III SA/Kr 219/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek Sędziowie WSA Elżbieta Kremer WSA Barbara Pasternak (spr.) Protokolant Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2010 r. sprawy ze skarg E. D. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 grudnia 2009 r. nr [...] z dnia 29 grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłków celowych specjalnych skargi oddala Wójt Gminy decyzją z dnia [...] 2009r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 17 ust. 1 pkt 5 art. 39 ust. 1 i 2, art. 106, art. 109, art. 110 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004r. (Dz. U. z 2008r. Nr 115, poz. 728 ze zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950) oraz art. 104, art. 107, art. 108 kpa odmówił E. D. pomocy finansowej przeznaczonej na leki i prąd. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż dochód strony przekracza ustawowe kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, w związku z tym przyznanie obligatoryjnej pomocy finansowej nie jest możliwe. Strona prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe, a dochód rodziny wynosi łącznie 1.077,04 zł miesięcznie. Oznacza to, iż dochód strony przekracza ustawowe kryterium dochodowe wynoszące 702,00 zł. Organ wyjaśnił także, iż E. D. przedłożyła faktury za leki na kwotę 204,93 zł, jednakże zakupione były środki przeciwbólowe i witaminy, a zakup tych leków nie stanowi nadmiernego obciążenia rodziny. Rodzina ma również zaległości w opłatach za energię elektryczną, a rata bieżąca wynosi 65,98 zł. Organ wskazał, że wnioskodawczyni nie wymaga od swoich lokatorów partycypowania w kosztach utrzymania mieszkania i dlatego przyznanie zasiłku specjalnego na ten cel byłoby nadużyciem. Organ uznał, że nie zaistniały szczególne okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie kolejnej pomocy. Za odmową przyznania zasiłku celowego specjalnego przemawia także ograniczona ilość środków, jakimi dysponuje GOPS, jak również cele pomocy społecznej. Ponadto Wójt Gminy decyzją z dnia [...] 2009r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 17 ust. 1 pkt 5 art. 39 ust. 1 i 2, art. 106, art. 109, art. 110 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004r, rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej oraz art. 104, art. 107, art. 108 kpa, odmówił E. D. pomocy finansowej na węgiel. W uzasadnieniu organ l instancji wskazał, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza 351 zł, a zgodnie z ust. 3 rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2 - 15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Wnioskiem z dnia 11 sierpnia 2009r E. D. zwróciła się bezpośrednio do SKO o przyznanie zasiłku celowego na węgiel. Na podstawie wywiadu środowiskowego i zebranej w postępowaniu administracyjnym dokumentacji ustalono, że dochód rodziny E. D. za miesiąc poprzedzający złożenie wniosku wynosi 1.077,04 zł. Na sumę tą składa się: renta socjalna P. D. w wysokości 504,04 zł, zasiłek pielęgnacyjny P. D. w wysokości 153 zł, świadczenie pielęgnacyjne pobierane przez E. D. na syna P. D. w wysokości 420 zł. Kryterium dochodowe dla dwuosobowej rodziny wynosi 702 zł, zatem dochód rodziny E. D. przekroczył ustawowe kryterium dochodowe i nie została spełniona podstawowa przesłanka do przyznania zasiłku celowego. Wójt rozważył sytuację życiową E. D. pod kątem zastosowania art. 41, jednak nie stwierdził zaistnienia nowych szczególnych okoliczności, które miałyby uzasadnić przyznanie zasiłku celowego specjalnego na węgiel. Organ podkreślił, że reaguje na potrzeby wnioskodawczyni i w miarę możliwości finansowych pomaga, gdyż w miesiącu wrześniu 2009r. przyznał zasiłek celowy specjalny w wysokości 300 zł na zakup 1/2 tony węgla, mając na względzie dobro rodziny oraz zbliżający się sezon grzewczy. Organ wyjaśnił też, że świadczenia z pomocy społecznej stanowią wyłącznie wsparcie i pomoc w wyjściu z trudnej sytuacji, nie mogą jednak stanowić źródła dochodu lub też formy utrzymania tym bardziej, że E. D. posiada dochód własny, który przekracza kryterium dochodowe. Odwołania od oby powyższych decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego złożyła E. D., wskazując, iż wydane decyzje są dla niej krzywdzące i niesprawiedliwe. Zdaniem strony dotychczas przyznawana pomoc jest niewystarczająca. Odwołująca się wskazała również, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i bytowej i w związku z tym uważa, iż GOPS powinien przyznać pomoc na leki, prąd oraz opał. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzjami z dnia 29 grudnia 2009r. znak: [...] oraz [...], wydanymi na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 39, art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy obydwie zaskarżone decyzje Wójta Gminy. Zdaniem Kolegium decyzje organu l instancji nie zostały wydane z naruszeniem prawa oraz spełniają wymogi z art. 107 § 3 kpa, tj. zawierają szczegółowe uzasadnienie faktyczne. Ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów wynika, iż odwołująca prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe, a dochód rodziny wynosi łącznie 1.077,04 zł miesięcznie, czyli przekracza ustawowe kryterium dochodowe wynoszące 702,00 zł. W związku z tym strona uprawniona jest jedynie do otrzymania świadczeń w postaci bezzwrotnego zasiłku celowego specjalnego i to jedynie w celu zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych (art. 41 ust. 1 w związku z art. 39 ustawy o pomocy społecznej). Ponadto Kolegium wyjaśniło, że decyzja dotycząca przyznania lub odmowy przyznania zasiłku celowego specjalnego, jak również określenia jego wysokości jest z mocy prawa decyzją podejmowaną w granicach tzw. uznania administracyjnego, po dokonaniu właściwego ustalenia stanu faktycznego i jego oceny. W ocenie Kolegium organ l instancji nie przekroczył granic uznania i zasadnie przyjął, że w sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek. Skoro bowiem dochód rodziny strony przekracza ustawowe kryterium dochodowe o kwotę 375,04 zł, strona byłaby również w stanie samodzielnie pokryć koszty zakupu leków oraz opłat za energię elektryczną i nie stanowiłoby to nadmiernego obciążenia finansowego powodującego konieczność znacznego ograniczenia zaspokajania innych podstawowych potrzeb życiowych. Oprócz tego Kolegium wskazało, że odwołująca się posiada własny opał w postaci drewna i otrzymała pomoc na ten cel we wrześniu 2009r. w wysokości 300 zł (decyzja z dnia [...] 2009r.). Skargi na obydwie decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła E. D., która podniosła, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Wskazała, że na same opłaty bez środków czystości, leków, opału i żywności wydaje około 500 zł miesięcznie. Skarżąca podała, że na lekarstwa wydała w ciągu trzech ostatnich lat ponad trzy tysiące złotych. W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji. Postanowieniem z dnia 29 czerwca 2010r. WSA w Krakowie połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy ze skarg E. D. na decyzje SKO z dnia 29 grudnia 2009r. znak: [...] oraz [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "ppsa", sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa. Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Skarga nie jest zasadna. Stan faktyczny ustalony w kontrolowanych postępowaniach jest bezsporny, ponieważ skarżąca nie kwestionuje wysokości dochodu, którą organy ustaliły na potrzeby rozpatrzenia wniosku skarżącej o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Ustalenie to nastąpiło na podstawie art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Prawidłowo zatem, opierając się na wywiadzie środowiskowym i zebranej dokumentacji, organy ustaliły, że dochód rodziny E. D. za miesiąc poprzedzający złożenie wniosku wyniósł 1.077,04 zł, a złożyły się na niego następujące składniki: - renta socjalna P. D. w wysokości 504,04 zł, - zasiłek pielęgnacyjny P. D. w wysokości 153 zł, - świadczenie pielęgnacyjne pobierane przez E. D. na syna P. D. w wysokości 420 zł. Tak ustalony dochód stanowił podstawę do obliczenia kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Ponieważ rodzina skarżącej składa się z dwóch osób, to obliczony dochód należało podzielić na dwie osoby i w ten sposób kryterium dochodowe na osobę w rodzinie skarżącej wyniosło 538,52 zł. Stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009r.w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł. Skoro kryterium dochodowe na osobę w rodzinie skarżącej przekroczyło tą kwotę, organy administracyjne trafnie uznały, że prawo skarżącej do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej może być rozpatrywane tylko na zasadach określonych w art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Należy podkreślić, że przytoczony przepis posługuje się pojęciem "szczególnie uzasadnionego przypadku", a więc specjalny zasiłek celowy może być przyznany stronie tylko wtedy, gdy zostanie stwierdzone, że właśnie taki szczególnie uzasadniony przypadek miał miejsce. Decyzja o przyznaniu takiego zasiłku jest wydawana w ramach tzw. uznania administracyjnego, jednak nie oznacza to, że organy mogą pozwolić sobie na działania dowolne, lecz przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności, ocenić sytuację strony pod kątem przyznania jej specjalnego zasiłku celowego. Wyjaśnić trzeba, że szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość i bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że miały miejsce drastyczne i dotkliwe w skutkach oraz daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, którym strona nie mogła przeciwdziałać przy użyciu zwykłej ludzkiej zapobiegliwości (tak. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia z dnia 28 sierpnia 2008r. sygn. akt l OSK 1416/07, Lex Omega nr 489088). W ocenie Sądu organy w kontrolowanych postępowaniach w sposób dokładny zbadały sytuację majątkową i rodzinną skarżącej, w celu ustalenia, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek i trafnie przyjęły, że taki przypadek nie zachodzi. Wskazywane przez skarżącą okoliczności mają charakter ogólny (choroby, koszty utrzymania) i nie wskazują na istnienie wyjątkowych okoliczności, których skarżąca nie byłaby w stanie przezwyciężyć, a tym samym należało przyjąć, że nie zachodził szczególnie uzasadniony przypadek stanowiący podstawę przyznania specjalnego zasiłku celowego. Wyjaśnić trzeba, że świadczenia przyznawane w ramach pomocy społecznej mają za zadanie wspierać osoby, które nie są w stanie samodzielnie zapewnić sobie zupełnie podstawowych potrzeb. Nie można jednak utożsamiać tego z prawem do domagania się od organów pomocy społecznej zaspokajania wszystkich pojawiających się materialnych potrzeb strony, a nieuzasadnione przyznawanie świadczeń wypaczałoby istotę pomocy społecznej oraz pozbawiałoby świadczeń osoby do nich uprawnione. W związku z powyższym Sąd uznał, że zaskarżone decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie naruszają przepisów prawa materialnego ani też procesowego, a organ przy ocenie tego, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Dlatego na podstawie art. 151 ppsa oddalono skargę.