III SA/Kr 1997/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2015r na posiedzeniu niejawnym wniosku R. C. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARIMR z dnia 17 października 2014r. Nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 31 grudnia 2014r. skarżący R. C. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie swej skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 17 października 2014r. wydaną w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania wnioskodawcy. Wskazuje, iż stale pogarsza się stan dochodów osiąganych z gospodarstwa oraz zaciągnięte zobowiązania na poczet modernizacji gospodarstwa uniemożliwiają jakiekolwiek dodatkowe wydatki. Dochody nie pokrywają zobowiązań co odbija się bezpośrednio na niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny. Dodatkowo wskazuje, iż przyczyną utraty płynności finansowej są działania ARiMR, która to w wyniku bezpodstawnych decyzji zmniejszyła dopłaty, co spowodowało brak wypłacalności. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz 2 dzieci. Źródłem utrzymania rodziny są dochody małżonki skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej oraz dochody z gospodarstwa rolnego, które – jak wskazuje skarżący – nie pokrywają zobowiązań. Z oświadczenia skarżącego, znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada dom o pow. 180 m2, nieruchomość rolną o pow. 12,15 ha, zabudowania gospodarcze. Wnioskodawca nie wykazuje faktu posiadania oszczędności, akcji. Wskazuje natomiast na fakt posiadania sprzętu rolniczego, ciągników, maszyn potrzebnych do produkcji. Małżonka jest też posiadaczem na zasadach leasingu samochodu osobowego Dacia LODGY z 2014r. Skarżący na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków swego wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawia zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2013, z którego wynika, iż przychód małżonki z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej (działalność usługowa – handel detaliczny ) wyniósł 223 761,15 zł, koszty 220 777,08 zł, natomiast dochód wyniósł 2 984,07 zł. Dochód z gospodarstwa, z produkcji mleka wyniósł 80 000,00 zł ( wraz z dopłatami). Ponadto skarżący przedstawia szereg faktur i rachunków potwierdzających wydatki na media, harmonogram spłat kredytowych ( rata 1043,16 zł ), wyciągi z kont bankowych, nakazy płatnicze, umowa leasingowa na samochód osobowy Dacia LODGY z 2014r z określeniem rat leasingowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego należy stwierdzić, że uiszczenie aktualnie wymaganych kosztów sądowych jest możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, które to koszty są wymagane na obecnym etapie postępowania bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę udokumentowaną sytuację materialną skarżącego, fakt, iż rodzina skarżącego osiąga stałe dochody z tytułu prowadzenia przez małżonkę działalności gospodarczej, posiadany majątek nieruchomy (skarżący wykazuje nieruchomości rolne o pow. ponad 12 ha, zabudowania gospodarcze, sprzęty rolnicze ), który zawsze może jego właścicielowi przynosić pożytki przy ew. braku bieżących środków finansowych, własność samochodu osobowego z 2014r. którego posiadanie nie należy do niezbędnych elementów życia, nawet wobec zwyczajowo przyjętych i udokumentowanych kosztów utrzymania - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Przede wszystkim dlatego, iż żona skarżącego prowadzi działalność gospodarczą o charakterze usługowo – detalicznym , która generuje znaczny przepływ środków finansowych, co uwidocznione jest na przedstawionych Sądowi zeznaniach podatkowych. Wnioskodawca wskazuje, iż prowadzona przez żonę działalność gospodarcza nie przynosi bieżących dochodów. Wykazany brak bieżących dochodów nie jest jednak jednoznaczny z brakiem faktycznym środków finansowych. Małżonka skarżącego bowiem na bieżąco obraca znacznymi finansami ( przychody za rok 2013 wyniosły 223 761,15 zł ). Wykazany zaś brak dochodów jest tylko księgowym wynikiem bilansowym. Ponadto, jak wynika z akt sprawy, w ocenianym na podstawie dokumentów roku bilansowym ( 2013 ) firma przyniosła dochody określane na kwotę 2 984,07 zł. Wynika z tego, że na bieżąco małżonka wnioskodawcy obraca kwotami środków finansowych, znacznie przewyższającymi wysokość należnych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych. Sam skarżący prowadzi gospodarstwo rolne na ponad 12 ha obszarze, zajmuje się produkcją mleka. Wskazuje na dochód roczny ok. 80 000 zł. Skarżący wykazuje również obciążenia kredytowe na sumę miesięczną około 1000 zł ( raty leasingowe). Trzeba jednak zaznaczyć, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów sam w sobie nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych, a spłata zobowiązań z tego tytułu nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte zaś przez stronę kredyty świadczą o jej zdolnościach płatniczych, a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy ( post. NSA z 28.06.2005r. II GZ 56/05). Skarżący ponadto wykazuje znaczny majątek, tak nieruchomy (dom, zabudowania gospodarcze, grunty ponad 12 ha ) , a także maszyny rolnicze, sprzęty, samochód osobowy z 2014r. Nie można zatem stwierdzić, iż osoba posiadająca tak znaczny majątek jest osobą ubogą, wymagającą wsparcia ze strony Państwa. Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów tj. wysokości stałego dochodu rodziny skarżącego, posiadanym majątku, specyfice prowadzonej działalności gospodarczej, a co się z tym wiąże - obracaniu na bieżąco znaczącymi środkami finansowymi w ramach prowadzonej przez wnioskodawcę oraz jego małżonkę tejże działalności - nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Należy ponadto zaznaczyć, iż zgodnie z powszechnie obowiązującym poglądem w doktrynie i orzecznictwie, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, a ma to miejsce w niniejszej sytuacji strony. Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, ze względu na wykazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art.200,203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w przedstawionej przez wnioskodawcę aktualnej sytuacji finansowej zwolnienie go od kosztów sądowych byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawcę kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi, które to koszty na tym etapie postępowania są wymagane, nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).