III SA/Kr 195/18

WyrokWSA w Krakowie2018-06-26

Skład orzekający: Janusz Kasprzycki, Janusz Bociąga, Barbara Pasternak

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej prawidłowo wznowił postępowanie w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., stwierdzając, że okoliczność niezamieszkiwania dzieci ze skarżącym od stycznia 2016 r. stanowiła nową okoliczność faktyczną istotną dla sprawy, nieznaną organowi w dniu wydania decyzji?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że zaskarżone decyzje są zgodne z prawem. Okoliczność, że dzieci skarżącego od stycznia 2016 r. przebywały z matką, stanowiła nową okoliczność faktyczną istotną dla sprawy, nieznaną organowi w dniu wydania decyzji przyznających świadczenie wychowawcze. Fakt ten miał wpływ na prawo do świadczenia, ponieważ zgodnie z przepisami ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, świadczenie to przysługuje osobie, która faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem i z którą dziecko wspólnie zamieszkuje. W związku z tym, wznowienie postępowania i uchylenie decyzji przyznających świadczenie było prawidłowe.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła dwóch decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które utrzymały w mocy decyzje Prezydenta Miasta o uchyleniu decyzji przyznających M. W. świadczenie wychowawcze na dziecko. Organ odwoławczy wznowił postępowanie na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., stwierdzając, że nowe okoliczności faktyczne (niezamieszkiwanie dzieci ze skarżącym od stycznia 2016 r.) wyszły na jaw we wrześniu 2017 r. Skarżący zarzucił, że nie były to nowe okoliczności i że był opiekunem dzieci, a świadczenie przeznaczał na ich utrzymanie i bezpieczeństwo. Sąd administracyjny oddalił skargi.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargi M. W.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie WSA Janusz Bociąga WSA Barbara Pasternak (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2018 r. sprawy ze skarg M. W. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 grudnia 2017 r. nr [...] z dnia 21 grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze po wznowieniu postępowania skargi oddala Decyzją z dnia 21 grudnia 2017 r. ([...]) po rozpatrzeniu odwołania M. W. od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2017 r. ([...]) orzekającej o uchyleniu po wznowieniu postępowania decyzji własnej z dnia [...] 2016 r. przyznającej M. W. świadczenie wychowawcze na dziecko W. T. w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r., działając na podstawie art. 145 §1 pkt 5, art. 151 §1 pkt 2 oraz art. 138 §1 pkt 1 kpa w zw. z art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U.2017.1851) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Decyzją z dnia 21 grudnia 2017 r. ([...]) po rozpatrzeniu odwołania M. W. od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2017 r. ([...]) orzekającej o uchyleniu po wznowieniu postępowania decyzji własnej z dnia [...] 2017 r. przyznającej M. W. świadczenie wychowawcze na dziecko W. T. w okresie od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r., działając na podstawie art. 145 §1 pkt 5, art. 151 §1 pkt 2 oraz art. 138 §1 pkt 1 kpa w zw. z art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U.2017.1851) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając ww. rozstrzygnięcia organ odwoławczy podał, co następuje: W przedmiotowej sprawie Kolegium wskazuje jako podstawę wznowienia art.145 § 1 pkt 5 kpa, zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Postanowieniem z dnia [...] 2017 r. wznowiono postępowanie w sprawie i stwierdzono, że w dniu 26 września 2017 r. wyszły na jaw okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia, tj. fakt, że M. W. nie zamieszkuje ze swoimi dziećmi od stycznia 2016 r. Zgodnie z art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 i 3 stosuje się. Jak wynika z akt sprawy, konkretnie z oświadczenia M. W. złożonego w dniu 26 września 2017 r. "Od 01.2016 moje dzieci przebywają z matką. Wniosek o świadczenie 500+ złożyłem po wydaniu decyzji przez Sąd Okręgowy o przyznaniu opieki nad nimi mnie." Dalej w oświadczeniu Odwołujący się stwierdza, że pieniądze z programu 500+ w całości przeznaczył na dzieci (utrzymanie ich mieszkania oraz koszty działań formalnych dla zapewnienia im bezpieczeństwa). Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, prawo do świadczenia 500+ nie jest uzależnione od posiadania władzy rodzicielskiej, lecz - w przypadku zbiegu prawa obojga rodziców - od faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem, czyli wspólnego zamieszkiwania z dzieckiem, zaspokajania jego potrzeb wychowania i utrzymania (II SA/Bk 152/17). Na powyższe decyzje M. W. złożył jednobrzmiące skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżący zarzucił, że nieprawdą jest stwierdzenie podane w uzasadnieniu ww. decyzji, iż dniu 26 września 2017 r. wyszły na jaw nowe okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. W dniu tym nie wyszły na jaw żadne nowe okoliczności i sytuacja jego rodziny nie uległa zmianie. Powołał się na treść swoich wyjaśnień złożonych 26 września 2017 r. oraz w piśmie z 10 października 2017 r. złożonym do akt sprawy. Podniósł, że złożył wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego dopiero po otrzymaniu decyzji Sądu o przyznaniu mi opieki nad dziećmi. Ponadto w tamtym czasie był opiekunem dzieci – jak podaje od marca 2015 r. roku mieszkały ze skarżącym. Wskazał nadto, że ma poczucie, że świadczenie wychowawcze w ramach programu 500+ mu się po należy i że jego interpretacja "opieki faktycznej" przedstawiona do Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest logiczna. Z drugiej strony, jeśli wykładnia tego określenia miałaby być inna, to prosi o wskazanie gdzie i przez kogo taki zapis został poczyniony. Dodał, że w jego sprawie nie powinno się zmieniać postanowień wstecz, a ewentualnie od daty prowadzenia zmienionej oceny wniosku. Jest to o tyle istotne, że wypłacone środki zostały już spożytkowane przez skarżącego i wg jego oceny w najlepszy możliwy sposób posłużyły właśnie dzieciom. Według skarżącego miejsce zamieszkania dzieci zostało wskazane przez Sąd Okręgowy oraz Sąd Apelacyjny decyzjami z dnia 20 kwietnia 2016 roku i 3 października 2016 r. (sygn. akt [...] i [...]). Wg powyższych zaleceń prawnym opiekunem dzieci jest skarżący, a ich miejscem zamieszkania jest miejsce jego pobytu - mieszkanie, które jest jego i ich domem, w którym mają swoje pokoje i od lat się w nim wychowywali. Aktualne miejsce pobytu dzieci w ośrodku [...] "[...]" z siedzibą w N, k. S w woj. [...], nie jest ich miejscem zamieszkania ani domem. Jest niedozwolone i należy je traktować jako tymczasowe - okresowy pobyt, a nie miejsce zamieszkania. Natomiast wsparcie świadczeniem wychowawczym skarżącego – jak twierdzi jest szczególnie istotne dla bezpieczeństwa dzieci; bez dodatkowych środków pomoc skarżącego dzieciom może okazać się mniej efektywna. Przyznanie zaś tego świadczenia matce przyczyni się do wsparcia działalności całej sekty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2017.1369 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. -następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156k.p.a., sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Kontrolując zaskarżone decyzje zgodnie z przywołanymi wyżej zasadami, należało uznać, że skargi nie mogły zostać uwzględnione. Sąd nie stwierdził bowiem aby decyzje te były niezgodne z przepisami prawa materialnego bądź przepisami postępowania. Zaskarżone decyzje wydane zostały w wyniku wznowienia postępowań administracyjnych zakończonych ostatecznymi decyzjami Prezydenta Miasta z [...] 2016 r. i [...] 2017 r. przyznającymi skarżącemu świadczenie wychowawcze na syna T., w okresach odpowiednio od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 i od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. Instytucja wznowienia postępowania ma charakter nadzwyczajny. Stwarza ona możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną. Stanowi więc wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnej, którą ustanawia art. 16 § 1 k.p.a. Następstwem tego jest zarówno niedopuszczalność wznowienia postępowania w oparciu o wadliwość niewyliczoną w art. 145 § 1 i art. 145a § 1 k.p.a., jak i rozszerzająca wykładnia podstaw wyliczonych w art. 145 § 1 i art. 145a § 1 k.p.a. Wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia, które stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 149 § 1 i 2 k.p.a.). Organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której: 1) odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art, 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, albo 2) uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy (art. 151 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a.). W