III SA/Kr 204/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) Protokolant: specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2024 r. sprawy ze skargi małoletniej D. S. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego M. S. na decyzję Wójta Gminy S. z dnia 8 stycznia 2024 r. nr DŚR.5210.63.2023 w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z 8 stycznia 2024 r., nr DŚR .5210.63.2023 Wójt Gminy S. przyznał małoletniej D. S., reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego - matkę M. S. (dalej: skarżąca), zasiłek pielęgnacyjny za okres od 1 grudnia 2023 r. do 31 października 2025 r. Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. W dniu 14 grudnia 2023 r., skarżąca (ur. 14 stycznia 2018 r.) złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Do wniosku dołączono: - orzeczenie Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności działającego przy Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w Tarnowie z 21 października 2022 r. zaliczające skarżącą do osób niepełnosprawnych, - orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie z 19 grudnia 2022 r. znak WP-IX.9531.2.565.2022 uchylające ww. orzeczenie w części i orzekające w przedmiocie pkt 5 i 6 tj. konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie danej osoby oraz korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki, - wyrok Sądu Rejonowego w Tarnowie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 10 listopada 2023 r., sygn. akt [...] zmieniający zaskarżone orzeczenie z 19 grudnia 2022 r. w ten sposób, że uznano, że w przypadku skarżącej istnieje konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wyrok ten jest prawomocny od 5 grudnia 2023 r. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego orzeczono jak w sentencji zaskarżonej decyzji. W motywach rozstrzygnięcia organ przywołał treść art. 16 i art. 24 ust. 2a i ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych Mając na uwadze ustalony stan faktyczny organ stwierdził, że przesłanki określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego zostały spełnione. Jak wskazano, wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego złożony został 14 grudnia 2023 r., orzeczenie o niepełnosprawności zostało wydane 21 października 2022 r., natomiast wniosek o ustalenie niepełnosprawności złożono 6 września 2022 r., a zatem nie został zachowany trzymiesięczny termin przewidziany w przywołanym art. 24 ust. 2a cyt. ustawy. Jak wskazano, ostateczne orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie z 19 grudnia 2022 r. orzekające w przedmiocie pkt 5 i 6 (tj. konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie danej osoby, oraz korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki) legitymowało skarżącą do nabycia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego zgodnie z przywołanym art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wprawdzie skarżąca zdecydowała się na dalszą procedurę odwoławczą w Sądzie Rejonowym w Tarnowie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych jednakże, co wynika z treści wyroku, wyłącznie w ograniczonym zakresie, a mianowicie wyłącznie co do części orzeczenia odnośnie jego "wskazań" zawartych w pkt 7 i 8, tj. konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organ podał, że pkt 7 i 8 to wskazania wymagane w przypadku ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jednakże nie mają znaczenia do nabycia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Zdaniem organu można złożyć odwołanie co do całości rozstrzygnięcia wyrażonego w sentencji decyzji (orzeczenia), albo odwołanie ograniczone do poszczególnych jego elementów. W tym drugim przypadku w pozostałej części decyzja (orzeczenie) staje się ostateczna. Z tego względu organ stwierdził, że trzymiesięczny okres na złożenie wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego tak, aby można było przyznać ten zasiłek od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności, należy liczyć nie od dnia prawomocności wyroku, a nie od dnia, w którym orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności stało się ostateczne. Termin ten został przekroczony, dlatego też, w myśl przywołanych przepisów zasiłek pielęgnacyjny należało przyznać od 1 grudnia 2023 r. do 31 grudnia 2025 r. Przy wydaniu zaskarżonej decyzji na podstawie art. 107 § 4 k.p.a. odstąpiono od uzasadnienia decyzji uznając, że uwzględnia ona wniosek strony w całości. Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze podniesiono, że na skutek odwołania od orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Tarnowie, Wojewódzki Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie utrzymał w mocy orzeczenie pierwszej instancji. Dopiero wyrok Sądu Rejonowego w Tarnowie, z 10 listopada 2023 r. zmienił skarżone orzeczenie organu II instancji, a wyrok ten uprawomocnił się 5 grudnia 2023 r. Dlatego w ocenie skarżącej złożenie wniosku o zasiłek pielęgnacyjny 14 grudnia 2023 r. uprawnia ją do zastosowania art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyznania jej wnioskowanego zasiłku od daty złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności tj. od 6 września 2022 r. Na wezwanie Sądu zgodnie z art. 54 § 2a p.p.s.a. organ nadesłał uzasadnienie zaskarżonej decyzji, które zostało przedstawione powyżej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Na rozprawie w dniu 9 maja 2024 r., przedstawicielka ustawowa skarżącej do protokołu podała, że po orzeczeniu pierwszej instancji o niepełnosprawności córki, udała się do Gminy celem złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. Pracownik Gminy poinformował ją, że dopiero, gdy decyzja stanie się ostateczna może złożyć wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. Kiedy miała już orzeczenie II instancji, znowu podjęła próbę złożenia wniosku. Pracownik Gminy –T. S. poinformowała ją, żeby przyszła po 2 tygodniach, bo musi się skonsultować z radca prawnym. Po konsultacji z radcą prawnym poinformowała ją, że z takim wnioskiem może wystąpić dopiero po uprawomocnieniu się wyroku Sądu i że wtedy dostanie wyrównanie. Dalej podała, że informowała Gminę, iż odwołuje się - nie od całego orzeczenia, ale od punktów zawartych w tym orzeczeniu dotyczących wskazań. Wyjaśniła też, że przy składaniu w 2023 r. wniosku o zasiłek pielęgnacyjny zmienili się pracownicy Urzędu Gminy. Wskazała, że nie ma dowodu na potwierdzenie swoich słów, gdyż nawet żadna notatka nie została z przeprowadzonych rozmów, a pracownik Gminy odmówił jej wydania druku wniosku. Wskazała, że odwołanie od orzeczenia II instancji o niepełnosprawności dotyczyło tylko pkt 7 orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., co oznacza, że jeżeli sąd administracyjny dostrzega naruszenie prawa w zaskarżonej decyzji, to niezależnie od argumentów skarżącego, tenże sąd administracyjny uprawniony jest do uwzględnienia skargi. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługiwała na uwzględnienie. Merytoryczną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 16 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.). Zgodnie z jego treścią zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje niepełnosprawnemu dziecku. Zgodnie z treścią art. 3 pkt. 9 cytowanej ustawy niepełnosprawne dziecko to - dziecko w wieku do ukończenia 16. roku życia legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności określonym w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Jednocześnie zgodnie z art. 4a ustawy o rehabilitacja zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 100 ze zm.) osoby, które nie ukończyły 16 roku życia zaliczane są do osób niepełnosprawnych, jeżeli mają naruszoną sprawność fizyczną lub psychiczną o przewidywanym okresie trwania powyżej 12 miesięcy, z powodu wady wrodzonej, długotrwałej choroby lub uszkodzenia organizmu, powodującą konieczność zapewnienia im całkowitej opieki lub pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych w sposób przewyższający wsparcie potrzebne osobie w danym wieku. Zgodnie z art. 6b ust. 3 ww. ustawy w orzeczeniu powiatowego zespołu ustala się niepełnosprawność albo stopień niepełnosprawności, nie więcej niż trzy symbole przyczyn niepełnosprawności oraz wskazania dotyczące w szczególności: 1) odpowiedniego zatrudnienia uwzględniającego psychofizyczne możliwości danej osoby, 2) szkolenia, w tym specjalistycznego; 3) zatrudnienia w zakładzie aktywności zawodowej; 4) uczestnictwa w terapii zajęciowej; 5) konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie danej osoby; 6) korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki; 7) konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; 8) konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji; 9) spełniania przez osobę niepełnosprawną przesłanek określonych w art. 8 ust. 3a pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1047, z późn. zm.), przy czym w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności spełnienie tych przesłanek może zostać stwierdzone jedynie w przypadku ustalenia przyczyny niepełnosprawności oznaczonej symbolem 04-O (choroby narządu wzroku), 05-R (upośledzenie narządu ruchu), 10-N (choroba neurologiczna) lub 07-S (choroby układu oddechowego i krążenia). Jednocześnie zgodnie z art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. W realiach kontrolowanej sprawy nie było wątpliwości co do zasadności przyznania skarżącej zasiłku w okresie wskazanym w zaskarżonej decyzji. Skarżąca natomiast domagała się przyznania jej zasiłku od 6 września 2022 r., tj. od dnia złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności wywodząc swoje uprawnienie z treści art. 24 ust. 2 a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stan faktyczny sprawy wskazuje, że już orzeczeniem Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności działającego przy Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w Tarnowie z 21 października 2022 r. zaliczono skarżącą do osób niepełnosprawnych ze wskazaniem konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (pkt 8). Skarżąca składając odwołanie odwołała się od powyższego orzeczenia jedynie w zakresie pkt 5,6 i 7 z art. 6b ust. 3 ustawy o rehabilitacja zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (k. 12 akt adm.). Po uwzględnieniu odwołania przez Wojewódzki Zespół Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie w zakresie pkt 5 i 6, skarżąca odwołała