III SA/Kr 193/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Janusz Bociąga WSA Halina Jakubiec (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2019 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz radcy prawnego G. S. - Kancelaria Radcy Prawnego w K ul. [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 ( dwieście czterdzieści złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 22 listopada 2018 r. znak [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2018 r. znak [...] przyznającą A. B. (dalej w skrócie skarżącemu) zasiłek okresowy na okres od dnia 1 października 2018 r. do dnia 31 października 2018 r. w kwocie 350,50 zł miesięcznie. Jako podstawa prawna decyzji wskazany został przepis art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 38 ust. 1 pkt 1, ust. 1 pkt 1 i ust. 3 pkt 1 i ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1508) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, w skrócie Kpa (t.j., Dz.U. z 2018 r., poz. 2096). Z uzasadnienia powyższej decyzji wynika następujący stan faktyczny: Skarżący zwrócił się do Burmistrza Miasta i Gminy w dniu 2 października 2018 r. o przyznanie pomocy finansowej z przeznaczeniem na potrzeby socjalno – bytowe z powodu trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Burmistrz Miasta i Gminy decyzją z dnia [...] 2018 r. znak [...] przyznał skarżącemu zasiłek okresowy na okres od dnia 1 października 2018 r. do dnia 31 października 2018 r. w kwocie 350,50 zł miesięcznie. Organ dokonał na podstawie wywiadu środowiskowego oraz zgromadzonej dokumentacji ustaleń wskazujących na okoliczność, że skarżący w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku uzyskał 0 zł dochodu i tym samym nie przekroczył kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (701 zł). Skarżący spełnia przesłanki przepisu art. 38 ustawy o pomocy społecznej a przyznana kwota 350,50 zł (w minimalnej wysokości) podyktowana jest posiadaniem przez Ośrodek ograniczonych środków finansowych i znacznej ilości osób ubiegających się o te środki z pomocy społecznej. Odwołując się od powyższej decyzji, skarżący zarzucił jej naruszenie przepisów art. 7, 8, 77, 80, 81 i 107 § 3 Kpa poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania do obywateli oraz brak dogłębnego zbadania całokształtu okoliczności sprawy. Ponadto zarzucił błędne ustalenie faktyczne poprzez przyjęcie, że zasiłek w przyznanej kwocie będzie wystarczający dla zaspokojenia potrzeb strony. Wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie mu wyższej kwoty zasiłku okresowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu odwoławczej decyzji wskazało, że skarżący spełnia przesłanki przyznania świadczenia z pomocy społecznej, gdyż jest osobą dotkniętą ubóstwem, osobą niepełnosprawną, przewlekle chorą a w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku tj. we wrześniu 2018 r. nie uzyskał żadnego dochodu. W ocenie organu odwoławczego skarżący uzyskał zasiłek okresowy w prawidłowej wysokości. W przepisie art. 38 ustawy o pomocy społecznej określona jest minimalna i maksymalna wysokość zasiłku okresowego. Przyznana kwota 350,50 zł mieści się w przedziale oznaczonym przez ustawodawcę. Ostatecznie do uznania organu pozostawione zostało skonkretyzowanie wysokości zasiłku oraz okres, na jaki ma być przyznane świadczenie. Okres ten ustalany jest przez organ pomocowy, przy czym jeżeli powodem przyznania zasiłku jest oczekiwanie na nabycie uprawnień do innych świadczeń z zabezpieczenia społecznego, to wskazane jest przyznanie zasiłku okresowego do tego czasu. Natomiast początek okresu zasiłkowego wyznacza miesiąc złożenia wniosku. Odnosząc się do kwestionowanej wysokości zasiłku, organ podniósł, że miał na względzie nie tylko sytuację strony, ale też własne możliwości finansowe. Organ pomocowy nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb przez osobę ubiegającą się o pomoc oraz udzielać tej pomocy w pełnej, oczekiwanej przez wnioskodawcę wysokości. Skarżący pozostaje beneficjentem pomocy, gdyż na podstawie 4 decyzji z października 2018 r. uzyskał łącznie kwotę 948 zł tytułem zasiłków celowych. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi A. B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której podniósł zarzuty: - naruszenia przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy art. 7, 77 i 80 Kpa poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w szczególności poprzez niewyjaśnienie zakresu zaspokojonych potrzeb skarżącego oraz jego możliwości finansowych, - naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy art. 11 Kpa poprzez zaniechanie przez organ wyjaśnienia skarżącemu zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy, co doprowadziło do naruszenia istotnej zasady postępowania administracyjnego, jaką jest zasadą przekonywania, - błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydania decyzji mającego istotny wpływ na wynik sprawy polegający na przyjęciu założenia, że organ I instancji zna jego sytuację majątkową i prawidłowo ustalił stan faktyczny, przyznając mu 317 zł, podczas, gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, że znajduje się w sytuacji niepozwalającej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych przy pomocy tej kwoty. Skarżący wskazał, że organ winien uwzględnić całokształt sytuacji materialnej, która w przypadku skarżącego jest niezwykle trudna, w szczególności winien uwzględnić wiek, stan zdrowia oraz możliwości zarobkowania, których u niego brak. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j., Dz.U. 2017, poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j., Dz.U. z 2018 r., poz. 1308 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a). Orzekanie, zgodnie z przepisem art. 135 p.p.s.a. następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z przepisu art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Przeprowadzona według powyższych zasad sądowa kontrola zaskarżonej decyzji doprowadziła do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną kwestionowanej przez skarżącego decyzji stanowił przepis art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej) w brzmieniu: zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: (1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; (2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Stosownie do treści art. 38 ust. 2 pkt 1 ups, zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym, że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie. Z art. 38 ust. 3 pkt 1 cyt. ustawy wynika natomiast, że kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50 % różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Kwota zasiłku okresowego nie może być nadto niższa niż 20 zł miesięcznie (art. 38 ust. 4 ups). Okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy (art. 38 ust. 5 ups). Z przywołanych wyżej przepisów wynika, że organ administracji ustalając zasiłek okresowy ma obowiązek uwzględnić ściśle określone kryteria ustawowe. Zasadnie orzekające w sprawie organy stwierdziły, że sytuacja materialna uprawnia skarżącego do otrzymania żądanej pomocy społecznej w wysokości 350,50 zł miesięcznie. Z niekwestionowanych na żadnym etapie ustaleń faktycznych wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe a w miesiącu wrześniu 2018 r., który poprzedzał miesiąc złożenia wniosku o pomoc dochód skarżącego wynosił 0 zł. Przyznana zatem kwota 350,50 zł mieści się w przedziale oznaczonym przez ustawodawcę, gdyż kwota ta jest nie niższa niż 50 % różnicy pomiędzy kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a jej dochodem i nie jest wyższa niż 418 zł. Ustalenie wysokości zasiłku okresowego oraz czasokresu zasiłku zostało przez ustawodawcę pozostawione uznaniu organu orzekającego w sprawie. Jest to tzw. względne uznanie, ponieważ zostały zakreślone graniczne wysokości zasiłku okresowego: jego najniższa i najwyższa kwota. Sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia. Te wymogi, w ocenie Sądu, zostały przez organy orzekające w niniejszej sprawie spełnione. Ustalenia faktyczne zostały poczynione m.in. w oparciu o wywiad środowiskowy przeprowadzony w miejscu zamieszkania skarżącego. Na tej podstawie organy ustaliły jego sytuację mieszkaniową, rodzinną oraz dochodową. Poczynił istotne w ocenie Sądu ustalenie, ze skarżący otrzymał w analizowanym okresie pomoc finansową ze strony państwa oscylującą wokół kwoty 948 zł. Organ, ustalając wysokość świadczenia organ miał na względzie nie tylko sytuację strony oraz jej potrzeby, ale także własne możliwości finansowe (art. 3 ust. 4 ups). Wskazać należy, że pomoc społeczna w swej istocie ma charakter subsydiarny, uzupełniający, a więc nie zaspakajający całkowicie potrzeb jej beneficjentów, którzy powinni wykorzystywać własne środki i możliwości (art. 2 ust. 1 ups). Co więcej ośrodki pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy wszystkie osoby wymagające wsparcia. Wymaga to oceny nie tylko niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do tych świadczeń, ale także własnych środków finansowych. Organy pomocy społecznej są zatem upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Obowiązkiem organu jest zatem rozważenie interesu publicznego przejawiającego się tu jako obowiązek właściwego rozdzielenia posiadanych środków, tak by zrealizować wsparcie dla wszystkich potrzebujących. Na koniec należy podnieść, że kontrola sądu administracyjnego decyzji w przedmiocie przyznania zasiłku celowego nie może w żaden sposób skutkować oczekiwaną przez skarżącego zmianą decyzji poprzez przyznanie mu większej kwoty zasiłku, gdyż byłoby to rozstrzygnięcie wbrew przepisom ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd administracyjny zgodnie z treścią przepisu art. 145 a § 1 tej ustawy ma uprawnienie do wskazania organowi administracyjnemu sposobu załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcia, jednak uprawnienie to jest wykluczone w przypadku, gdy rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu administracyjnemu, a tego rodzaju decyzja zapadła w niniejszej sprawie. Sąd doszedł na podstawie powyższego do przekonania, że skarga A. B. nie zasługuje na uwzględnienie i należy ją oddalić na podstawie przepisu art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie art. 250 w zw. z art. 200 ww. ustawy Sąd przyznał wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego – koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości wynikającej z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t. jedn., Dz. U. z 2019 r., poz. 1358), orzekając, jak w punkcie II sentencji wyroku.