III SA/Kr 23/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski Sędziowie WSA Dorota Dąbek spr. WSA Elżbieta Kremer Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi Rzecznika Praw Obywatelskich na uchwałę Rady Miasta z dnia 24 października 2007 r. nr : [...] w przedmiocie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu Gminy Miejskiej postanawia : z a w i e s i ć p o s t ę p o w a n i e s ą d o w e postanowienia WSA w Krakowie z dnia 13 kwietnia 2010r. Upoważniony przez Rzecznika Praw Obywatelskich Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich pismem z dnia 2 grudnia 2009r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na § 16 ust. 12 oraz § 12 ust. 3 uchwały Rady Miasta Krakowa Nr XXIV/288/07 z dnia 24 października 2007r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu Gminy Miejskiej Kraków (Dz. Woj. Małop. z 2007r. Nr 850, poz. 5589 z późn. zm.), w brzmieniu ustalonym uchwałą Rady Miasta Krakowa Nr LXII/804/09 z dnia 7 stycznia 2009r. w sprawie zmiany uchwały Nr XXIV/288/07 Rady Miasta Krakowa z dnia 24 października 2007r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu Gminy Miejskiej Kraków (Dz. Woj. Małop. z 2009r. Nr 66, poz. 471). Na rozprawę wyznaczoną na dzień 13 kwietnia 2010r. stawiła się Pani S. K. jako pełnomocnik upoważniony dnia 7 kwietnia 2010r. przez Zastępcę Rzecznika Praw Obywatelskich do występowania w sprawie. Sąd z urzędu stwierdził, że powszechnie znanym faktem jest, iż w dniu 10 kwietnia 2010r. w katastrofie lotniczej zginął dr Janusz Kochanowski – Rzecznik Praw Obywatelskich. Na pytanie Sądu o wykazanie legitymacji do działania imieniem Rzecznika pełnomocnik skarżącego złożył do akt odpis Zarządzenia Rzecznika Praw Obywatelskich nr 7/2007 z dnia 31 października 2007r. w sprawie określenia zadań Zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich. W myśl §3 tego Zarządzenia Zastępcy Rzecznika Praw Obywatelskich są upoważnieni do wnoszenia prawnych środków zaskarżenia oraz występowania z wnioskami, o których mowa w art. 14 i art. 16 ustawy o rzeczniku Praw Obywatelskich. W tej regulacji pełnomocnik upatrywał ciągłości działania Rzecznika Praw Obywatelskich i skuteczności umocowania do zastępowania Rzecznika w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 124 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwana dalej p.p.s.a ), w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego, utraty przez nich zdolności procesowej, utraty przez stronę zdolności sądowej lub utraty przez przedstawiciela ustawowego charakteru tego przedstawiciela, sąd zawiesza postępowanie z urzędu. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, postępowanie sądowoadministracyjne zainicjowane skargą Rzecznika Praw Obywatelskich ulega zawieszeniu z urzędu na podstawie art. 124 §1 pkt 1 p.p.s.a. wobec utraty przez stronę – Rzecznika Praw Obywatelskich zdolności sądowej do czasu ustania przeszkody, to jest do czasu powołania Rzecznika Praw Obywatelskich w trybie przewidzianym ustawą z dnia 15 lipca 1987r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (tj. Dz. U. z 2001r., nr 14, poz. 147 z późn. zm.; zwana dalej jako ustawa o rpo). W świetle brzmienia przepisu art. 32 w związku z art. 8 p.p.s.a. wniesienie przez Rzecznika Praw Obywatelskich skargi w niniejszej sprawie uczyniło ten Organ stroną sprawy sądowoadministracyjnej. Stanowisko takie doznaje potwierdzenia w piśmiennictwie (por. np. W. Chróścielewski, "Strony i uczestnicy postępowania sądowoadministracyjnego" , PiP z 2004r., nr 9, s. 40 oraz M. Niezgódka-Medek w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", wyd. II, Wolters Kluwer 2006, s. 62). Zdolność sądowa stanowi przymiot przysługujący danemu podmiotowi, a pozwalający na występowanie przed sądem administracyjnym w charakterze strony (argument z art. 25 §1-4 p.p.s.a). Podkreślone jest w piśmiennictwie (por. M. Niezgódka-Medek, j.w.), że przymiot zdolności sądowej służy także Rzecznikowi Praw Obywatelskich. Statuowana przepisami rozdziału IX Konstytucji RP instytucja Rzecznika Praw Obywatelskich znajduje się w Konstytucji poza rozdziałami określającymi ustrój Państwa oraz centralne i zdecentralizowane organy władzy publicznej. Konstytucja przesądza przepisami rozdziału IX, iż Rzecznik Praw Obywatelskich jest organem ochrony prawa, któremu, co podkreślono także w literaturze (por. R. Hauser, J. Drachal, E. Mzyk, "Dwuinstancyjne sądownictwo administracyjne", Warszawa-Zielona Góra 2003, s. 83) nie przysługują uprawnienia władcze w zakresie ochrony praw i wolności obywatelskich. Rzecznik nie ma więc uprawnień do rozstrzygania spraw administracyjnych. W orzecznictwie