się do sądu jedynie w zakresie pkt 7 i uzyskała korzystny dla siebie wyrok. Jak słusznie zauważył organ (k.19 akt adm.) wniesienie do sądu odwołania od decyzji organu II instancji, ograniczonego do poszczególnych wskazań sprawia, że w pozostałym zakresie decyzja staje się ostateczna. Powyższe rozważania w kontekście stanu faktycznego sprawy prowadzą do stwierdzenia, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 19 grudnia 2022 r. stało się ostateczne w zakresie niezaskarżonym w odwołaniu wraz z upływem terminu do wniesienia odwołania. Dla rozstrzygnięcia istoty sporu konieczne jest ustalenie czy skarżąca złożyła wniosek o zasiłek pielęgnacyjny w terminie określonym w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jak stwierdził organ, z akt sprawy wynika, że nie i że dla uzyskania zasiłku z datą od złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności, powinna złożyć wniosek w terminie 3 miesięcy od kiedy niezaskarżona do sądu część decyzji organu II instancji z 19 grudnia 2022 r. stała się ostateczna. Tymczasem skarżąca złożyła wniosek dopiero po uzyskaniu wyroku sądu z 10 listopada 2023 r. – tj. 14 grudnia 2023 r. Argumentację tę można byłoby uznać za słuszną gdyby nie okoliczności, które przedstawicielka ustawowa skarżącej podniosła na rozprawie w dniu 9 maja 2024 r. Wskazała mianowicie, że trzykrotnie była w urzędzie gminy celem złożenia wniosku. Po uzyskaniu orzeczenia pierwszej instancji i dwukrotnie po uzyskaniu orzeczenia organu II instancji. W pierwszym przypadku odesłano ją z argumentacją, że dopiero prawomocne rozstrzygnięcie będzie dawało podstawę do złożenia wniosku, a w drugim i trzecim przypadku, że dopiero po uprawomocnieniu się wyroku należy złożyć wniosek zapewniając o prawie do wypłaty zasiłku od daty złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności. Szczegóły jakimi operowała matka skarżącej, tj. nazwisko urzędnika, z którym rozmawiała oraz okoliczności związane z konsultacją sprawy z radca prawnym, sprawiają, że twierdzenia te zostały ocenione jako prawdopodobne. Zdaniem Sądu wymagają więc one weryfikacji w toku ponownego rozpoznania sprawy jako istotne dla rozstrzygnięcia gdyż mogą decydować de facto o dacie, która powinna być przyjęta jako data złożenia wniosku. W tym miejscu Sąd zauważa, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Jednocześnie zgodnie z art. 8 ust. 1 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Z zasady pogłębiania zaufania obywateli do państwa wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej. Tylko bowiem postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku tak ukształtowanego postępowania mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. W celu realizacji tej zasady konieczne jest ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy oraz konkretnego ustosunkowania do żądań i twierdzeń stron (por.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 marca 2005 r., sygn. akt VI SA/Wa 789/04, LEX nr 189248). Zasada zaufania obywatela do państwa pozwala mu bowiem przypuszczać, iż dokonywane wobec niego czynności, przez będący emanacją państwa organ, czy inną jednostkę do tego upoważnioną, są zgodne z obowiązującymi przepisami prawa (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 grudnia 2005 r., sygn. akt I OSK 208/05, LEX nr 188971). Ewentualne błędne pouczenie przedstawicielki ustawowej skarżącej o terminie właściwym dla złożenia wniosku o zasiłek pielęgnacyjny i w efekcie odmowa przyjęcia tego wniosku od skarżącej podczas wskazywanych przez nią wizyt w urzędzie, w sposób oczywisty naruszałoby zasadę praworządności i pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa i wykraczało poza granice praworządnego i sprawiedliwego postępowania. Nie może być tak aby, osoba reagująca właściwie i terminowo dla dochodzenia swoich praw, działając w zaufaniu do błędnego pouczenia urzędnika, zaniechałaby zamierzonej czynności i z tego tytułu poniosła negatywne konsekwencje. Umożliwienie złożenia wniosku obywatelowi zgodnie z jego wolą (choćby nieuzasadnionego), doprowadziłoby do wydania rozstrzygnięcia, które może kwestionować w toku kontroli instancyjnej. Natomiast nieuprawnione odwiedzenie obywatela od złożenia wniosku pozbawia go całkowicie takiej możliwości, a przez to dochodzenia i obrony swoich praw. Jednocześnie Sąd podkreśla, że nie przesądza w niniejszym orzeczeniu o prawdziwości twierdzeń skarżącej. Kwestia ta wymaga zweryfikowana w toku ponownego rozpoznania sprawy poprzez przesłuchanie przedstawicielki ustawowej skarżącej i wskazanego przez nią urzędnika oraz przeprowadzenia wszelkich pomocnych w tym zakresie dowodów. Dopiero tak poczynione ustalenia na okoliczność daty bezskutecznej próby złożenia przez skarżącą wniosku (w okresie wcześniejszym niż to wynika z akt sprawy) wobec błędnego pouczenia urzędnika, poddane następnie ocenie organu, dadzą podstawę do wydania decyzji w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego. Nie ma przy tym wątpliwości, że zasiłek został prawidłowo przyznany za okres wskazany w zaskarżonej decyzji, a wyjaśnienia wymaga, czy powinien być przyznany również w zakresie wskazanym w skardze. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.