III SA/Kr 202/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek (spr.) Sędziowie WSA Wojciech Jakimowicz WSA Halina Jakubiec Protokolant st. ref. Urszula Czerwińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2015 r. sprawy ze skarg K. Ś. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 grudnia 2014 r. nr [....] z dnia 16 grudnia 2014 r. nr [....] z dnia 16 grudnia 2014 r. nr [....] z dnia 16 grudnia 2014 r. nr [....] w przedmiocie zasiłków celowych I. skargi oddala; II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego - na rzecz radcy prawnego L. K. Kancelaria Radcy Prawnego ul. [....] w M. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach W dniu [...] 2014 r. Prezydent Miasta wydał decyzje: 1. nr [...] o odmowie przyznania K. Ś. zasiłku celowego na zakup trzech posiłków dziennie, 2. nr [...] o odmowie przyznania K. Ś. zasiłku celowego na zapłacenie czynszu za miesiąc październik w całości oraz zapłacenie w całości zadłużenia za mieszkanie, 3. nr [...] o odmowie przyznania K. Ś. zasiłku celowego na zapłacenie energii za październik 2014 r., 4. nr [...] o przyznaniu K. Ś. zasiłku celowego w kwocie 35 zł na dofinansowanie do zakupionych środków czystości i środków higienicznych oraz zasiłku celowego w kwocie 90 zł na dofinansowanie do leków. Organ I instancji ustalił, że K. Ś. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a źródłem jego dochodu we wrześniu 2014 r. był zasiłek stały w wysokości 529 zł oraz zasiłek okresowy w kwocie 106,50 zł. W tym samym miesiącu K. Ś. uregulował alimenty w wysokości 100 zł, które zostały odliczone od jego dochodu. W uzasadnieniu decyzji nr [...] organ I instancji stwierdził, że mając do dyspozycji zasiłek stały i okresowy K. Ś. jest w stanie samodzielnie pokryć koszty przygotowania posiłków, szczególnie, że nie ponosi on żadnych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania. Organ I instancji wskazał również, że czterema decyzjami z dnia [...] 2014 r. przyznał stronie zasiłki celowe na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie za wrzesień, październik, listopad i grudzień w kwotach od 80 zł do 120 zł. Uzasadniając natomiast decyzję nr [...] organ I instancji wskazał, że w 2013 r. K. Ś. otrzymał pomoc w formie zasiłku celowego na dofinansowanie do opłat za użytkowanie lokalu w łącznej kwocie 1800 zł. Natomiast ze swojej strony dokonał on w 2013 r. tylko trzech wpłat w łącznej kwocie 1249,62 zł. Natomiast od sierpnia 2013r. do września 2014 r. nie dokonał żadnej wpłaty na poczet bieżących opłat za użytkowanie zajmowanego lokalu. Zgodnie z przedstawionym przez stronę w dniu 4 września 2014 r. wyciągiem z konta stan zadłużenia za lokal przy ul. C na dzień 31 lipca 2014 r. wynosi 18468,41 zł. Organ I instancji stwierdził, iż pomimo starań pracowników socjalnych K. Ś. nie podjął żadnych działań mających na celu uregulowanie sprawy mieszkaniowej co przyczyniło się do wszczęcia postępowania eksmisyjnego przez sąd. Z kolei w uzasadnieniu decyzji nr [...] organ I instancji wyjaśnił, że w trakcie postępowania ustalono, że do 5 września 2014r. K. Ś. był zobowiązany do uregulowania rachunku za energię w kwocie 300,57 zł, a do 5 października 2014 r. w kwocie 102,23 zł. Organ I instancji wskazał również, że decyzją z dnia [...] 2014 r. nr [...] przyznał K. Ś. zasiłek celowy w kwocie 350 zł na energię na sezon grzewczy 2014/2015 równocześnie zobowiązując go do partycypowania w pokrywaniu opłat za energię. Ponadto organ I instancji stwierdził, że przyznany zasiłek celowy w kwocie 350 zł został zaliczony na poczet opłat K. Ś. we wrześniu i październiku, a zatem do zapłaty w październiku pozostała kwota 52,80 zł. Ponadto decyzją z dnia [...] 2014 r. K. Ś. przyznano także zasiłek celowy na uregulowanie opłat za energię elektryczną w kwocie 548,82 zł., który w całości pokrył jego zobowiązania wobec Zakładu Energetycznego w okresie od marca do lipca. Organ I instancji dodał, że we wskazanym czasie K. Ś. użyczał prądu sąsiadowi choć zasiłek adresowany był wyłącznie do niego jako świadczeniobiorcy. Uzasadniając natomiast decyzję nr [...] o przyznaniu K. Ś. zasiłków celowych w kwocie 35 zł i 90 zł organ I instancji stwierdził, że znajduje się on w trudnej sytuacji bytowej i nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić niezbędnych potrzeb życiowych. W odwołaniach od powyższych decyzji organu I instancji K. Ś. podniósł, że naruszają one Konstytucję i ustawę o pomocy społecznej. W dniu 16 grudnia 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 2, art. 3, art. 8, art. 39, art. 48 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.), wydało decyzje: 1. nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r. nr [...], 2. nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r. nr [...], 3. nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r. nr [...], 4. nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r. nr [...]