III SA/Kr 2106/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Kutzner (spr.) Sędzia WSA Halina Jakubiec Sędzia WSA Barbara Pasternak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 września 2015. r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. W. – B. na postanowienie Wojewody z dnia 17 listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia w całości od ponoszenia opłaty za udostępnienie danych osobowych i adresowych uchyla zaskarżone postanowienie Zaskarżonym postanowieniem nr [...] z dnia 17 listopada 2014 r. Wojewoda, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 oraz art. 267 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2013.267, dalej: k.p.a.) utrzymał w mocy postanowienie Burmistrza Miasta C z dnia [...] 2014 r., znak: [...], którym odmówiono skarżącej M. W. – B. zwolnienia w całości od ponoszenia opłaty w wysokości 31 zł za udostępnienie danych osobowych i adresowych K. M. z ewidencji ludności, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i unieważnionych dowodów osobistych. Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następujących okolicznościach: Pismem z dnia 22 sierpnia 2014 r. skarżąca zwróciła się do Urzędu Miejskiego w C o udostępnienie adresu K. M. W związku z powyższym organ pismem z dnia 2 września 2014 r., znak: [...] wezwał skarżącą m.in. do wniesienia opłaty w kwocie 31 zł. za udostępnienie żądanych danych – w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania wskazując, iż nieuiszczenie przedmiotowej opłaty spowoduje, że Urząd zaniecha czynności uzależnionych od opłaty lub podanie zostanie zwrócone wnioskodawcy (art. 261 § 2 k.p.a.) ; jako podstawę żądania organ wskazał art. 261 § 1 k.p.a. w związku z art. 44h ust. 9 pkt 2 ww. ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych . W odpowiedzi na wezwanie skarżąca pismem z dnia września 2014 r. poinformowała Urząd Miejski w C, że żądane dane są jej potrzebne w celu złożenia pozwu do sądu. Jednocześnie skarżąca wniosła o zwolnienie jej z uiszczenia opłaty w wysokości 31 zł za udostępnienia tych danych z uwagi na jej niskie dochody . Mając powyższe na uwadze organ wezwał skarżącą do osobistego stawiennictwa celem złożenia wyjaśnień i dokumentów w przedmiocie ustalenia podstaw do zwolnienia jej z opłaty za udostępnienie danych , w tym do przedłożenia decyzji organu rentowego ustalającego wysokość prawa do renty/emerytury, ewentualnie odcinków zawierających wysokość pobieranego świadczenia za okres 3 miesięcy oraz dokumentów potwierdzających co miesięczne wydatki (rachunki za czynsz, gaz, prąd, itp.). Skarżąca stawiła się w Urzędzie w dniu 19 września 2014 r. i wyjaśniła, iż nie korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej w C. Do akt sprawy załączyła kserokopię trzech przekazów pocztowych za miesiąc lipiec 2014 r., sierpień 2014 r. oraz wrzesień 2014 r. potwierdzających otrzymanie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C świadczenia za każdy miesiąc w wysokości 935,21 zł, kserokopię trzech potwierdzeń dokonania wpłaty za energię elektryczną, kserokopię dokonania wpłaty za gaz oraz kserokopię zawiadomienia Powszechnej Spółdzielni Mieszkaniowej w C z dnia 23 stycznia 2014 r. o zmianie wysokości opłaty za korzystanie z lokalu mieszkalnego. Z przedstawionych dokumentów wynikało , że comiesięczne wydatki skarżącej wynoszą 513,61 zł. Burmistrz Miasta C postanowieniem z dnia [...] 2014 r., znak: [...], wydanym na podstawie art. 267 k.p.a. w związku z art. 44h ust. 9 pkt 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych odmówił zwolnienia w całości od ponoszenia opłaty w wysokości 31 zł za udostępnienie danych osobowych i adresowych K. M. ze zbiorów meldunkowych, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i unieważnionych dowodów osobistych z uwagi na to, że – w ocenie organu - nie zachodzi niewątpliwa niemożność poniesienia przez skarżącą opłaty za udostępnienie żądanych danych . Jednocześnie w tym samym dniu tj. 30 września 2014r. Urząd Miejski w C, działając na podstawie art. 261 § 1 k.p.a. w związku z art. 44h ust. 9 pkt 2 ww. ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych , wezwał skarżącą do wniesienia opłaty w kwocie 31 zł w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania wskazując, iż nieuiszczenie przedmiotowej opłaty spowoduje, że Urząd zaniecha czynności uzależnionych od opłaty lub podanie zostanie zwrócone wnioskodawcy (art. 261 § 22 k.p.a.). Na ww. postanowienie Burmistrza Miasta C skarżąca wniosła zażalenie , jednak Wojewoda postanowieniem z dnia 17 listopada 2014r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zasady udostępniania danych osobowych ze zbiorów meldunkowych, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i unieważnionych dowodów osobistych reguluje ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U.2006.993). Zgodnie z przepisem art. 44 h ust. 9 pkt 2 ww. ustawy, udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i unieważnionych dowodów osobistych następuje dla podmiotów, o których mowa w ust. 2 - odpłatnie, po dołączeniu dowodu opłaty do wniosku o udostępnienie danych. W aktualnym stanie prawnym opłata za udostępnienie danych jednostkowych - zgodnie z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie wysokości opłat za udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych, ewidencji wydanych i unieważnionych dowodów osobistych, zbioru PESEL, ogólnokrajowej ewidencji wydanych i unieważnionych dowodów osobistych oraz sposobu wnoszenia tych opłat (Dz.U.2008.1298) - wynosi 31 zł. Organ stwierdził , że istnieje możliwość zwolnienia wnioskodawcy z obowiązku uiszczenia opłaty za udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych w przypadku, gdy osoba należycie udokumentuje niemożność jej poniesienia. Zgodnie bowiem z art. 267 zd. 1 k.p.a. - w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności. W ocenie organu odwoławczego, skarżąca nie udokumentowała niemożności poniesienia opłaty w wysokości 31 zł i uznał czynność organu I instancji za zasadną. Na powyższe postanowienie Wojewody skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargą, w której nie zgodziła się ze stanowiskiem tego organu uznając za nieuzasadnioną odmowę zwolnienia jej z ponoszenia opłat za udostępnienie żądanych danych. Do skargi zostały dołączone fotokopie rachunków opłacanych przez skarżącą , a to: 477,50 zł na rzecz spółdzielni mieszkaniowej w miesiącu listopadzie 2014r.; 86,00 zł na rzecz Rodzinnego Ogrodu Działkowego w miesiącu lipcu 2014r. , a nadto fotokopia świadczenie z ZUS w kwocie 935,21 za miesiąc listopad 2014r. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2002.1269), sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Sądy te kontrolują, czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność. Jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia bądź stwierdzenie jego nieważności w trybie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270; dalej: p.p.s.a.). Jednocześnie, zgodnie z art. 134 p.p.s.a., sądy te – co do zasady – nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola sądowoadministracyjna przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria wykazała, że zaskarżone postanowienie narusza prawo w stopniu uzasadniającym jego eliminację z obrotu prawnego. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszym postępowaniu uczyniono postanowienie utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji, którym odmówiono skarżącej zwolnienia w całości od ponoszenia opłaty w wysokości 31 zł za udostępnienie danych osobowych i adresowych z ewidencji ludności, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i unieważnionych dowodów osobistych. Zgodnie z art. 44h ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych dane ze zbiorów meldunkowych, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i unieważnionych dowodów osobistych udostępnia się, 1) osobom i jednostkom organizacyjnym - jeżeli wykażą w tym interes prawny; 3) innym osobom i podmiotom - jeżeli uwiarygodnią one interes faktyczny w otrzymaniu danych i za zgodą osób, których dane dotyczą. Stosownie do art. 44h ust. 9 pkt 2 tej ustawy udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i unieważnionych dowodów osobistych następuje dla podmiotów, o których mowa w ust. 2 - odpłatnie, po dołączeniu dowodu opłaty do wniosku o udostępnienie danych. Z kolei stosownie do art. 267 k.p.a. w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności. Zwolnienie od opłat skarbowych następuje z zachowaniem przepisów o tych opłatach. Zwolnienie z opłat na podstawie art. 267 ma charakter uznaniowy. Przepis ten stwarza fakultatywną podstawę do zwolnień o charakterze socjalnym (zob. W. Kościółek, Prawo ubogich, Klinika 1999, nr 1, s. 71-78). W rozpoznawanej sprawie organ I instancji przeprowadził postępowanie dowodowe na okoliczność sytuacji finansowej skarżącej i ustalił, że skarżąca uzyskuje co miesięczne świadczenie z ZUS-u z tytułu renty w wysokości 935,21 zł. , natomiast na wydatki składały się opłaty z tytułu zużycia gazu , prądu i czynszu – w łącznej wysokości 513,61 zł. Według oświadczenia skarżącej – nie korzysta ona z pomocy społecznej. W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę, postępowanie w tym zakresie zostało przeprowadzone wadliwe i nie