III SA/Kr 198/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek (spr.) Sędziowie NSA Krystyna Kutzner WSA Barbara Pasternak Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty pozostałego długu z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej skargę oddala I. W dniu 6 stycznia 2010 r. W. K. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o umorzenie zaległości powstałych z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej w wysokości 7.483,20 zł. Wskazał, iż jest osobą bezdomną, bezrobotną, wymagającą stałego leczenia. Jego jedynym dochodem jest część świadczenia rentowego w wysokości 259,65 zł, która pozostaje mu w związku z zajęciem komorniczym z tytułu niezapłaconych alimentów. Korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, a także z pomocy dalszej rodziny i ludzi życzliwych. (k. 1-2 akt adm.). Decyzją z dnia [...] 2010 r. organ I instancji odmówił W. K. umorzenia zobowiązania powstałego z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej uzasadniając to posiadaną przez dłużnika częściową niezdolnością do pracy, co oznacza, że pomimo pobierania świadczenia rentowego z ZUS może on podejmować pracę zarobkową. W wyniku odwołania W. K. Samorządowe Kolegium odwoławcze decyzją z dnia [...] 2010 r. uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy decyzją z dnia [...] 2010 r. Nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza Miasta, umorzył W. K. kwotę 3.703,31 zł, tj. kwotę 50% z kwoty 7.406,62 zł ogólnego zobowiązania powstałego z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. Mimo pouczenia W. K. od tej decyzji nie odwołał się i decyzja organu I instancji stała się ostateczna. (k. 62-63 akt adm.). II. Trzy miesiące później, w dniu 29 września 2010 r. wpłynął do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wniosek W. K. o umorzenie pozostałej mu do spłaty kwoty wypłaconej zaliczki alimentacyjnej, tj. kwoty 3.600,94 zł. We wniosku W. K. opisał swoją sytuację osobistą i materialną przytaczając te same okoliczności co we wniosku z dnia 4 stycznia 2010r. i podniósł, że stan jego zdrowia pogorszył się na tyle, że jest zmuszony podjąć leczenie szpitalne i kwalifikuje się do kolejnej operacji kręgosłupa. (k. 72 akt adm.). Decyzją z dnia [...] 2010 r. Nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza Miasta, odmówił W. K. umorzenia kwoty 3.573,96 zł pozostałego długu z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji przytoczył przedłożone przez stronę dokumenty, z których wywnioskował, że w przypadku W. K. sytuacja finansowa, zdrowotna oraz zawodowa nie uległy znacznej zmianie, a dłużnik posiadając częściową niezdolność do pracy może podjąć pracę zarobkową i uzyskać własny dochód. Zaznaczono, że komornik na spłatę zaliczki alimentacyjnej przekazał ostatni raz w dniu 4 października 2010 r. kwotę 26,98 zł i na dzień 15 października 2010 r. W. K. posiada zadłużenie z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej w kwocie: 3.573,96 zł. Zdaniem organu I instancji, brak jest podstaw do umorzenia pozostałej części zadłużeni tym bardziej, że poprzez wydanie w miesiącu czerwcu 2010 r. decyzji o umorzeniu połowy zadłużenia została udzielona W. K. znaczna pomoc. W odwołaniu od powyższej decyzji W. K. wyraził niezadowolenie ze sposobu załatwienia jego sprawy. Stwierdził, iż decyzja organu I instancji narusza podstawowe zasady współżycia społecznego i jest w świetle zebranych w sprawie dokumentów rażąco nieuzasadniona. W dniu 3 stycznia 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 2 pkt 9, art. 30 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, wydało decyzję Nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] 2010 r. Nr [...]. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Ustęp 3 powołanego artykułu stanowi, iż umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej. Artykuł 28 ust. 1 pkt 2 powołanej wyżej ustawy odnosi się do należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Organ odwoławczy, przytaczając treść wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych zaznaczył, że w orzecznictwie sądów administracyjnych nastąpiła zmiana stanowiska w kwestii stosowania przepisów dotyczących umarzania zaległości z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Do umarzania należności wynikających z tych zaliczek stosuje się art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Warunkiem koniecznym zastosowania art. 30 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, a więc umorzenia zaległych zaliczek alimentacyjnych jest skuteczna egzekucja alimentów. Organ II instancji podniósł, iż w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 27 września 2010 r. stwierdzające, iż w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przeciwko dłużnikowi W. K. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 12 grudnia 2006 r. pozostały do uregulowania: kwota 3.600,94 zł na rzecz UWW z tytułu zaliczki alimentacyjnej, kwota 2.278,31 zł na rzecz ZUS FA w likwidacji. Organ odwoławczy uznał więc, że wobec okoliczności, iż egzekucja prowadzona wobec W. K. była częściowo skuteczna, co zostało ustalone na podstawie w/w zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 27 września 2010 r. oraz decyzji organu I instancji z dnia [...] 