wyrażono stanowisko, że biorąc pod uwagę zakres kompetencji Rzecznika, pozostaje on poza systemem organów administracji publicznej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 grudnia 2007r., II SA/Wa 1528/07, LEX nr 549493). Konstytucja i ustawa o rpo przewidują, że Rzecznik Praw Obywatelskich jest organem jednoosobowym. Przewidziany ustawą o rpo tryb powoływania Rzecznika Praw Obywatelskich spośród osób spełniających określone kwalifikacje dowodzi, iż zdolność sądowa Rzecznika Praw Obywatelskich jest nierozerwalnie związana ze spełnianiem warunków zdolności sądowej przewidzianych w ustawie przez osobę, która ma tę funkcję piastować. Należy zatem przyjąć, że przymiot zdolności sądowej Rzecznika Prawo Obywatelski na płaszczyźnie spraw sądowoadministracyjnych jest nierozerwalnie związany z istnieniem zdolności sądowej podmiotu, który tę funkcję sprawuje. W ocenie Sądu śmierć Janusza Kochanowskiego - Rzecznika Praw Obywatelskich spowodowała w niniejszej sprawie utratę przez stronę skarżącą zdolności sądowej do czasu wyboru nowego Rzecznika Praw Obywatelskich. Powstaje natomiast kwestia, czy z przepisów prawa można wywieść uprawnienie innej osoby do wykonywania określonych przepisem art. 14 pkt 6 ustawy o rpo kompetencji Rzecznika Praw Obywatelskich w postępowaniu sądowoadministracyjnym po śmierci Rzecznika Praw Obywatelskich, a więc po utracie zdolności sądowej przez ten Organ. Ani Konstytucja, ani ustawa o rpo nie wskazuje osoby lub podmiotu, który miałby pełnić czynności Rzecznika na wypadek wygaśnięcia mandatu Rzecznika wskutek śmierci osoby sprawującej tę funkcję. W świetle art. 20 ust. 3 ustawy o rpo powołanie Zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich przez Marszałka Sejmu na wniosek Rzecznika ma charakter fakultatywny, a do Rzecznika należy kompetencja określenia zadań dla jego Zastępców. Na taki akt w postaci Zarządzenia nr 7/2007 Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 31 października 2007 w sprawie określenia zadań Zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich, a w szczególności na § 3, powołał się na rozprawie pełnomocnik umocowany dnia 7 kwietnia 2010r. do występowania w sprawie. Należy podkreślić, że Zastępcy Rzecznika Praw Obywatelskich nie są powoływani w tym samym trybie i przez ten sam organ co Rzecznik. Art. 20 ust. 4 ustawy o rpo upoważnia Rzecznika Praw Obywatelskich tylko do określenia zakresu zadań swoich Zastępców, natomiast ustawa nie przyznaje im bezpośrednio żadnych kompetencji. Zarówno z regulacji Statutu Biura RPO ustalonego Zarządzeniem nr 2 Marszałka Sejmu z 26 lutego 2003r. ze zm. z dnia 19 lipca 2007 r. (paragrafy 2, 3 4 i 8) oraz z Regulaminu organizacyjnego stanowiącego załącznik do Zarządzenia nr 6 Recznika Praw Obywatelskich z dnia 31 sierpnia 2007r. , a także z powołanego już powyżej Zarządzenia nr 7/2007 z dnia 31 października 2007 w sprawie określenia zadań Zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich, nie wynikają żadne regulacje dotyczące wykonywania przez Zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich kompetencji w postępowaniu sądowoadministracyjnym na wypadek śmierci Rzecznika. Przewidziane w tych przepisach zasady dotyczą jedynie upoważnień do wykonywania w postępowaniach sądowoadministracyjnych czynności w przypadku nieobecności Rzecznika. Zdaniem Sądu regulacje te nie dają żadnej podstawy, znajdującej oparcie w Konstytucji lub ustawie o rpo, do przyjęcia umocowania Zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich do działania w sprawach sądowoadministracyjnych w takiej sytuacji . Prowadzi to do konkluzji, że w wypadku śmierci Rzecznika Praw Obywatelskich, a więc utraty zdolności sądowej przez ten organ w następstwie wygaśnięcia mandatu, Zastępcy Rzecznika Praw Obywatelskich nie mogą wykonywać praw strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W ocenie Sądu znana w doktrynie prawa administracyjnego koncepcja organizacyjno-przedmiotowa, zapewniająca trwałość organu administracji publicznej (por. m.in. B. Adamiak, "O podmiotowości organów administracji publicznej w postępowaniu sądowoadministracyjnym", PiP z 2006r., nr 11, s. 43; por. także wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 września 2008r., V Sa/Wa 1526/08), nie może znaleźć zastosowania wobec organu, jakim jest Rzecznik Praw Obywatelskich, z uwagi na wyżej podniesioną okoliczność, iż nie jest to organ wyposażony we władztwo administracyjne i pozostaje poza strukturą organów administracji publicznej. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 124 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił zawiesić postępowanie sądowe.