. W uzasadnieniu tych decyzji Kolegium dokonało tych samych ustaleń co organ I instancji i podzieliło jego stanowisko w tych sprawach. Organ II instancji wskazał również, że K. Ś. regularnie - co miesiąc - korzysta ze świadczeń udzielanych przez MOPS w postaci zasiłku stałego i okresowego w łącznej wysokości 635,50 zł. Ponadto K. Ś. regularnie otrzymuje także zasiłki celowe na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych, np. na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie, na zakup leków, środków czystości, środków higienicznych itp. Zdaniem organu odwoławczego, świadczy to wyraźnie o tym, że MOPS uwzględnia trudną sytuację bytową strony i udziela jej pomocy. W uzasadnieniu decyzji nr [...] organ II instancji podniósł również, że przyznane K. Ś. zasiłki celowe w kwocie 35 zł na zakup środków czystości oraz w kwocie 90 zł na dofinansowanie do leków niemal w całości pokrywają poniesione przez niego na te cele wydatki co potwierdzają przedłożone przez stronę we wrześniu 2014r. paragony na środki czystości i środki higieniczne na kwotę 39,32 zł oraz znajdujące się we wcześniejszych aktach faktury za leki na kwotę 92,42 zł. Z powyższymi decyzjami Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie zgodził się K. Ś. i pismem z dnia 14 stycznia 2015r. wniósł na nie skargi. Zdaniem skarżącego, zaskarżone decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, jak i Konstytucji. W odpowiedziach na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawach i wniosło o oddalenie skarg. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2014 r. poz. 1647) nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi – zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skargi są niezasadne i nie zasługują na uwzględnienie. Zaskarżone w niniejszej sprawie decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego zostały wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013r. poz. 182 z późn. zm., zwanej dalej u.p.s.). Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 4 u.p.s.: "Art. 2. 1. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości." "Art. 3. 1. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. 2. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem." "Art. 4. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej." Przepisy te wyrażają zasadę pomocniczości, inaczej rzecz ujmując zasadę subsydiarności pomocy społecznej. Wynika z niej zakaz wyręczania jednostki z zadań, które może ona zrealizować samodzielnie, zaś pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Ustawa o pomocy społecznej, określając uprawnienia osób do otrzymania świadczeń pomocowych jednocześnie wskazuje okoliczności stanowiące podstawę odmowy przyznania świadczeń przez organy pomocowe. I tak, w art. 4 nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Spełnienie przewidzianego art. 4 obowiązku współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej ma o tyle doniosłość prawną, że w myśl przepisu art. 11 ust. 2 i art. 12 u.p.s.: "Art. 11. 2. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej." "Art. 12. W przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia." Z powyższych regulacji wynika, że celem pomocy społecznej nie jest obowiązek zaspakajania wszystkich potrzeb lecz tylko tych, które zaliczyć można do niezbędnych dla życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Nadto, krąg uprawnionych wyznaczony jest przez krąg tych osób, które chcą współdziałać z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Ustawa o pomocy społecznej wskazuje przykładowo okoliczności, które mogą stanowić podstawę udzielenia pomocy społecznej wymieniając m.in. ubóstwo, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwałą lub ciężką chorobę (art. 7 u.p.s.). Zarazem przepisy ustawy określają (art. 36 u.p.s.) zamknięty katalog świadczeń pomocy społecznej o charakterze pieniężnym i niepieniężnym. Podstawową zasadę udzielania pomocy społecznej formułuje art. 8 ust. 1 u.p.s.: prawo do świadczeń przysługuje osobie, która spełnia tzw. kryterium dochodowe, tzn. jej dochód nie przekracza na osobę w rodzinie kwoty 456 zł, a w przypadku osoby samotnie gospodarującej 542 zł oraz gdy zaistnieje co najmniej jedna z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 2-15 tej ustawy. Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Jednakże samo spełnienie tego warunku nie przesądza o powstaniu prawa do korzystania z określonego rodzaju świadczenia pomocy pieniężnej, gdyż ustawa o pomocy społecznej w odniesieniu do tych rodzajów, konstruuje dodatkowe przesłanki. Z kolei zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ust. 1 u.p.s. służy zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej, której przykłady zostały wymienione w ust. 2 tego przepisu. Istotą sporu w kontrolowanej sprawie jest ustalenie, czy organy administracyjne zobowiązane są do pokrywania w formie zasiłku celowego wszelkich potrzeb skarżącego, czy też mają prawo wziąć po uwagę wielkość przyznanej już skarżącemu pomocy finansowej w formie różnych innych zasiłków. Należy zauważyć, że w zaskarżonych decyzjach Kolegium podało, że skarżący co miesiąc korzysta ze świadczeń udzielanych przez MOPS w postaci zasiłku stałego i okresowego w łącznej wysokości 635,50 zł. Ponadto skarżący regularnie otrzymuje zasiłki celowe na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych. I tak, czterema decyzjami z dnia 23 września 2014 r. skarżącemu przyznano zasiłki celowe na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie za wrzesień, październik, listopad i grudzień w kwotach od 80 zł do 120 zł, decyzją z dnia [...] 2014 r. nr [...] przyznano mu zasiłek celowy w kwocie 350 zł na energię na sezon grzewczy 2014/2015, decyzją z dnia [...] 2014 r. przyznano skarżącemu także zasiłek celowy na uregulowanie opłat za energię elektryczną w kwocie 548,82 zł., który w całości pokrył jego zobowiązania wobec Zakładu Energetycznego w okresie od marca do lipca. Z kolei w 2013 r. skarżący otrzymał pomoc w formie zasiłku celowego na dofinansowanie do opłat za użytkowanie lokalu w łącznej kwocie 1800 zł. Również zaskarżoną decyzją nr [...] przyznano skarżącemu zasiłek celowy w kwocie 35 zł na dofinansowanie do zakupionych środków czystości i środków higienicznych oraz zasiłek celowy w kwocie 90 zł na dofinansowanie do leków. Ta sytuacja w pełni – zdaniem Sądu – uzasadnia odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Skarżący objęty jest bowiem pomocą ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, który stara się zaspakajać, w miarę swoich możliwości, potrzeby skarżącego. Natomiast postawa skarżącego wskazuje, w ocenie Sądu, że próbuje on cały ciężar swojego utrzymania przerzucić na pomoc społeczną, tj. na innych obywateli – podatników tworzących dochód państwa, z którego pozyskiwane są środki finansowe na pomoc społeczną. Tymczasem pomoc ta ma charakter doraźny i nie może stanowić źródła utrzymania. Odnośnie decyzji nr [...] o przyznaniu skarżącemu zasiłku celowego w kwocie 35 zł na dofinansowanie do zakupionych środków czystości i środków higienicznych oraz zasiłku celowego w kwocie 90 zł na dofinansowanie do leków należy stwierdzić, że organy prawidłowo uznały, że skarżącemu należy przyznać te zasiłki, zaś ich wysokość została dostosowana do potrzeb skarżącego i możliwości finansowych MOPS. W swoich skargach skarżący zarzucił organom naruszenie prawa i Konstytucji, jednak nie wskazał jakie konkretnie przepisy zostały naruszone. Należy stwierdzić, że przepisy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej nie stanowią samodzielnej podstawy do przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Stanowią one jedynie pewien wzorzec określający w sposób ogólny ramy zabezpieczenia społecznego, kierunki polityki państwa i są adresowane głównie do organów prawodawczych. Przepisy te stanowią zatem źródło gwarancji, ale nie praw podmiotowych obywatela dla zabezpieczenia społecznego, które dopiero konkretyzują się w ustawach, w tym przypadku w ustawie o pomocy społecznej. W ocenie Sądu przepisy tej ustawy nie zostały jednak naruszone. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przez organy przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy zgodnie z obowiązującymi przepisami, wszechstronnie zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy i dokonały prawidłowej oceny tego materiału. W zaskarżonej decyzji w sposób szczegółowy przedstawiono ustalenia stanu faktycznego, wskazano przepisy, które miały zastosowanie w sprawach oraz prawidłowo zinterpretowano ich treść. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdził, by zaskarżone rozstrzygnięcie było dotknięte jakimikolwiek innymi uchybieniami, które uzasadniałyby jego uchylenie. Skargę należało zatem oddalić, stosownie do art. 151 p.p.s.a. – jak w pkt I wyroku. W punkcie II wyroku Sąd – stosownie do art. 250 p.p.s.a. – orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego działającemu na zasadzie prawa pomocy kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zasądzona kwota wynika z kolei z § 15 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490 z późn. zm.).