przypadku, gdy w wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 146, organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji (art. 151 § 2 k.p.a.). Katalog przesłanek wznowienia postępowania, wymieniony w przepisie art. 145 § 1 k.p.a. ma charakter zamknięty, co oznacza, że wznowienie postępowania nie jest dozwolone z jakichkolwiek innych przyczyn. Wykładnia przesłanek wznowienia winna mieć charakter zawężający. Wystąpienie tych przesłanek zobowiązuje organ do wznowienia postępowania bez względu na to, czy miały one wpływ na treść decyzji. Stopień, zakres, jak i skutki ewentualnego wpływu na treść danej decyzji podlegają ocenie organu dopiero po wznowieniu postępowania. Z przedstawionych Sądowi akt administracyjnych wynika, że Prezydent Miasta postanowieniami z [...] 2016 r. wznowił na podstawie przepisu art. 147, 149 i 145 § 1 pkt 5 k.p.a. postępowania w sprawach zakończonych wskazanymi wyżej własnymi decyzjami ostatecznymi. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Organ pierwszej instancji po otrzymaniu pisma Komisariatu Policji, które wpłynęło do organu 1 września 2017 r., wezwał skarżącego do złożenia wyjaśnień odnośnie sprawowania osobistej opieki nad dziećmi T. i A. 26 września 2017 r. skarżący złożył organowi pisemne oświadczenie, z którego wynikało, że dzieci od stycznia 2016 r. przebywają z matką. Podał skarżący, że stan taki jest sprzeczny z treścią prawomocnego postanowienia Sadu Apelacyjnego, oraz, że z postanowienia tego wynika jasno, że dzieci przebywają z matką i że jest to sytuacja tymczasowa. Podał nadto, że pieniądze z programu 500+ w całości przeznaczył na utrzymanie mieszkania dzieci oraz koszty działań formalnych dla zapewnienia bezpieczeństwa dzieci. Bez tego świadczenia nie byłoby go stać na pomoc prawną niezbędną do zapewnienia dzieciom bezpieczeństwa. Zdaniem skarżącego jego faktyczna opieka polega na zapewnieniu dzieciom podstawowych potrzeb, tj. bezpieczeństwa i mieszkania. W takim stanie organ uznał, że postępowania zakończone decyzjami o przyznaniu skarżącemu świadczenia wychowawczego należy wznowić z urzędu, gdyż w dniu 26 września 2017r. wyszły na jaw nowe okoliczności mające wpływ na prawo doświadczenia wychowawczego - art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Zgodnie z powyższym przepisem, nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody stanowią podstawę wznowienia postępowania, jeżeli spełniają łącznie następujące cechy: są nowe, są istotne dla sprawy i nie były znane organowi, który wydał decyzję. Istotne dla sprawy będą tylko te dowody lub okoliczności faktyczne, których istnienie lub brak będzie bezpośrednio wpływać na treść rozstrzygnięcia w sprawie, a więc gdyby wydano w sprawie decyzję odmienną od dotychczasowej. Tak więc nie każdy nowy dowód, czy nowy fakt będzie miał wpływ na treść rozstrzygnięcia (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 maja 2016 r. sygn. akt II GSK 6/15 (dostępny w bazie orzeczeń https:sip.lex.pl/#/orzeczenia). W kontrolowanych sprawach istotne zatem było czy fakt pozostawania dzieci przy matce, w innej miejscowości, od stycznia 2016 r. stanowił nową okoliczność faktyczną istotną dla sprawy, nieznaną organowi w dniu wydania decyzji przyznających świadczenie skarżącemu i czy mógł mieć wpływ na treść decyzji przyznających skarżącemu owo świadczenie, czyli czy zaistniała w sprawach przesłanki wznowienia z art. 145 § 1 pkt. 5 pa. Stwierdzić należy, że dokonana przez organy ocena powyższej okoliczności, skutkująca w konsekwencji uchyleniem ostatecznych decyzji z 18 sierpnia 2016 r. i 14 września 2017 r. przyznających skarżącemu świadczenie wychowawcze jest prawidłowa. Wbrew bowiem twierdzeniom skarżącego, z treści złożonych przez niego wniosków w 2016 i w 2017 roku o przyznanie świadczenia nie wynikało, że syn nie zamieszkuje ze skarżącym w K. Z załączonego do wniosku postanowienia Sądu Okręgowego Wydział Cywilny-Rodzinny z dnia 20 kwietnia 2016 r. sygn. akt [...] także nie wynikało, że syn skarżącego nie zamieszkuje z ojcem, ale tylko, że Sąd powierzył skarżącemu na czas trwania sprawy o rozwód pieczę nad małoletnimi dziećmi stron oraz zobowiązał matkę dzieci do wydania ich pod opiekę skarżącego w terminie 14 dni od daty ogłoszenia postanowienia. Organ rozpatrujący wnioski o przyznanie świadczenia nie miał żadnych wiadomości dotyczących bezskutecznych działań skarżącego mających na celu wyegzekwowanie powyższego