III SA/Kr 2037/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Wołek Sędziowie WSA Barbara Pasternak (spr.) WSA Dorota Dąbek Protokolant starszy referent Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2015 r. sprawy ze skarg M. B. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 listopada 2014r. nr [ ] z dnia 17 listopada 2014r. nr [ ] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej skargi oddala W dniu [...] 2014 r. Prezydent Miasta wydał następujące decyzje: 1) znak: [...], którą odmówił przyznania M. B. świadczenia w formie pomocy finansowej na zakup opału; 2) znak: [...], którą odmówił przyznania M. B. świadczenia w formie pomocy finansowej na opłacenie usług kominiarskich. Jako podstawę prawną tych rozstrzygnięć wskazano art. 104 i art. 107 kpa, art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 8, art. 14, art. 17 ust. 2 pkt 1, art. 36 pkt 1 lit. "c", art. 41 pkt 1, art. 102, art. 104, art. 106, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.) oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823). W uzasadnieniu organ I instancji podał, że M. B. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego dochód, na który składa się zasiłek stały i okresowy, wynosi 549 zł miesięcznie, czyli przekracza ustawowe kryterium dochodowe dla jednoosobowego gospodarstwa domowego wynoszące 542 zł. Ponadto Prezydent ustalił, że M. B. większość czasu spędza u matki przy ul. C, u której nocuje i tam posiada rzeczy codziennego użytku. M. B. opiekuje się również żoną zamieszkałą na os. K , zaś tylko przez trzy godziny dziennie przebywa w lokalu numer [...] przy ul. K należącym do [...]. S.A. Organ I instancji wskazał, że M. B. nie posiada tytułu prawnego do lokalu, jednak z tytułu przebywania w tym lokalu zdecydował się na regulowanie należności czynszowej. Podczas wywiadu ustalono, że pokoje ogrzewane są piecami kaflowymi, a kuchnia piecem typu "angielka". M. B. podkreślił, że najwłaściwszym źródłem ogrzewania lokalu byłoby drewno opałowe. W ocenie organu I instancji centrum życiowe M. B. znajduje się przy ul. C, a zatem nieracjonalne byłoby przyznanie pomocy na opał celem ogrzania mieszkania przy ul. K, w którym M. B. przebywa przez trzy godziny dziennie. Odnośnie rozstrzygnięcia w przedmiocie pomocy finansowej na opłacenie usług kominiarskich Prezydent powołał się na art. 6a ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, zgodnie z którym wynajmujący jest zobowiązany do zapewnienia sprawnego działania istniejących instalacji i urządzeń związanych z budynkiem, z których korzysta najemca. W ocenie organu I instancji treść tego przepisu oraz fakt, że w mieszkaniu przy ul. K M. B. przebywa tylko kilka godzin dziennie uniemożliwiały przyznanie pomocy na opłacenie usług kominiarskich. Od powyższych decyzji odwołania złożył M. B., który podniósł, że każdy ma prawo do dachu nad głową, służby zdrowia i opieki społecznej. Wskazał też, że o godzinie 8.00 i 16.00 przebywa na os. K pod numerem [...], gdyż nadzoruje leczenie żony, W. B. Następnie w godzinach 12.00 - 15.00 przebywa na ul. K i podkreślił, że w tym czasie pracownik socjalny może go zastać. Odwołujący się podkreślił, że mieszkanie ze względów technicznych musi być ogrzewane do temperatury 13 stopni. W dniu 17 listopada 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrzyło odwołania M. B. i wydało następujące decyzje: 1) znak: [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r. znak: [...]; 2) znak: [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r. znak: [...]. Jako podstawę prawną tych decyzji wskazano art. 2, art. 3, art. 4, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 48, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, § 1 pkt 1 lit. "a" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa. W uzasadnieniu Kolegium przedstawiło zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej i wskazało, że M. B. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie pracuje i utrzymuje się z zasiłku stałego i okresowego (łączny dochód 549 zł). Kolegium podało też, że odwołujący się jest w stałym i codziennym kontakcie z matką mieszkającą na ul. C w K, u której przebywa w godzinach od 18 do 7.30. Ponadto utrzymuje stały kontakt z żoną mieszkającą na os. K, z którą pozostaje w faktycznej separacji i której leczenie nadzoruje. Kolegium wskazało też, że M. B. trzy godziny w ciągu dnia (od 12 do 15) przebywa przy ul. K, gdzie zajmuje dwupokojowy lokal, lecz nie jest najemcą mieszkania, płaci połowę czynszu, a drugą połowę winna płacić G. B., która jest głównym najemcą lokalu, lecz przebywa od 2002 r. w DPs przy ul. K w K. Z ustaleń wynika, że w mieszkaniu przy ul. K znajdują się piece kaflowe, w kuchni jest kuchnia typu "angielka", a odwołujący się rozpoczął malowanie sufitu w kuchni. Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, iż odwołujący się pozostaje w leczeniu psychiatrycznym, przerwał leczenie kardiologiczne, ma też problemy z jaskrą (na razie środki farmakologiczne zatrzymały ją), ma również dyskopatię i nie może dźwigać więcej niż 5 kg. Kolegium zaznaczyło również, że M. B. decyzją z dnia [...] 2014 r. otrzymał zasiłek celowy na zakup żywności, a ponadto jest regularnym klientem pomocy społecznej, która to pomoc jest mu udzielana od długiego czasu (otrzymywał zasiłki stałe, okresowe i celowe, w tym na żywność i opał). W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo przyjął, że w sprawie nie zostało spełnione kryterium dochodowe, a sytuacja, w jakiej znajduje się M. B., nie może być zakwalifikowana jako szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej, tym bardziej, że z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, że odwołujący najczęściej przebywa u matki na ul. C, w jej mieszkaniu ma większość rzeczy codziennego użytku, ubrania, kosmetyki i sprzęt RTV. Ponadto sam odwołujący się podkreślił, że ze względu na konieczność zagwarantowania opieki matce nadal będzie u niej przebywał. M. B. zaskarżył opisane wyżej decyzje SKO do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W uzasadnieniu skarg powołał się na swoje zadłużenie z tytułu czynszu za mieszkanie przy ul. K oraz podał kwoty ponoszonych przez siebie wydatków na czynsz, czyszczenie kominów i studni. Zdaniem skarżącego brak przyznania wnioskowanych przez niego środków pieniężnych na opał i usługi kominiarskie doprowadzi do całkowitej dewastacji zajmowanego przez niego mieszkania, a nawet do katastrofy budowlanej. Skarżący zaznaczył, że od 19 października 2014 r. przebywa w lokalu przy ul. K więcej niż trzy godziny i dlatego nie powinien być obsługiwany przez Filię nr [...] MOPS. W odpowiedzi na skargi SKO wniosło ich oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "ppsa". Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa. Skargi nie są zasadne i podlegają oddaleniu. Podstawą prawną rozstrzygnięć administracyjnych zapadłych w kontrolowanym postępowaniu były przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zasady ogólne pomocy społecznej zostały zawarte w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, które to przepisy stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz zaspokajanie niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Skarżący ubiegał się o przyznanie zasiłku celowego. Ten rodzaj świadczenia został uregulowany w art. 39 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Podkreślić trzeba, że pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Jednym z podstawowych warunków przyznania zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej, jest spełnienie kryterium dochodowego, które w przypadku skarżącego, jako osoby samotnie gospodarującej, wynosiło 542 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w związku z § 1 pkt 1 lit. "a" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 823), przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy o pomocy społecznej. W kontrolowanym postępowaniu administracyjnym ustalono, że M. B. