III SA/Kr 21/18

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. A. G. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi A. A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego postanawia: I. umorzyć postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek w pozostałej części. Skarżąca w złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF" podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami tj. ojcem W. G. i matką K. G. Zadeklarowała brak nieruchomości i przedmiotów wartościowych. Przy oszczędnościach poczyniła adnotację "drobne". Opisując stan majątkowy osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym wpisała "Tata ze względu na stan zdrowia jest w bardzo trudnej sytuacji materialnej". W rubryce "dochody" wpisała tylko swoje kieszonkowe wynoszące ok. 60 zł/msc które przeznacza na bilety i drobne wydatki. Uzasadniając swoje starania podniosła, że uczy się w trzeciej klasie liceum i nie ma środków ani możliwości na uzyskanie profesjonalnej pomocy. Nadmieniła, że do 16 roku życia przebywała na stałe we Włoszech. Wezwana o sprecyzowanie żądań wniosku oświadczyła, że prosi o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Składając dodatkowe wyjaśnienia przeszła jednak do porządku nad prośbą o wykazanie majątku oraz źródeł i wysokości dochodów rodziców (którzy są ze sobą w separacji) poprzestając na enigmatycznej wzmiance "odnośnie mamy, wiem że dodatkowym, bardzo dużym dla Niej obciążeniem są koszty (ok. 1000 zl) związane z moją szkołą" oraz, że "mamy mieszkanie, które nie stanowi współwłasności majątkowej rodziców". W pozostałym zakresie powołała się na złożone przez ojca do sprawy materiały dokumentowe a więc umowę użyczenia pokoju z treści której wynika, że za wynajęcie pokoju ojciec skarżącej pobiera 300 zł miesięcznie, kopię zaświadczenia z urzędu skarbowego z którego wynika, że ojciec skarżącej nie wykazał żadnego dochodu za rok 2017, kopię orzeczenia KL ZUS ustalającego do dnia 31.10.2018 r. częściową niezdolność do pracy ojca skarżącej, kopię zawiadomienia adresowanego na "G. K. i W. ul. A" ze wspólnoty mieszkaniowej o wysokości opłat na 610,36 zł miesięcznie, kopie rachunków za prąd po 162,70 zł, kopię faktury za gaz z marca 2018 r. na 1087,06 zł. Wbrew wezwaniu nie przedstawiła rachunku bankowego matki okazując tylko swój i ojca, choć z historii operacji na rachunku skarżącej wynika, że otrzymuje od matki przelewy. Mając na uwadze powyższe zaważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 239 §1 pkt 1 lit. a) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W konsekwencji uznania, że strona korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych - co oznacza całkowite zwolnienie z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków – rozpoznanie wniosku w tym zakresie jest zbędne i w związku z tym postanowiono jak w punkcie pierwszym sentencji działając na zasadzie art. 249a ppsa w związku z art. 258 §1 i §2 pkt. 7 ppsa. Co się natomiast tyczy żądanego ustanowienia radcy prawnego lub adwokata, to stosownie do art. 252 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwanej dalej "ppsa", osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym o ile nie jest w stanie ponieść tych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Oświadczenie strony zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne", a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący, bo generalnie ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 18 czerwca 2004 r. FZ 165/04). W realiach rozstrzyganego przypadku sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącej nie jest jednoznaczna. Biorąc pod uwagę treść złożonego przez skarżącą oświadczenia a także treść zawiadomienia o wysokości opłat adresowanego do "G. K. i W." z którego daje się wyczytać, że w mieszkaniu przy ul. A wywóz śmieci liczony jest od 3 osób, przyjąć należy że skarżąca pozostaje faktycznie we wspólnym gospodarstwie domowym z obojgiem rodziców. Okoliczność, że rodzice skarżącej są w separacji pozostaje bez wpływu na ich relacje ze skarżącą. Z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika bowiem, że rodzice i dzieci zobowiązani są wspierać się wzajemnie (art. 87 kro). Pojęcie wzajemnego wspierania się jest zaś w tym samym stopniu ogólne i pojemne aby pozwalało na objecie nim różnorakich form i sposobów pomocy stosownej do sytuacji życiowej osoby, której ta pomoc jest potrzebna. Wskazując na powyższe podnieść należy, że ponieważ udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa a co za tym idzie wiąże się z przerzuceniem tego ciężaru na resztę społeczeństwa powinno więc sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Stąd tak ważne było poznanie czy matka skarżącej będzie w stanie okazać córce pomoc. Szkopuł w tym, że poprzez unikanie jednoznacznego wyjaśnienia jaki należy do niej majątek a także jakie jest źródło i wysokość jej dochodów skarżąca uniemożliwiła dokonanie jednoznacznej oceny jakie są w tym zakresie rzeczywiste możliwości matki (por. art. 87 kro). Zdawkowa argumentacja skarżącej, jakoby dla matki bardzo dużym obciążeniem były koszty szkoły prywatnej nie wystarcza. Skarżąca nie przytoczyła żadnych, konkretnych okoliczności na podstawie których można byłoby wnioskować, że wyegzekwowanie od matki spoczywającej na niej powinności będzie albo utrudnione albo sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Skoro jednak taka była decyzja strony, to sąd ani referendarz nie są zobowiązani do prowadzenia dochodzeń w sytuacji gdy przedstawione dane uniemożliwiają pełną ocenę sytuacji życiowej skarżącej albo gdy nie jest ona do końca jasna wobec uchylania się strony od złożenia stosownych wyjaśnień (por. postan. WSA w Gd. z14 listopada 2005 r. I SA/Gd 140/04). W ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym przypomnieć też wypada, że ponieważ prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń (postan. NSA z 15 marca 2006 r. II OZ 258/06), to sprawą zainteresowanej jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postan. NSA z 31 marca 2005 r. I FZ 63/05). Mając to wszystko na uwadze należało odmówić wnioskowi skarżącej w związku z czym orzeczono jak w punkcie drugim sentencji na podstawie art. 243 §1 oraz art. 252 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 i art. 245 §3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.