daje jednoznacznej i przekonywującej oceny sytuacji materialnej i finansowej skarżącej. W pierwszej kolejności należy stwierdzić , że organ nie ustalił , czy poza świadczeniem z ZUS-u – skarżąca uzyskuje jeszcze inne dochody , czy posiada zasoby finansowe zgromadzone np. na rachunkach bankowych . Z drugiej strony okoliczność, ze skarżąca pobiera rentę z ZUS-u obligowała organ do wyjaśnienia sytuacji zdrowotnej skarżącej ( czy jest osobą niepełnosprawną ) w kontekście ewentualnych wydatków na leki ; organ nie dokonał w tym zakresie żadnych ustaleń. Materiał dowodowy zgromadzony przez organy nie pozwala na stwierdzenie , że skarżąca jest lub nie jest w stanie ponieść opłaty 31 zł za udostępnienie żądanych danych , bowiem materiał ten jest niepełny i nie pozwala na formułowanie jednoznacznych twierdzeń o możliwości poniesienia przedmiotowej opłaty. Jak wyżej podniesiono , decyzje podejmowane w zakresie zwolnienia z opłat na podstawie art. 267 mają charakter uznaniowy , ale ocena dowodów w tym zakresie nie może być oceną dowolną , opartą na wadliwie przeprowadzonym postępowaniu dowodowym , a w konsekwencji opartą na niepełnym materiale dowodowym. W ocenie , czy skarżąca może ponieść wydatek w kwocie 31 zł bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania , nie sposób pominąć okoliczności , jakimi środkami na życie skarżąca dysponuje po zapłaceniu opłat za mieszkanie , prąd , gaz , energię elektryczną , ewentualnie na leki . W wydatkach tych nie sposób pominąć też opłat na inne konieczne wydatki dotyczące zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Z doświadczenia życiowego wynika , że osoba pobierająca rentę w wysokości 935,21 zł miesięcznie ( jeśli stanowi to jej jedyny dochód) bez wątpienia należy do osób niezamożnych i jeżeli z tej kwoty ponosi znaczne w stosunku do jej dochodu wydatki ( np. na czynsz w wysokości ponad 50% jej dochodu ) , to w ocenie Sądu należało szczególnie wnikliwie rozważyć , czy skarżąca zasługuje na skorzystanie z "prawa ubogich". Nadmienić należy , że w toku postępowania sądowego skarżącej zostało przyznane prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych , bowiem " z zasad doświadczenia życiowego wynika , że przy obecnym poziomie cen i usług środki , jakimi skarżąca dysponuje wystarczają na skromną egzystencję. Biorąc pod uwagę sytuację zdrowotną skarżącej i związane z tym ograniczenia funkcjonalne trudno wymagać od niej jakiś zasadniczych działań nakierowanych na poprawę swojej sytuacji materialnej ...". Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sadowym wynika , ze skarżąca poza lokatorskim mieszkaniem m4 nie ma żadnych nieruchomości , zasobów pieniężnych , ani przedmiotów wartościowych , a jej dochód stanowi renta w wysokości 960 zł wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. "Niedopuszczalne jest bowiem, aby w demokratycznym państwie prawa jednostka, która ma z jednej strony zagwarantowane prawo do sądu, a z drugiej nie mniej istotne prawo do sprawiedliwej procedury administracyjnej, a zatem służy jej prawo do praworządnego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej dotyczącej sfery praw i obowiązków administracyjnych, tych praw była pozbawiona ze względu na jej sytuację społeczno-ekonomiczną, czyli stan majątkowy" (P. Dobosz, Zasady i tryb..., s. 9). Jakkolwiek ustalenia dokonane przez Sąd w zakresie przyznania prawa pomocy nie mogły mieć wpływu na ocenę zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia , nie mniej jednak ustalone przez organy okoliczności takie jak otrzymywanie przez skarżącą renty ( świadczącej o sytuacji zdrowotnej) , wysokość tego świadczenia , konieczność poniesienia niezbędnych kosztów utrzymania innych niż tylko opłaty za czynsz , energie elektryczną i gaz - obligowało te organy do głębszej analizy sytuacji finansowej i oceny , czy poniesienie opłaty za wydanie żądanych danych nie spowoduje uszczerbku dla utrzymania skarżącej ewentualnie , czy nie spowoduje niemożności zrealizowania prawa do uzyskania żądanych danych. W związku z powyższym należy stwierdzić, że zaskarżone postanowienie narusza art.267 k.p.a. w stopniu uzasadniającym jego uchylenie. Rozpoznając sprawę ponownie organ będzie zobowiązany do uwzględnienia zmiany stanu prawnego , a w szczególności art. 69 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (DzU.2015.388). Uznając , że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego w zakresie wyżej opisanym , Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt.1 lit.a i c ww. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym bez udziału stron w trybie uproszczonym w oparciu o art. 119 pkt 3 p.p.s.a.