III SA/Kr 2116/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w sprawie ze skargi P. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 października 2024 r., znak:010070/680/8606109/2024, 493699731, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2024 do 31 lipca 2024 r. oddala skargę. Zaskarżoną przez P. G., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 9 października 2024 r., znak: 010070/680/8606109/2024, 493699731, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 września 2024 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 lipca .2024 r. na dziecko B. G. Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Decyzją z dnia 26 września 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącej przyznania świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 lipca 2024 r. na dziecko B. G. Organ pierwszej instancji wskazał, że brak było podstaw od przyznania świadczenia za ww. okres ponieważ wniosek o świadczenie na okres świadczeniowy 2024/2025 zgłoszono 27 sierpnia 2024 r. i w związku z tym świadczenie przysługuje od sierpnia 2024 r., zgodnie z art.18 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła skarżąca podnosząc okoliczności złożenia przez nią wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia w dniu 5 lutego 2024 r. i jego podpisania tego samego dnia "...za pomocą Profilu Zaufanego." Wskazała, że, jak się potem okazało wniosek ten nie został wysłany lecz "wylądował" w zakładce "Zlecenia do potwierdzenia". Podniosła, ze w instrukcji brak jest stwierdzenia, że wniosek taki jeszcze trzeba dodatkowo potwierdzić po jego podpisaniu. Uważa, że procedura składania wniosku jest zagmatwana i wprowadzająca w błąd, co podważa zaufanie do instytucji państwa. Wniosła więc o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wymienioną na wstępie decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Prezes ZUS wskazał, że zgodnie z art.18 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r., poz. 1576, zwanej dalej ustawą o pomocy państwa w wychowaniu dzieci) prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 czerwca do dnia 31 maja roku następnego. Zgodnie z art. 18 ust. 2 prawo to ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Z kolei zgodnie z art. 21 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci wnioski w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na kolejny okres są przyjmowane od dnia 1 lutego danego roku. W celu zachowania ciągłości wypłaty świadczenia na ww. okres wniosek należało złożyć, zdaniem organu odwoławczego, w nieprzekraczalnym terminie do 30 czerwca 2024 r. W przypadku złożenia wniosku po dniu 30 czerwca 2024 r. świadczenie wychowawcze przysługuje od miesiąca złożenia wniosku. Organ odwoławczy ustalił, że wniosek o świadczenie wychowawcze na dziecko na okres 2024/2025 skarżąca zgłosiła dnia 27 sierpnia 2024 r. Informacją z dnia 12 września 2024 r. ZUS przyznał skarżącej świadczenie w kwocie 800 zł miesięcznie na okres od 1 sierpnia 2024 r. do 31 maja 2025 r. W dniu 28 sierpnia 2024 r. pismem ogólnym POG skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego od początku okresu świadczeniowego, ponieważ, wniosek został przez skarżącą sporządzony i podpisany w lutym 2024 r., ale nie został wysłany. Decyzją z dnia 26 września 2024 r. odmówiono więc skarżącej przyznania świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 lipca 2024 r. Organ odwoławczy wyjaśnił, że termin, od którego przysługuje świadczenie, jest terminem o charakterze materialnoprawnym, który nie podlega przywróceniu, nie może być zmieniany przez organ. W związku z powyższym nie jest możliwe przyznanie skarżącej świadczenia wychowawczego od początku trwania okresu świadczeniowego 2024/2025, ponieważ postępowanie wszczyna się jedynie na wniosek strony. Wysyłając wniosek z dnia 27 sierpnia 2024 r. skarżąca nie skorzystała z przysługującego prawa do ubiegania się o to świadczenie za cały okres świadczeniowy, tj. od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r., zatem nie jest zasadne przyznanie skarżącej świadczenia wychowawczego na dziecko na okres od czerwca 2024 do lipca 2024 r. Na powyższą decyzję skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając organowi nieuwzględnienie wszystkich istotnych dla wydania decyzji okoliczności. Podniosła, powtarzając argumenty odwołania, że wniosek został złożony w terminie i według wszystkich dostępnych przesłanek prawidłowo i skutecznie w lutym 2024, a przez prawdopodobnie wadliwie funkcjonującą internetową stronę ZUS kompletnie pominięty przez organ. Organ w swojej decyzji również nie odniósł się do przesłanych dowodów na prawidłowe złożenie pierwszego wniosku z lutego. Decyzja odmowna z sierpnia 2024 r. odnosi się jedynie do drugiego wniosku złożonego w sierpniu 2024 r. W związku z tym zachodzi przesłanka o niewłaściwym zastosowaniu aktów prawnych przytaczanych przez ZUS w swojej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia, innych aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 P.p.s.a. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przeprowadzona, bowiem według wyżej wskazanych kryteriów kontrola kwestionowanej skargą decyzji – o odmowie przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 lipca .2024 r. na dziecko - nie wykazała, by tkwiły w niej kwalifikowane wady skutkujące stwierdzeniem jej nieważności, czy wznowieniem postępowania. Sąd nie stwierdził też, ani naruszenia przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego, w stopniu skutkującym uchyleniem zaskarżonej decyzji, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. Materialnoprawną podstawę wydania kwestionowanej skargą decyzji, stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r., poz. 1576, zwanej dalej ustawą o pomocy państwa w wychowaniu dzieci) i inne. W podstawie prawnej decyzji, która został powołana na końcu treści kwestionowanego aktu administracyjnego, a nie jak być powinno prawidłowo, w jej początkowej części, która określa strony postępowania oraz zawiera inne niezbędne informacje, takie jak oznaczenie organu ją wydającego, datę i miejsce wydania decyzji, tytuł decyzji, a więc w jej komparycji, Prezes ZUS wskazał przepisy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) oraz art. 28 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Pierwszy z nich jest normą kompetencyjną i zadaniową organu odwoławczego, dającą podstawę do utrzymania w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej w wyniku rozpoznania wniesionego od niej przysługującego środka zaskarżenia w sytuacji, gdy w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy rozstrzygnięcie organu odwoławczego jest tożsame z rozstrzygnięciem podjętym przez organ pierwszej instancji i nie zostały stwierdzone, ani kwalifikowane wady tej decyzji, ani istotne naruszenia przepisów proceduralnych, skutkujące koniecznością jej uchylenia. Art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci określa natomiast właściwość Prezesa ZUS jako organu wyższego stopnia. Stosownie, bowiem do jego treści: "W sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), z zastrzeżeniem ust. 2 oraz z zastrzeżeniem, że organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych." Żaden zatem z powyższych wskazanych przepisów nie jest materialnoprawną podstawą działania Prezesa ZUS w kwestii przedmiotowego świadczenia, gdyż jest nią art. 13a ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. De facto więc Prezes nie ustalił przepisu materialnego prawa, który obowiązuje i ma zastosowanie w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Podstawę prawną decyzji administracyjnej mogą stanowić jedynie przepisy tzw. materialnego prawa, a przepisy proceduralne, Kodeksu postępowania administracyjnego stanowią ramę do rozstrzygania kwestii procesowych, w których urzeczywistniają się przepisy materialnoprawne. Brak wskazania, czy też niepełne wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia jest więc niewskazaniem podstawy prawnej decyzji. Pomimo tego błędu Prezes ZUS podjął jednak, w ocenie Sądu, właściwe i zgodne z prawem rozstrzygnięcie. To zgodność rozstrzygnięcia z prawem jest kluczowe, bowiem w razie nawet braku jego uzasadnienia lub sprzeczności uzasadnienia z podjętym rozstrzygnięciem liczy się zgodność rozstrzygnięcia z obowiązującym prawem. Jak stanowi istotnie art. 18 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 czerwca do dnia 31 maja roku następnego. Zgodnie z ust. 2 art. 18 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1, nie wcześniej niż od dnia odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka lub faktycznego umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej albo w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Jeżeli w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka lub faktycznego umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej lub w pieczy zastępczej, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, prawo to ustala się od miesiąca odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka lub faktycznego umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej lub pieczy zastępczej do końca okresu, o którym mowa w ust. 1. W przypadku złożenia wniosku po tym terminie prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1 (ust. 2a art. 18 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci). Wreszcie, zgodnie z art. 21 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci wnioski w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na kolejny okres są przyjmowane od dnia 1 lutego danego roku. W myśl natomiast art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Zgodnie zaś z art. 63 § 3a k.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony wniesione drogą elektroniczną jest dzień wprowadzenia żądania do systemu teleinformatycznego organu administracji publicznej. Wykładnia powyższych przepisów prowadzi zatem, zdaniem Sądu, do wniosku, że określają one zdarzenie z jakim wiązać należy datę wszczęcia postępowania administracyjnego na żądanie strony, a nie datę, do której żądanie takie może być zgłoszone. Data ta nie wyznacza nowego ani innego terminu zgłoszenia żądania (wniosku) strony niż wynikający z przepisów prawa materialnego. W świetle zatem art. 18 ust. 1 i art. 21 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w związku z art. 61 § 3 i § 3a k.p.a. - doręczenie organowi wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego jest czynnikiem, który uruchamia postępowanie w sprawie świadczenia. Skoro organ ustalił, że wniosek o świadczenie wychowawcze na dziecko na okres 2024/2025 skarżąca zgłosiła dnia 27 sierpnia 2024 r., a ustalenia te znajdują potwierdzenie w aktach sprawy w dokumencie Urzędowego Poświadczenia Przedłożenia – w jego treści "dane poświadczenia, data doręczenia" (k. 11 akt administracyjnych), to z tą datą należało wiązać uruchomienie (wszczęcie) postępowania na żądanie skarżącej o przyznanie jej przedmiotowego świadczenia. Znalazło to swoje odzwierciedlenie w działaniu organu, który, jak wynika z akt administracyjnych, przyznał skarżącej świadczenie w kwocie 800 zł miesięcznie na okres od 1 sierpnia 2024 r. do 31 maja 2025 r., stosownie do treści przywoływanego ust. 2 art. 18 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, w świetle którego prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1. Podzielić należy stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 września 2023 r., sygn. akt I OSK 1764/22), zgodnie z którym co do zasady strona może złożyć wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego w każdym czasie trwania okresu świadczeniowego i świadczenie przyznane zostanie od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami do końca okresu. Data złożenia wniosku ogranicza więc w czasie możliwość ustalenia prawa do świadczenia w danym okresie świadczeniowym, ale nie wyklucza w ogóle możliwości jego przyznania. Nie jest kwestionowane też w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie przewiduje możliwości przyznania świadczenia za miesiące poprzedzające złożenie wniosku (za wyjątkiem sytuacji przewidzianych w ustawie, które w niniejszej sprawie nie występują), a termin określony w art. 18 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci jest - terminem prawa materialnego, który co do zasady, jak zasadnie podniósł Prezes ZUS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie podlega przywróceniu, chyba że przywrócenie terminu o takim charakterze wynika wprost z przepisów szczególnych. Twierdzenia zatem skarżącej, że wniosek został złożony w terminie i według wszystkich dostępnych przesłanek prawidłowo i skutecznie w lutym 2024 r., a przez prawdopodobnie wadliwie funkcjonującą internetową stronę ZUS kompletnie pominięty przez organ, nie znajdują potwierdzenia. Prezes ZUS wskazał, że: "... w dniu 28 sierpnia 2024 r. pismem ogólnym POG skarżąca złożyła wniosek przyznanie świadczenia wychowawczego od początku okresu świadczeniowego, ponieważ, jak wskazała wniosek sporządzony i podpisany w lutym 2024 r. nie został wysłany." Istotnie, w aktach administracyjnych na k. 29 znajduje się wskazane pismo ogólne skarżącej do ZUS. Z treści jego wprost wynika, że skarżąca przyznała, że wniosek z dnia 5 lutego 2024 r. został przez nią wypełniony i podpisany podpisem zaufanym i co najistotniejsze przyznała również, iż otrzymała na e-maila potwierdzenie o jego podpisaniu. Przyznała także, że jak się okazało, wniosek ten utknął w zakładce "formularze do potwierdzenia" i de facto nie został wysłany do organu. Skarżąca zorientowała się i złożyła nowy wniosek w dniu 27 sierpnia 2024 r. W obliczu powyższego podniesiony przez skarżącą argument o prawdopodobnie wadliwie funkcjonującej internetowej stronie ZUS, która to okoliczność, jej zdaniem, została kompletnie pominięta przez organ, nie jest więc uzasadniony. W ocenie Sądu, skarżąca po pierwsze, nie wykazała wszelkimi możliwymi środkami takiego stanu rzeczy, ani nawet nie informowała ZUS w chwili składania wniosku w lutym 2024 r,, czy też w nieodległym okresie po tej dacie, o takich okolicznościach. Uczyniła to dopiero 28 sierpnia 2024 r. Po drugie, kwestia konieczności zatwierdzenia, czy też potwierdzenia wysłania drogą elektroniczną wniosku nie ma nic wspólnego z wadliwie działającą stroną internetową. Oczywiście, że takie sytuacje są możliwe, ale chodzi wówczas o taki stan rzeczy, że z przyczyn technicznych, w tym np. obciążenia systemu teleinformatycznego, nie jest możliwe, pomimo zatwierdzenia, czy też potwierdzenia wniosku, wysłanie go drogą elektroniczną. Po trzecie, data opatrzenia wniosku, nie ma nic wspólnego z datą wszczęcia postępowania, gdyż jest nią, jak już Sąd wskazał, w świetle art. 18 ust. 1 i art. 21 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w związku z art. 61 § 3 i § 3a k.p.a. data doręczenia organowi wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego. Ponadto, jak trafnie podniósł WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 28 maja 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 1104/19; LEX nr 3019979, "Okoliczność przyczyny niezłożenia wniosku, w tym ewentualny brak winy strony, nie mają zatem znaczenia dla ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia, jaki związany jest z datą złożenia wniosku". Pogląd ten potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9 stycznia 2013 r., sygn. I OSK 1197/12 (dostępny j.w.) na kanwie sprawy dotyczącej terminu do złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. Wyrok ten, choć wydany na tle ustawy o świadczeniach rodzinnych, zachowuje aktualność w postępowaniach dotyczących przyznania prawa do świadczenia wychowawczego, które również są postępowaniami wszczynanymi na wniosek, a konstrukcja przepisów obu ustaw w omawianym zakresie jest zbliżona." Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że skarga nie mogła wywrzeć wobec tego zamierzonego skutku. W ocenie zachowania skarżącej nie sposób uciec od aspektu zachowania należytej staranności. Doświadczenie życiowe także wskazuje, że w przypadku wnoszenia wszelkich urzędowych pism należy dysponować potwierdzeniem ich złożenia. Bezsprzecznie skarżąca nie dysponuje dokumentem Urzędowego Poświadczenia Przedłożenia wniosku z 5 lutego 2024 r. składanego drogą elektroniczną – w którego treści "dane poświadczenia, data doręczenia" widniałaby data jego doręczenia z tym dniem właściwemu organowi. Dysponuje natomiast takim dokumentem w odniesieniu do wniosku z dnia 27 sierpnia 2024 r. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), orzekł, jak w sentencji wyroku.