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego dochód, na który składa się zasiłek stały i okresowy, wynosi 549 zł miesięcznie. To ustalenie nie budzi żadnych wątpliwości, a w konsekwencji za prawidłowe należy uznać stwierdzenie, iż skarżący przekracza ustawowe kryterium dochodowe dla jednoosobowego gospodarstwa domowego. W związku z powyższym organy pomocy społecznej zasadnie rozważyły przyznanie skarżącemu bezzwrotnego zasiłku celowego specjalnego na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Przytoczony przepis posługuje się pojęciem "szczególnie uzasadnionego przypadku", a więc specjalny zasiłek celowy może być przyznany stronie tylko wtedy, gdy zostanie stwierdzone, że właśnie taki szczególnie uzasadniony przypadek miał miejsce. Ponadto pamiętać trzeba, że decyzja o przyznaniu takiego zasiłku jest wydawana w ramach tzw. uznania administracyjnego, co nie oznacza, że organy mogą pozwolić sobie na działania dowolne, lecz przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności, powinny ocenić sytuację strony pod kątem przyznania jej specjalnego zasiłku celowego. Podsumowując zatem stwierdzić trzeba, że zasiłek celowy na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej może być przyznany w szczególnie uzasadnionym przypadku oraz na zaspokojenie niezbędnej potrzeby życiowej. W ocenie Sądu te dwie przesłanki nie zostały spełnione odnośnie żadnego z dwóch wniosków M. B. rozpatrzonych zaskarżonymi decyzjami. Za zaspokojenie niezbędnej potrzeby życiowej i szczególnie uzasadniony przypadek nie można bowiem uznać zakupu opału w celu ogrzania lokalu, w którym skarżący przebywa, jak sam przyznał, jedynie przez trzy godziny w ciągu doby i w nim nie nocuje. W toku postępowania administracyjnego ustalono bowiem, że M. B. większość czasu spędza u matki przy ul. C, u której nocuje i tam posiada rzeczy codziennego użytku. Ponadto skarżący opiekuje się żoną mieszkającą na os. K. Przy takim stanie faktycznym należy zgodzić się z organami obu instancji, że przeznaczenie środków pomocy społecznej na zakup opału do takiego lokalu byłoby nie tylko naruszeniem art. 41 ustawy o pomocy społecznej (brak zaistnienia szczególnie uzasadnione przypadku) oraz ogólnych zasad pomocy społecznej (brak niezbędnej potrzeby życiowej), lecz stanowiłoby uszczuplenie środków pozostających w dyspozycji organów pomocy społecznej, a które to środki mogłyby zostać przeznaczone na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych innych beneficjentów pomocy społecznej. Pamiętać bowiem należy, że organy pomocy społecznej muszą również uwzględniać posiadane możliwości finansowe oraz fakt, iż zobowiązane są do udzielania wsparcia większej ilości beneficjentów. Odnośnie zaś wniosku skarżącego o przyznanie zasiłku celowego na opłacenie usług kominiarskich, Sąd podziela stanowisko organów obu instancji, że skoro skarżący nie posiada żadnego tytułu prawnego do lokalu numer [...] przy ul. K, to nie jest zobowiązany do zapewnienia sprawnego działania istniejących instalacji i urządzeń związanych z budynkiem (obowiązek ten spoczywa na właścicielu budynku, w którym znajduje się lokal). Ta okoliczność oraz fakt, że w mieszkaniu przy ul. K M. B. przebywa tylko trzy godziny dziennie wykluczały przyznanie skarżącemu zasiłku celowego na opłacenie usług kominiarskich. Dlatego rozstrzygnięcie w tym zakresie Sądu uznał za prawidłowe. W ocenie Sądu obie zaskarżone decyzje zostały wydane po prawidłowym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, a do ustalonego stanu faktycznego trafnie zastosowano odpowiednie przepisy ustawy o pomocy społecznej, zaś uzasadnienia zaskarżonych decyzji spełniają wymogi z art. 107 § 3 kpa, ponieważ pozwalają na zapoznanie się z dokonanymi przez organ ustaleniami oraz motywami podjętych rozstrzygnięć. Podkreślić trzeba też, że odmowa przyznania zasiłków celowych w rozpatrywanych przypadkach nie oznacza, że skarżący został pozostawiony przez organy pomocy w trudnej sytuacji życiowej bez jakiegokolwiek wsparcia, gdyż z akt administracyjnych wynika, że M. B. pomoc jest udzielana od dłuższego czasu (otrzymywał on zasiłki stałe, okresowe i celowe m. in. na żywność i opał). Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że zaskarżone decyzje nie naruszają prawa i oddalił skargi na podstawie art. 151 ppsa.