postanowienia. Dodatkowo wskazać należy i podkreślić, że w treści Części I pkt. 4 druku składanych wniosków "Dane członków rodziny" przytoczona jest w całości definicja rodziny stosownie do treści art. 2 pkt. 16 ustawy. Organ nie miał więc podstaw do prowadzenia dodatkowego postepowania wyjaśniającego mającego na celu wyjaśnianie, czy syn skarżącego w dacie składania wniosków i w dacie orzekania zamieszkuje wraz z ojcem. Z powyższych przyczyn, dla organu fakt niezamieszkiwania dzieci a w szczególności syna ze skarżącym stanowił okoliczność, o której mowa w art. 145 § 1 pkt. 5 kpa. Uznając zatem, że w obydwu sprawach zachodziła taka sama podstawa wznowieniowa prawidłowo ustalona przez organy, należy stwierdzić co następuje : Podstawę materialnoprawną zaskarżonych rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy z dnia 1 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w stanie prawnym obowiązującym na dzień wydania decyzji przez organ odwoławczy (Dz.U. z 2017.1851 t.j.), zwanej dalej ustawą, która wprowadziła świadczenie wychowawcze. Jak wynika z przepisu art. 4 ust. 1, 2 i 3 ustawy, celem tego świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Przysługuje ono matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie (art. 5 ust. 1 ustawy). Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł (art. 5 ust. 3 ustawy). Organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzje uchylające decyzje o przyznaniu skarżącemu świadczenia wychowawczego i orzekające o odmowie przyznania tego świadczenia za okresy od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. i od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. Podstawę faktyczną takiego rozstrzygnięcia stanowiły ustalenia, że syn skarżącego nie zamieszkuje wspólnie z ojcem. Stan taki trwa od stycznia 2016 r., co jest okolicznością w sprawie niesporną i wskazaną przez samego skarżącego. Skarżący podejmuje liczne działania mające na celu wyegzekwowanie ww. postanowienia Sądu Okręgowego orzekającego o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej na czas trwania procesu o rozwód. Zasadniczą kwestią sporną w sprawie pozostaje ocena owego niespornego stanu faktycznego w świetle regulacji wynikającej z treści art. 2 pkt. 16 ustawy. Stosownie do tego przepisu, ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie, oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U.2016.162.972 oraz z 2017.1428); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Dla uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego istotne jest jest (m.in.) ustalenie, czy dziecko na które przyznawane jest świadczenie wychowawcze wchodzi w skład rodziny tego podmiotu, który ubiega się o nie, a wobec tego - czy jest dzieckiem "zamieszkującym wspólnie" z nim. Należy więc odwołać się do pojęcia "zamieszkiwania wspólnego" zawartego w przytoczonej wyżej legalnej definicji rodziny. Sformułowanie to, co nie może budzić wątpliwości, należy rozumieć jako faktyczne miejsce zamieszkania, czyli fizyczne przebywanie dziecka u tego rodzica, który sprawuje faktyczną nad nim opiekę i faktycznie zaspakaja jego potrzeby życiowe. Wskazuje na to cel na jaki przyznawane jest świadczenie wychowawcze, który określony jest w art. 4 ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych. Innymi słowy, z punktu widzenia ustawy, dla przyznania świadczenia wychowawczego konieczne jest ustalenie z którym z rodziców żyjących w faktycznym rozłączeniu mieszka faktycznie dziecko. Jeżeli dziecko nie mieszka z rodzicem, to rodzic z którym dziecko nie mieszka nie może wnioskować o świadczenie wychowawcze na to dziecko, ani nie może uwzględnić tego dziecka w składzie rodziny (w rozumieniu ustawy i na potrzeby oceny uprawnienia do świadczenia), składając wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na to dziecko lub inne dziecko, które mieszka z nim w ramach nowej rodziny. To wspólne zamieszkiwanie dziecka z małżonkiem, rodzicem lub opiekunem faktycznym determinuje przyznanie rozważanej formy wsparcia ze środków publicznych. Jak wynika z art. 5 ust. 1 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje na "dziecko w rodzinie". Definicja ustawowa "rodziny" w sposób istotny różni się od pojęcia "rodziny" rozumianego tradycyjnie. Oczywistym bowiem jest, że dziecko w tradycyjnym ujęciu "rodziny" zawsze należy do rodziny obojga rodziców. Tymczasem w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci ustawodawca