego. Odnośnie potrzeby i zakresu sprawowania opieki nad matką organ wskazał, że matka skarżącego jest po przebytym zawale prawej półkuli mózgu, co skutkowało połowicznym niedowładem oraz niedowidzeniem lewostronnym. Jest osobą pampersowaną, przemieszcza się przy wsparciu innej osoby lub o lasce, korzysta z usług rehabilitacyjnych. Jej stan oceniony w skali Barthel dał wynik 30 pkt. Korzysta z usług opiekuńczych MOPS w zakresie czynności gospodarczych oraz opieki higienicznej i medycznej w wymiarze 2 godziny dwa razy w tygodniu. Skarżący sprawując opiekę nad matką pomaga jej w czynnościach higienicznych, pomaga w ubieraniu się przygotowuje posiłki, przekłada na wózek, przygotowuje i podaje leki, mierzy ciśnienie, w ramach możliwości wychodzi na spacer, wykonuje z matką ćwiczenia. Ponadto wykonuje wszystkie czynności domowe, jak pranie, sprzątanie, robienie zakupów. Dodatkowo umawia wizyty lekarskie, załatwia sprawy urzędowe, pali w piecu. W ocenie organu odwoławczego opisane czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącego wobec niepełnosprawnej matki, mają charakter typowych czynności codziennych i nie świadczą o ciągłym charakterze sprawowanej opieki. Ponadto organ odwoławczy zauważył, że oprócz skarżącego w równym stopniu obowiązane do alimentacji względem matki są jego trzy siostry. Jak stwierdzono mogą one przejąć cześć obowiązków związanych z opieką nad matką w ramach ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego. Reasumując organ odwoławczy uznał, że skarżący nie spełnia przesłanki z art. 17b ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach , ponieważ nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Dodatkowo uznano, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad matką, co wynika z historii jego zatrudnienia, zakresu wykonywanych względem matki czynności opiekuńczych oraz udziału w opiece członków rodziny niepełnosprawnej tj. zobowiązanych do alimentacji względem matki, dzieci oraz pomocy świadczonej w ramach usług opiekuńczych przez GOPS. Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zarzucił: - naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; - rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust l pkt 4 w zw. z art. 17 ust la ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżący zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż rodzeństwo skarżącego może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Materialną podstawę rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615) dalej także jako: "u.ś.r.". Zgodnie treścią art. 17 ust. 1 cyt. ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosowanie natomiast do art. 17b pkt 1 i ust. 2 cyt. ustawy w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą, co do zasady nie ma obowiązku badania treści tego rodzaju oświadczenia (tj. co do faktów) przez organy orzekające w sprawie, co jednak nie wyklucza możliwości oceny prawdziwości oświadczenia jako dowodu w sprawie w przypadku pojawienia się wątpliwości. Wątpliwości te muszą znajdować oparcie w materiale dowodowym zebranym w sprawie i nie mogą się opierać na gołosłownym twierdzeniu organu. Wyłączenie możliwości weryfikacji oświadczenia byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej). Ocena złożonego oświadczenia powinna się jednak odbywać z poszanowaniem ogólnych reguł swobodnej oceny dowodów, tym bardziej, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej (por. wyrok WSA w Kielcach z 17 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Ke 230/23, wyrok WSA w Krakowie z 30 marca 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1674/22, wyrok WSA w Bydgoszczy z 14 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Bd 1294/22). W realiach kontrolowanej sprawy skarżący złożył w przepisanej formie oświadczenie o zaprzestaniu prac w gospodarstwie rolnym (k. 20 akt adm.) nie mniej jednak oświadczył jednocześnie, że jest ubezpieczony w KRUS (k. 21). To wzbudziło wątpliwości organu i dokonując weryfikacji oświadczenia na podstawie informacji uzyskanych z KRUS ustalono, że skarżący podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników jako rolnik. Natomiast na podstawie informacji z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ustalono, że jest zarejestrowany w systemie Ewidencji Producentów prowadzonym przez ARiMR. Ubiegał się o płatności bezpośrednie w latach 2004 - 2022r. i uzyskiwał z tego tytułu wsparcie. W 2022 r. złożył wniosek o przyznanie płatności, który obecnie jest w trakcie obsługi. Sąd stwierdza, że na podstawie ww. okoliczności organ zasadnie uznał, że skarżący nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zgodnie z treścią art. 1 ust. 1 w zw. z art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. 2022 r., poz. 933 ze zm.) w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, ubezpieczenie społeczne rolników, obejmuje, na zasadach określonych w ustawie, min. rolników. Rolnikiem w rozumieniu ustawy jest pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Zatem warunkiem możliwości podlegania ubezpieczeniu społecznemu KRUS jest prowadzenie na własny rachunek działalności rolniczej. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący oświadczył, że od 5 maja 2022 r. zaprzestał prac w gospodarstwie rolnym. Konsekwencją złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego powinna być utrata statusu do ubezpieczenia społecznego rolników i zastosowanie mechanizmów wprowadzonych znowelizowanymi ustawami o systemie ubezpieczenia społecznego i o ubezpieczeniu społecznym rolników. Tymczasem z pisma KRUS z 5 listopada 2022 r. (k.22) wynika, że skarżący podlega ubezpieczeniu społecznemu jako rolnik, co wskazuje, że prowadzi na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym. Również ustalenia organu w kwestii pobieranych przez skarżącego płatności, potwierdzają stanowisko organu o braku spełnienia przesłanki określonej w art. 17 b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Warunkiem uzyskania dopłat jest rzeczywiste prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika. Stosownie bowiem do art. 6 ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1775) płatności bezpośrednie oraz przejściowe wsparcie krajowe są przyznawane rolnikowi, jeżeli są spełnione warunki przyznania tych płatności i tego wsparcia określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1. Zgodnie z art. 2 pkt 14 ustawy, przez "rolnika" rozumie się rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium RP. Rolnikiem jest więc osoba fizyczna lub prawna bądź grupa osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów UE, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Działalność rolnicza zaś (art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013) oznacza: produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich; utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub - prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy. Zatem przyjąć należy, że płatności przysługują osobom, które wykonują pracę w gospodarstwie rolnym, przy czym za gospodarstwo rolne (art. 3 pkt 6 ustawa o świadczeniach rodzinnych) uważa się obszar gruntów o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej (por. art. 2 ust. 1 ustawy z 15.11.1984 r. o podatku rolnym). Podsumowując trzeba więc stwierdzić, że celem systemu wsparcia bezpośredniego jest finansowe wspieranie rolników, czyli osób, które czynnie zajmują się szeroko ujmowaną produkcją rolną, dysponując gruntami, niekoniecznie na zasadzie prawa własności. W sprawie bezspornie ustalono, że jest zarejestrowany w systemie Ewidencji Producentów prowadzonym przez ARiMR. Ubiegał się o płatności bezpośrednie w latach 2004 – 2022 r. i uzyskiwał z tego tytułu wsparcie. W 2022 r. złożył wniosek o przyznanie płatności, który na dzień 9 sierpnia 2022 r. był w trakcie obsługi. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że w rozumieniu cytowanych wyżej przepisów, skarżący był rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne zarówno w momencie deklarowanego zaprzestania pracy w gospodarstwie, jak i w chwili rozstrzygnięcia organu odwoławczego. Jak wskazano na wstępie, z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. wynika, że aby rolnik mógł skutecznie ubiegać się o przyznanie tego świadczenia, niezbędne jest zaprzestanie przez niego prowadzenia gospodarstwa rolnego. W orzecznictwie wskazuje się trafnie, że powyższe oznacza, że po dacie złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa, rolnik nie może już tegoż gospodarstwa prowadzić, ani wykonywać żadnych czynności z nim związanych (por. wyrok WSA w Lublinie z 10.01.2023 r., sygn. akt II SA/Lu 703/22). W tej sprawie, sytuacja taka jednak nie miała miejsca. Choć skarżący oświadczył, iż zrezygnował z pracy w gospodarstwie rolnym, to należało przyjąć, że także po dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa (tj. po 5 maja 2022 r.), gospodarstwo to prowadził, skoro figuruje w rejestrach AMiRR jako producent rolny i na dzień 9 sierpnia 2022 r. był procedowany jego wniosek o przyznanie płatności za 2022 r. Ani akt sprawy, ani z treści skargi nie wynika aby ta sytuacja miała ulec zmianie do chwili obecnej. W konsekwencji powyższego organy obu instancji zasadnie uznały, że skarżący nie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym, a co najmniej nie utracił możliwości jego zarządzaniem, co zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych traktowane jest na równi z pracą w gospodarstwie rolnym (por. uchwała siedmiu sędziów NSA z 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12). Wobec nie spełnienia przesłanki z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Sąd uznał, że rozstrzyganie kwestii istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a potrzebą sprawowania opieki nad matką oraz możliwości współdziałania rodzeństwa skarżącego w sprawowaniu tej opieki - nie miało znaczenia dla sprawy. Dlatego zbyteczne było odnoszenie się do zarzutów skargi albowiem dotyczyły one właśnie tych dwóch aspektów. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), skargę oddalił jako bezzasadną.