2010 r. Nr [...], z której wynika, iż zaległość z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej wynosiła 7.406,62 zł, nie zachodzą przesłanki umorzenia przewidziane w art. 30 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, co powoduje uznanie, że organ I instancji w sposób prawidłowy orzekł o odmowie umorzenia zadłużenia wynikającego z wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, chociaż oparł się na innych przesłankach. Z powyższą decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie zgodził się W. K. i pismem z dnia 31 stycznia 2011r. wniósł na nią skargę domagając się jej uchylenia. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił szereg błędów merytorycznych polegających na uznaniu, że obowiązujące przepisy prawa nie pozwalają umorzyć dłużnikowi w całości pozostałej części długu. Zdaniem skarżącego, treść uzasadnienia decyzji wskazuje, że postępowanie dowodowe przeprowadzone zostało bez należytej staranności zarówno co do faktów jak i obowiązujących przepisów, że nigdy nie dokonał żadnej wpłaty za pośrednictwem komornika sądowego, a alimenty są ściągane skutecznie w wysokości zasądzonej wyrokiem sądu rodzinnego od 8 lat. Wskazał przy tym, że alimenty płacił także przed zajęciem świadczenia rentowego przez komornika sądowego (bezpośrednio do rąk matki, osoby uprawnionej), ale przekazywana kwota nie była wystarczającą co spowodowało przejęcie wypłaty alimentów przez fundusz alimentacyjny, a później MOPS i narośnięcie długu. Skarżący uważa, że powstałe zadłużenie to wynik błędnych decyzji i nieodpowiedzialności sądu rodzinnego, który wysokość alimentów oraz zmiany ich wysokości ustalał opieszale, nie na podstawie jego faktycznych dochodów, ale na podstawie jego możliwości "wirtualnych". Skarżący stwierdził, że regularnie i to w wysokości zasądzonej, płaci alimenty od 4 listopada 2002r., a więc 8 lat. Skarżący uważa, iż powyższe okoliczności oraz jego wyjątkowo trudna sytuacja życiowa uzasadniają zastosowanie przepisów prawa pozwalających umorzyć w całości zaległość powstałą z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi. Sąd stwierdza z urzędu, że w aktach administracyjnych (k. 33) zalega odpis prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego z dnia 29 października 2004 r. sygn. [...], z pkt. III którego wynika, że W. K. został zobowiązany do łożenia na utrzymanie córki K. kwoty 250 zł miesięcznie "zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 19 grudnia 2002r. w sprawie sygn. akt [...]". Na rozprawie w dniu 2 czerwca 2011 r. skarżący przedłożył odpis wyroku z dnia 12 grudnia 2006 r. na okoliczność zmniejszenia alimentów do kwoty 200 zł miesięcznie i oświadczył, że "zapomniał dać tego wyroku do akt administracyjnych". Z akt sądowych wynika, że przed wniesieniem skargi skarżący podjął pracę zarobkową zawierając umowę o prace na czas określony od 21 stycznia 2011 r. do 31 grudnia 2011 r. jako wartownik (k. 38-39). Z pisma organu I instancji z dnia 7 marca 2011 r. (k. 52) wynika, że zakończenie wypłaty zaliczki alimentacyjnej nastąpiło we wrześniu 2008 r. i w wyniku zajęcia wynagrodzenia przez komornika i dokonywania przez komornika potrąceń na poczet zadłużenia - całkowita spłata zaległości nastąpi po ok. 6 miesiącach (tj. we wrześniu 2011 r.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarga W. K. jest nieuzasadniona. Sąd zauważą, że stan faktyczny sprawy jest bezsporny. W dniu 4 stycznia 2010 r. skarżący złożył wniosek o umorzenie zaległości powstałych z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej w kwocie 7.458,43 zł i decyzją z dnia [...] 2010 r. organ I instancji umorzył W. K. 50% tej kwoty, tj. 3.703,31 zł, a decyzja w tym zakresie nie została zaskarżona i stała się ostateczna. Następnie w dniu 29 września 2010 r. skarżący wniósł o umorzenie pozostałej części zaległości powstałych z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej, tj. 3.600,94 zł, a decyzją z dnia [...] 2010 r. organ I instancji odmówił umorzenia pozostałej kwoty i decyzja ta organu I instancji została utrzymana w mocy przez organ odwoławczy. Kwestią sporną między stronami jest natomiast to, czy ubiegając się ponownie o umorzenie zaległości skarżący spełniał ustawowe przesłanki ich umorzenia. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności określone w art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ponieważ prowadzona wobec skarżącego egzekucja była tylko częściowo skuteczna. Zdaniem skarżącego natomiast, alimenty były ściągane skutecznie w wysokości zasądzonej wyrokiem sądu rodzinnego od 8 lat, przy czym podawał, że przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego przez komornika sądowego płacił alimenty w mniejszej kwocie niż zasądzona. Zdaniem Sądu, w chwili obecnej – wobec istnienia ostatecznej decyzji z dnia [...] 2010 r. Nr [...] umarzającej W. K. należność w kwocie 3.703,31 zł stanowiącej 50% z kwoty 7.406,62 zł ogólnego zobowiązania powstałego z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej - kwestią zasadniczą jest rozstrzygnięcie, czy i kiedy osoba, której umorzono pewną kwotę wypłaconej zaliczki alimentacyjnej w okresie obowiązywania art. 30 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.), a więc biorąc pod uwagę okresy 3, 5 i 7 lat skutecznej egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, będzie mogła ponownie ubiegać się o umorzenie kwoty pozostałej do spłaty oraz czy przepisy art. 30 ust. 1 i art. 30 ust. 2 to dwie niezależne od siebie podstawy umorzenia zaległości, czy też podstawę umorzenia określoną w art. 30 ust. 2 należy połączyć z zaistnieniem przesłanek określonych w art. 30 ust. 1 omawianej ustawy. Przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczki alimentacyjnej zostały określone w art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.) i przepis ten w poniższym takim brzmieniu obowiązywał już w dniu 4 stycznia 2010 r., a więc w chwili złożenia pierwszego wniosku przez skarżącego zakończonego wydaniem decyzji o umorzeniu 50 % należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 omawianej ustawy: "Art. 30. 1. Organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100 % jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. 2. Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. 3. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej." Z treści powyższego przepisu art. 30 ust. 1 wynika, że koniecznym warunkiem umorzenia choćby części należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres minimum 3 lat. Zdaniem Sądu, bez wątpienia ust. 2 art. 30 stanowi część tego przepisu – artykułu 30 omawianej ustawy i nie może być interpretowany w oderwaniu od treści ust. 1 art. 30 ustawy, czyli nie może stanowić samodzielnej podstawy do umorzenia zaległości. Innymi słowy: organ właściwy dłużnika może umorzyć jego należności wyłącznie na zasadach art. 30 ust. 1 powyższej ustawy, ale organ właściwy wierzyciela może więcej – tj. może (zachowując przesłanki ust. 1 art. 30 ustawy) także przy uwzględnieniu sytuacji dochodowej i rodzinnej umorzyć należności dłużnika z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo zaległości dłużnika rozłożyć na raty. Niezależnie od powyższego stwierdzenia nie należy zapominać, że decyzją z dnia 30 czerwca 2010 r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza Miasta, umorzył skarżącemu na jego wniosek 50% ogólnego zobowiązania powstałego z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej i decyzja ta jako ostateczna pozostaje w obrocie prawnym. Rodzi to konieczność rozstrzygnięcia zasadniczej kwestii w tej sprawie: czy i kiedy osoba, której umorzono pewną kwotę wypłaconej zaliczki alimentacyjnej w okresie obowiązywania art. 30 ust. 1 i ust. 3 omawianej ustawy będzie mogła ponownie ubiegać się o umorzenie kwoty pozostałej do spłaty. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego – osoba, której w okresie obowiązywania przepisu art. 30 umorzono pewną kwotę zaległości z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej będzie mogła ubiegać się ponownie o umorzenie pozostałej kwoty zaległości w przypadku ponownego wystąpienia warunków z tego przepisu art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.), a więc po upływie kolejnych okresów przewidzianych przepisem art. 30 ust. 1. Inne rozumowanie, niezależnie od treści uzasadnienia organu, który wydał pierwszą decyzję o umorzeniu części kwoty zaległości, prowadziłoby do obejścia prawa, a konkretnie do obejścia art. 30 ust. 1 tej ustawy, w którym ustanowiono konkretne okresy – terminy, po upływie których (i spełnieniu dodatkowych warunków określonych przepisem) możliwe jest umorzenie należności powstałych z tytułu zaliczki alimentacyjnej. Powyższe stanowisko Sądu znajduje oparcie w dotychczasowym orzecznictwie sądownictwa administracyjnego. W szczególności należy zwrócić uwagę na stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zawarte w wyroku z dnia 8 października 2009 r. sygn. akt II SA/Lu 292/09 (opubl. LEX nr 580331): "1. Przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobom uprawnionym na podstawie ustawy z 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, reguluje art. 30 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy z 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). 2. Kategoryczne sformułowanie art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie pozostawia wątpliwości, iż nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych." Niezależnie od zaprezentowanych wyżej stanowisk Sąd zwraca uwagę w niniejszej sprawie na okoliczność, że skarżący miał możliwości podjęcia pracy i podjął ją już po wydaniu zaskarżonej decyzji, co spowodowało ściąganie części zaległości związanych ze świadczeniami alimentacyjnymi wypłaconymi na rzecz jego córki przez Państwo. W tej sytuacji Sąd podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku zawarte w wyroku z dnia 10 marca 2010 r. , sygn. akt II SA/Bk 3/11 (opubl. LEX nr 786775), w innej sprawie, nie mniej – wobec podobnego stanu faktycznego jak w niniejszej sprawie, a konkretnie przewidywanych możliwości zarobkowych dłużnika - mające znaczenie dla jednolitości orzecznictwa: "umorzenie przedmiotowych należności prowadziłoby do przerzucania obowiązku utrzymania dzieci dłużnika przez wszystkich podatników, a zatem sprzeciwia się temu interes społeczny". Mając powyższe na względzie Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są prawidłowe, a w związku z tym - na podstawie powołanych przepisów i art. 151 p.p.s.a - skargę oddalono.