jako zasadę przyjął, że dziecko uznawane jest za członka tylko jednej rodziny, wyjątkowo zaś można zaliczyć dziecko jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców (w przypadku opieki naprzemiennej). O tym, do której rodziny należy zaliczyć dziecko decyduje to, który z uprawnionych podmiotów wymienionych w art. 4 ust. 2 wspólnie zamieszkuje z dzieckiem, a w konsekwencji który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Taką interpretację wzmacnia dodatkowo art. 22 rozważanej ustawy, zgodnie z którym w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Ustawodawca przypisuje zatem istotne znaczenie rzeczywistemu wspólnemu zamieszkiwaniu dziecka wraz z osobą uprawnioną do omawianego wsparcia finansowego, przy czym dziecko to powinno znajdować się na utrzymaniu osoby uprawnionej. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zwraca uwagę, że przyznanie świadczenia wychowawczego nie zależy od tego, w jaki sposób zostało uregulowane wykonywanie pieczy nad dzieckiem na czas trwania sprawy o rozwód między rodzicami dziecka. Rzecz w tym, że faktyczne okoliczności dotyczące przebywania dziecka z danym rodzicem mogą odbiegać w sposób istotny od treści orzeczenia sądowego regulującego kwestię wykonywania władzy rodzicielskiej na czas trwania procesu. Tak też dzieje się w niniejszej sprawie – skarżący do dnia rozprawy nie zdołał wyegzekwować postanowienia Sądu Okręgowego i dzieci nadal, nieprzerwanie przebywają wraz z matką od stycznia 2016 r. Sąd zwraca uwagę, że ustawa, jeżeli chodzi o wnioskodawców rodziców, przewiduje pomoc finansową państwa ze środków publicznych dla określonej kategorii osób uprawnionych, wyłączając z tego grona rodziców i dzieci nie tworzących rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wyklucza przyjęcie, że skarżący w jakikolwiek sposób sprawuje opiekę nad synem, na którego dwukrotnie wnioskował o przyznanie świadczenia wychowawczego. Sąd stwierdza, że zakwalifikowanie przez organy stanu faktycznego jako nie pozwalającego przyznać skarżącemu wnioskowanego świadczenia na syna T. jest w pełni prawidłowe, ponieważ określenie przez Sąd Okręgowy sposobu sprawowania pieczy nad małoletnimi dziećmi na czas trwania sprawy rozwodowej pozostaje bez wpływu na prawo skarżącego do świadczenia wychowawczego. Dopóki bowiem syn skarżącego będzie mieszkał z matką nawet jeżeli dzieje się tak wbrew treści ww. postanowienia, dopóty nie będzie zachodziła przesłanka wspólnego zamieszkiwania z rodzicem wnioskującym o przyznanie świadczenia wychowawczego, tj. zamieszkiwania wspólnie ze skarżącym. Dlatego zarzuty skarżącego dotyczące niewłaściwego postępowania organów polegającego na pominięciu treści ww. postanowienia nie mogą się ostać. Skarżący, składając wnioski o przyznanie prawa do świadczenia winien był zapoznać się z jego treścią oraz wyjaśnieniami i pouczeniami widniejącymi na druku wniosku, w tym z podaną tam definicją rodziny. Zatem to skarżący winien był poinformować organ, że do dnia złożenia wniosku (w obydwu sprawach) postanowienie sądu pozostaje niewyegzekwowane. Informacja taka pozwoliłaby na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego na podstawie wszystkich dostępnych organowi informacji. Nie było bowiem rzeczą organu dochodzenie, czy w chwili składania wniosku o przyznanie świadczenia postanowienie Sądu Okręgowego zostało wyegzekwowane. Nie jest także rzeczą Sądu w niniejszym postępowaniu – przy zrozumieniu nadzwyczaj trudnej sytuacji spowodowanej – jak twierdzi skarżący – postępowaniem żony skarżącego - dokonywanie oceny podejmowanych przez uprawnione do tego organy działań mających na celu wyegzekwowanie zapadłego postanowienia w przedmiocie wykonywania władzy rodzicielskiej. Odnosząc się natomiast do pozostałych zarzutów skargi należy wskazać, że w świetle brzmienia art. 4 ustawy cel świadczenia wychowawczego jest oczywisty i nie jest nim pomoc skarżącemu w ponoszeniu kosztów utrzymania mieszkania, w którym wychowywały się dzieci, które to mieszkanie stanowi przedmiot współwłasności skarżącego i matki dzieci, ani pomoc w finansowaniu działań mających na celu wyegzekwowanie postanowienia tymczasowego, co skarżący podnosił zarówno w skargach jak i w odwołaniach od decyzji organu pierwszej instancji, oraz na rozprawie. Wobec zatem nieuwzględnienia zarzutów skarg, oraz w braku innych naruszeń prawa, które należałoby brać pod uwagę z urzędu, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło